Taha Toros Arşivi, Dosya No: 312-Sermet Muhtar Alus.



Not: Gazetenin "Geçmiş Zaman Olur ki" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermed [Sermet] Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

4 İkinciteşrinGECjmi5 ZAlllAn
k a s e m
Kasım girmeden başlayan göçler - Kasımın ma­
nası-Takvimlere göre Kasım-Kasım girince bahçe 
[meraklılarına iş çıkardı - Tarihte Kasım isimliler
Yazan: Sermed M uhtar Â lus
Y azı yalılarınüa geçirenler,
Boğaziçinin serin - 
kği ve rütubetlili - 
ğinden, rumî A ğu s­
tos sona ererken, 
derlenip toplanıp İs­
tanbul veya Beşik­
taş tarafındaki ko­
naklarına taşınırlar;
Anadolu yakasın - 
daki köşklerde otu- 
eaniar ise,
— Teşrinievvelin 
haftası bile oldu, 
neredeyse Kasım gi 
recek; Elâ gözlü Ka 
fcim fırtınası tozu 
dumana katacak.
Ne duruyoruz, ne 
bekliyoruz ayol?
Diyerek ayakla - 
turlardı.
kâşanemsi yalılar ve köşktekilere 
göç kaygusu, yorgunluğu yok. Tıklım 
tıklım yazlık eşya sayfiyede, kışlıklarda 
ştaiyede, yalnız mevsimlik çamaşır, gi­
yilecek kuşanılacak elbise, tekne kazın­
tılarının ve torunların oyuncak moyun- 
cağı (hadem ve haşemin) bohçaları be­
raber götürülürdü.
Bunlar, Boğazm Anadolu kıyısında 
bulunuluyorsa, büyükçe bir kayıkla 
Hayreddin iskelesine, veya Unkapam- 
oa nakledilip sonra bir öküz arabasına 
yükletilir; eğer Boğazın Rumeli kıyı­
cından, Anadolu yakasından taşımla * 
eaksa, yine bir öküz arabasına dolduru­
lup doğrudan doğruya karadan, yahud 
Üsküdar İskelesinden araba vapurile 
Knbataşa, Sirkeciye aktarılırdı.
B ağa bahçeye fazla meraklı, ehle nıeyva ağacı, süs ağacı, fide, çi­
çek yetiştiren zatı şerifler, şayed çoluk 
çocuğuna karşı kazak iseıer:
— Kasım geliyor; ha girdi, ha glre- 
rrk; Halimiz neye varacak? gibi ağız 
tanburalarına kulak asmaz, aldmş et­
mez, içlerinde Teşrinisani ayını bile çı­
karanlar olurdu.
Yine bağa bahçeye pek düşkün oldu­
ğu halde, yaradılıştan yumuşak, uysal, 
daha doğrusu kılıbık kimselerde, hafta 
da iki üç gün sabahleyin erkenden köş­
kün yolunu tutup akşama kadar orada 
kaiır, bahçıvanın omuz başından ayni­
ni azlardı.
Daireler Cuma günü zaten tatil Pa­
zar da gitmesek olur. Çarşambaları ise 
kendileri araya katarlardı.
Rumî Teşrinievvelin 26 sında selâ- 
münaleyküm diyen Kasım 180 gün sü­
rüp Rumi Nisanın 23 ünde Hıdırellez 
buyurur, o da 186 gün devam ederdi.
TP ski takvimlere bir göz gezdire - 
lim: Kasımın başlangıcın -
da Tuluu âfitap ( Güneşin do­
ğuşu ) ezani saatle 1.39 da, 
zevali saatle 6,38 dedir. Akşam gü­
ruhu şems (güneşin batışı) ezani de hiç 
değişmeyip 12 de, zevaiide de 16,58de- 
dir. Yani günün uzunluğu 10 saat, 21 
dakika demek oluyor.
Kasım fırtınası dedik ya, pek sayı - 
Ulardandı. Hattâ (Filiz kıran), (Tozko 
paran), Marttaki (Çaylak), (Kırlangıç) 
fırtınalarına taş çıkartır, yeri göğü bir 
birine katardı.
Mjadi, Kasımın teşrifinden ya bir ve­
ya iki gün önce, yahud da sonraydı. Ko 
pup, hükmünü icra edip savulunca, ar­
kasından sırasile çıka gelenler de var :
Nüzulü şebnem (Sabahları kırlar, te­
peler, bayırlar, ahmak ıslatan yağmış­
çasına yamyaş). Vezirden! Badı cenubi 
(Marmaranın lodosu dağlara çıkar, kör 
fez vapurları işleyemez). İhtifaı başe- 
rat (sivrisinekler, pireler, tahtakuı-ular 
ortalıktan çekilip gözler aydın, yürek­
ler rahat olur). Koç katımı fırtınası 
14, 15 gün evvelki rahat sicilli fırtınay­
la yarışa çıktığı da vaki. Katım, çift­
leştirmek için koçları koyun sürülerine 
katmaktan geliyor ki zamanı da işbu 
vakit.)
— Hâşâ minhuzur, 
bizim ahırın verasm- 
daki tarlayı kirizme 
ettirmeğe başladım!.
— Kütahyaya viş­
ne, Sapancaya kiraz, 
Çengelköyüne ayva 
fidanları sipariş eyle­
miştim. Küfesinin çu 
kurlarım şimdiden 
kazdırıyorum!.
•— Aman müstacel 
davransalar hazret! 
Malûmu ihsanınız, va 
kit geçer. Teşrinler - 
den sonraya kalırsa 
gerek meyva, gerek­
se sair ağaçlar imkâ 
m yok tutmaz, kök 
salmaz!
.— Sena verinizde
gerki gibi paçaları 
sıvadım. Hanei âcizinin poyraz tarafın­
daki bahçe akşamım eyice bellettim; 
kâfi ve vafi miktarda gübre karıştırma­
yı da ihmal eylemedim!.
Kurumuş bağ çubuklarının yerine 
yenilerini, Amerikanlarım garsettinlz 
nd? Bu keyfiyeti zinhar feramuş etme­
yiniz. Şunu da derhatır ettireyim: Eski 
bağlan budamanın da tam zamanı. Ni­
tekim kiraz, elma, armud, ayva, vişne 
ve erikleri de!..
— Ne dersin mirim? Makul keferedir 
deyip durduğum bizim Sakızlı bahçıvan 
Nikoll, mevcud herekleri yıkıldığı yer­
den alıp alıp yakıyor, tencere kaynat­
mıyor mu imiş? Herifi derhal dehle­
dim!.
— Benim başıma gelenleri de sorma­
yınız. Kıble cihetine müteveccih duvar 
dibine kendi elceğizlmle badem, itayıssj, 
şeftali çekirdekleri dikmiştim. Bahçıva­
na tembih tembih: (Uç gösterince so­
ğuktan kavrulurlar. Kuzum Zeynel ağa 
üzerlerini örtmeği unutma!) Geçen gün 
bir de gidip bakayım ki zebella hiç oralı 
olmamış, insan öfkeden çattadak çatlı- 
yacak!..
K asımda doğanlara Kasım ismini takmak ötedenberi âdet. Binaen­
aleyh Anadoluda, Rumelide, lstanbutda 
bu adlılar çoktur.
Eski zamanlarda da bu ismi taşımış­
lardan hayli büyük zatlar, meşhurlar, 
tarımmışlar mevcud. Bunlardan bazısı- 
Dinki, arabça mânasından alınmış: 
Netekim, hem doğum, hem ölüm ci-
K asım kelimesi arabça fail isim. Lügati de: Ayıran, taksim eden 
manasına geliyor. Bildiğimiz harcıâlem 
mânası şundan türemiş:
Eskiler, seneyi ve mevsimleri (bahar, 
yaz, güz, kîş) diye dörde bölmezler, iki 
ye ayırırlarmış: Hıdırellezden Kasıma 
kadar yaz; Kasımdan Hızırelleze kadar 
kış
K asımdan sonra bahçe sevdalıları­na çok iş çıkardı. Trende, vapur­
da birbirlerine rastladılar mı; dairede, 
kaiemde karşı karşıya geldiler mi; hoş 
beş için yekdiğere oturmağa gittiler mi 
artık çeneleri dinle:
helinden Hazıeti Peygamberin Uk oğlu, 
iki yaşında Mekkede irtihal eden ır.ii-! 
barek. Hattâ peygamberimizin Ebiilka-i 
sim künyesi bundan dolayıdır.
Gsmanlı şehzadeleri içinde kaç tane' 
Kasım vardır:
— Mevlâna, Kameriyemin etrafı er- 
baasındaki çerçeve kasımpatlarmın sey­
rine doyum olmuyor!.
15 inci asrın sonlarında büyük ün a- 
lao Kütahyalı Izarî Kasım çelebi. Pek j 
maruf âlimlerden ve şairlerden olan bu j
zat, şiirde Izaıî mahlaz kullanırmış. Şi­
irlerinden bir beyti örnek verelim: 
«Sakın ahundan ey nigâr sakın 
«Kinecudur bıı rüzgâr, sakın
Yenicamiin mimarı Koca Kasım. Dör 
düncü Mehmedin anesi Hatice Turhan 
sultana Köprülü Mehmed Paşayı tavsi­
ye eden, padişaha sadrazam yaptırtan 
zattır.
Güzelce lâkablı Kasım Paşa. Kanunî 
sultan Süleyman zamanında üçüncü ve­
zirlikte, Mora valiliğinde bulunmuş. Ha 
Üçteki semte adım bırakan, orada cami 
ve medrese kuran pasadır.
Serm ed M uhtar AIus
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Kasım

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository