Taha Toros Arşivi, Dosya No: 312-Sermet Muhtar Alus.



Not: Gazetenin "Geçmiş Zaman Olur Ki" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermed [Sermet] Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

1
d Elen115 ZATIHAi111
O L. u R K i :
Kocakarı ilâçları
Her derdin ilâcını bilen kocakarı -  En belli başlı ev ilâçları -  
Horozlar gagalamak kabilinden, hastalıkların tedavi usulleri - 
Kızamığa karşı kırmızı şerbet -  Erbainde çift yün fanile
giymeyenin başına gelenler
Yazan: Serrned Muhtar A L U S
K Kadıköyü va* ^  p ur undayım, o 
iurduğu-m kanape-de 
yasın, a yetmişlik 
bir Jıanunnine rast­
ladı.. Hatun konuşa­
cak adam arıyor. Ba 
ta  döndü:
— Kuzum oğlum,
«aatin var m: ?. Kaç 
»caba?
Söyledim. Ardın­
dan:
— Kaçta kalkaca­
ğız?
Onu da söyledim.
. Dili durmuyor:
—  Hava lodos mu 
dersin? Zira dalgalı 
denize hiç gelemem, 
fena halde safram 
kabarır; yüzünüze güller derhal gasyan 
ederim!..
Poyraz estiğini söyleyince yüzü gül­
dü:
— Oh, varol; çok yaşa evlâdım! 
İskelede vapurun hareket zili ötüyor. 
Telâşla koşan koşana. İki hayan bulun­
duğumuz yere geldi. İkisi de genç, gi­
yimli kuşamlı. Şapkalarının üstünde vu- 
allan, mantolarının yakasında altından 
büroşlan, mantar ökçell iskarpinleri ta­
mam. Birinin kucağında bir erkek ço­
cuk; öbürü de küçük bir kızın elinden 
tutmuş. Karşımda bir kişilik yer açıktı.
— Abla sen otur, oğlanı kucağına al; 
ben ayakta dururum! derken bir deli­
kanlı, (buyurun!) deyip kalkıp gitti..
Yerlerine yerleştiler. Çene işletecek 
fırsatı bulan hanımnine hemen atıldı:
— Kucağındaki masum rahatsız mı 
kızım? Çehrecağızı balmumu saıısı gi­
bi de...
Karın ağrısını çektiğini, ameli olduğu 
nu duyunca girişti;
— Sakıtı ha doktora mokto^a göster­
meyin; riskim ilâcı >milâcı vermeyin; 
büsbütün berbad edersiniz yavrucağı. 
Sedefyağı karın ağrısını şıp diye keser. 
Sabahleyin, gece yatarken, avuç içile 
hafif hafif, ovalıya ovalıya sürüp üstü- 
Be ince bir tülbend, daha üstüne man­
galda ısıtılmış bir şıpşıp terlik korsa­
nız birebir gelir... Ameli durdurmanın 
çaresi de zamkı arabili sudur. Kahve 
fincanına... Hoş, ortaklıkta o da kalma­
dı amma evde, köşede bucakta bir tek 
oisun bulunur... Evet, kahve fincanına 
üç dört tane, mercimek kadar zamkı 
arabi, sonra su. Çay kaşığile sık sık 
İçirin, pirüpâk olur!.
Hemşireler memnun, müteşekkir;
— Hay Allah razı olsun teyzeciğim 
Şimdi Kadıköyüne çıkar çıkmaz Mısır- 
çarşılıdan dediklerinizi alır, tarifiniz 
gibi yaparız. Eski ev ilâçlarının hassa- 
llhklarına uyar yokmuş. Mümkün olsa 
da insan hepsini bir deftere yazsa, elde 
bulunursa!. Filân gibi lâflardan sonra 
ahbabiığa koyuldular.
Bunlara ister istemez kulak misafiri 
olurken düşündüm. Antika kocakarı i- 
lâçlarıııa şimdiki genç, çekidüzen’! ba-
Í& • i
yanlar arasında da itikad edenler var 
demek.
E skiden, küçük evlerde biti hasta­landı mı, basma kalıplaşmış (he­
kim, hoca) tabirindeki hekim kelimesi 
hatıra bile getirilmez; nefesi, tütsüsü, 
muskası mücerrep bir hocafendlye veya 
hocanıma gidilip hasta okutulur, tütsü, 
muska alınır, ondan sonra da ev ilâçları 
na başvurulurdu. Konak yavrularında, 
konaklarda hakeza. Doktor, âdet yerl- 
rini bulsun diye çağırılır, verdiği reçe­
le eczaharıeye ya gönderilir, ya da gön 
derilmez; ilâç yaptırıldı ise, şurup, gül­
lâç, hap bir kenara atılırdı.
En belli başlı ev ilâçlarını, sübyanla- 
rmkinden başlıyarak, anlatalım: 
Yavrucak daha kundakta ve beşikte; 
durmadan viyaklıyor, bandıysa katıla* 
ce.k; üstelik üzerine boncuk illeti gele­
cek. Niçin viyakladığı biünrniyecek şey 
mi? Halis muhlis karın sancısı .çeki - 
yor:
Eir iytn-n an»«*««. ..ya ;^y5 ; ,.p.r.<.v 
cezvede kaynat; içine fındık kadar şe­
ker, kahve ikaşiğı ile ağzına akıt!.
Bu kâr etmedi mi, yeşil sırlı çanağın 
tersine dört beş damla bademyağı; u- 
fak Hindistan cevizini sür sür, merhem 
kıvamına gelince biraz toz şekeri ser­
pip, serçe parmağı bulayıp ağzına 
«ok; göbeği tiyrakla sıvazlamayı da u- 
outma.
Sa ıda değil de midede ise,
yani sabKucte teftih sıksıksa, şeftali çe 
kirdeği taş havanda dövülecek; velâkin 
yalnız bir teki, çünkü fazlası sem, ha 
fizanallah kıvınverir meleği, sonra yi­
ne havandan geçirilmiş bir miktar nöbet 
şekeri ile beraber tülbende konup ağzı­
na emzik gibi verilecek. Bu nöbet şeke­
rinin aiimı, astarını da bildirelim. Nebat 
şekeri, yani şeker kamışından' çıkarılan 
şeker.
Çocuğun karnı dümbelek gibi gergin. 
Demek inkıbaz son raddeye varmış. Em 
zikli annesi meselâ kurufasulya, börül - 
ce, pastırmalı yumurta, bol kırmızı bi­
berli'turşu yediğinden parmak kadar za 
vallıcığm yelleri sıkışmış, 
iki kahve kaşığı bademyağı içirilir;
-3p% şayed ateşi varsa al 
tına, kol ve ayak b- 
löklerine gül sİTkes 
sürülür; ateş kabız 
Irktan değil de hün 
naktan dolayı İse ki 
de pişmiş elma ikiy 
bölünüp yarısı boğ. 
zın bir tarafına, ya 
sı öbür tarafları; 
konup bezle başın 
üstünden bağlanu-ö 
Bu saydıklarım (1 
roz gaga-anıak) ka 
bilinden rahatsızıy­
la!', suçiçeği, kız. 
mık, boğmaca g. 
geçid hastalıkların 
— Hayırlıdır, te 
ürüstlük verir; s* 
nesl ile tutulur, senesi değilse taş ç: 
-asa tutulmazlar. Sırasını savup âily 
le kurtulsunlar İnşallah! denirdi.
Suçiçeği kapı eşiklerinde, sokaklarda 
oynarken dökülür, perhize yanaşılmaz, 
abur cubur tıkınışma aldırış edilmezdi. 
Kızamığın ilâcı bile yok. amma sıkın­
tısı, üzüntüsü, sürekliliği var. Yaka! 
nanı yatağa sokmak, 40 gün 40 gc 
vücudunu sıcak tutmak kâfi. Üşütü 
sek dökemez, İçine vurur, iş zatürree; 
kadar varır.
Kızamık belirdi mi iohusa şerbet: 
dolu ibrik mangaim üstünden indiril! 
yecek, kızamıklıya fincan fincan içi 
lecek; yemek namına da süt ve sâde . 
ya çoıbadan gayrisi verilmiyecek.
(Devam ı 6 ncı tayfada
Geçmiş zaman olur kİ..
Kocakarı ilâçları
(Baş tarafı S inci sayfada)
Çocuk, gıcık, tektük öhü öhü derken 
boyuna öksürmede; her öksürüşte so­
luğunu içeri çekmede, akabinde ise De­
nizli horozu gibi ötmede, Annesinde, 
anne annesinde, baba annesinde der - 
hal:
— Gözümüz aydın, boğmaca! Kabbıi 
me bin şükür mevsim yaz. Ya kış kıya­
mete rastlasaydı ne yapardık?
Boğmacanın devası, sabahleyin aç 
karnına bir kâse eşek sütünü dikmek, 
bir de Gazhane yakınına gidip havası­
nı teneffüstü. Yedikule, Dolmâbahçe, 
Kadıköy gibi semtlerdekılere tasa yok. 
Çocuğu alır, edvardaki gazhanetıln ya- 
nıbaşındaki arsalara, tarlalara götürür, 
hem oralarda bir iki saat oynayıp avu­
nur, hem de gidip gelişi gezinti.
Büyüklerin hastalığına gelelim:
Sarıyerin Sularından dönüşte vapura 
yetişmek için koşulmuş; kan ter içinde 
vapurun güvertesinde oturulmuş. Ya- 
hud Erbainde çifte yün fanila giyilme 
den gezip dolaşılmış. Veyahud Sitteise- 
virde, Mart aradan çıktı diye kundura­
sının üstüne lâstik geçirilmeden sokağa 
çıkılmış ve;
Ayağını sıcak tut, başını serin
Her şeyi höş gör, düşünme derin
Nam atalar sözü gafletle unutulmuş. 
Hülâsa, soğuk alınmış. Başta, belde, 
dizlerde ağrı, hançerede yanma, vücud 
paçavra.
En önce, tepeden tırnağa tuzla limon 
sürülür; sırta kaba tüylü Bursa havlu­
su sokulur, bacakların arasına şişe şişe 
sıcak su konur; kat kat yorganın, bat­
taniyenin, velensenin altında kaynar 
kaynar ıhlâmur, havlican içilir, yani 
tere yatılırdı.
Vücudda kırıklık, kesiklik yine sa- 
vulmadıysa, yine beyin zonk zonk zonk 
luyıor, mafsalların sızısından el’aman 
çekiliyorsa, gidermek kolay, ( Saray 
kırmızı) var mı yok mu? Gelincik ve 
envai baharattan mürekkep bir şurup­
tu. Herkeste (bulunmadığı için yapıp 
saklıyanlar hayrat eder, konu komşu­
larına verirlerdi.
Z afiyete karşı ilâçlar çeşld çeşld- dl. İlkbaharda, nane tarlasına ü- 
şt'şen sümüklüböceklerin minlminüeri- 
nî, nane yapraklarlle birlikte toplıya- 
caksın. Yüz, yüz elliyi buldu mu hepsl- 
havanda çıtır çıtır döveceksin. Su ka
tıp salaşpurdan süzdükten sonra üstü« 
ne toz şekeri ve limonu sıkarak limo­
nata gibi içeceksin.
Yedi türlü baharla karışık gelincik 
macunu da zayifllğe, takatsizliğe bire 
bir. Aç karnına parmak parmak yiyen­
ler etlenip canlanır; yanaklarından m eş 
hur masaldaki Alyanak sultan gibi kan 
fışkırır, denirdi.
Semirmenin, dermanlanmanın bir ilâ 
cı daha mevcuddu. Ellişer dirhem fın­
dık. fıstık, badem, ceviziçi, yine havan­
da dövülecek; Mahlep denilen, süifato- 
dan daha acı nesne ilâve edilecek. Toz 
şekerine bulayıp badem ezmesi kılığına 
koyarak günde üç kere, keseden yana 
züğürtlük yoksa habre topak topak 
topak yuvarlanacak.
Adama kancayı taktı mı yapışan, ko­
lay kolay dehlenemiyen derdlerden biri 
de, desturun basurdur. Köıolası öyle de 
hararet verir, susatır ki meded Allah.. 
Halbuki su, baş düşmanı. Hararetten 
yanıldıkça pınarlar, çağlıyanlar, buzlu 
şerbetler gözönünden gitmez.
Basur çekenler İçin bir çanak kayna­
mış suya kızarmış ekmek dilimleri atı­
lır, hararetten sabrı pek tükenenler bir 
İki yutumcuk alır, daha doğrusu dudak 
larmı nemlendirirlerdi. Böğürtlen kökü­
nü, ak mazıyı kaynatıp içmeleri daha 
şifalı, gelgelelim İkisi de mukayyıden, 
kusturucu maddelerden farksız.
Basurun buruntulusunu (Em’ayı ga- 
liza) da vecalısını gidermek babındaki 
kocakarı ilâcı da meşhurdu: Üç dört 
diş sarmısağı tuzla dövüp, yarım fincan 
sirke karıştırarak dinlendirme. Lâzım­
lığın içine kızdırılmış bir kiremit par­
çası, üzerine dediğimiz mahlut, boğu- 
suna basurluyu oturtmak.
înce hastalığa, başlardan ırak ciğer 
veremine karşı da şunlar sağlık verilir 
di: 7 senelik sirkeye, dövülmüş bir baş 
saramsak katıldıktan sonra 7 gün gü­
neşte duracak, 7 kere yeri değiştirile­
cek; sabah, akşam bir kaşık. Dişarıdau 
da; ketentohumu, fındık kadar afyon, 
tütün tozu beraber kaynayınca üzerine, 
kara biber; iki-küreğin üstüne yapıştı­
rılacak.
Tabiî bütün bunlar aksi tesir yapar, 
hastanın iyi olacağı varsa, çok kere ö- 
bür dünyayı boylardı.
Sermed Muhtar ALUS
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Kocakarı ilaçları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository