Taha Toros Arşivi, Dosya No: 65-Şair Nigar Hanımİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şahin, Orhan

Istanbul Sehir University Repository

Eğitimci-y azar Nigar “dalya” demişti
DOKSAN BEŞ YIL ÖNCE: Nigar ailesi albümünden alman bu fotoğrafın çekildiği günden bugüne  
95 yıl geçti. Sağ başta oturan Şair Nİgar Hanım’m dizi dibindeki Salih Keramet N igar'ı dün toprağa ver­
dik. Ön sırada Şair N igar’ın annesi Emine Hanım, babası Macar Osman Paşa, arkada da oğullan Feri- 
dun ile Münir ve eşi Ihsan Bey görülüyorlar.
Abdülm ecid’in 
özel katibi öldü
ORHAN ŞAHİN
103 yaşında ölen eğitimci yazar Salih Keramet Ni­
gar, Şair Nigar Hamm’ın oğluydu ve son halife Ab- 
dülmecid Efendi’nin katipliğini yapmıştı
E n  eski GalatasaraylI olarak bilinen Nigar, çok sa­
yıda öğrenci yetiştirmiş, edebiyat alanında değerli 
eserler vermişti
» Haberi 10. Sayfada
600YILLIK HANEDANIM 
SON TANIĞI
Son halife A bdü lm ec id ’in sürgün yü- 
larını, Salih Keram et N igâr anlatıyor. 
------------- * Haberi 10. Sayfada------------
Vefauna kadar en eski GalatasaraylI diye anı­
lan Salih Keramet Nigar, Fransızca, Almanca, 
İngilizce, İtalyanca ve Arapça dillerini biliyor­
du.
n.ı.iî
13 MART 1987 CUMA
1. sayfadan devam
AbdülmecM’in özel katibi öldü
ORHAN ŞAHİN [
SON Halil'e Abdülmeeid F.fendi'nin özel kalibi, Şa- 
ir Nigâr'ın küçük oğlu, eğilim- 
ei yazar Salih Keramel Nigâr, 
103 yaşında vcl'aı etli.
Cumartesi gününe kadar ha­
yattaki en yaşlı GalatasaraylI 
olarak da tanınan Salih Kera­
mel Nigâr, dün Bebek Cami- 
i ’ tıdc kılınan öğle namazından 
sonra, Aşiyan'daki aile kabris­
tanında toprağa »'erildi.
Mezun olduğu Mekteb-i Sul­
tanî’de (Galatasaray Lisesi) da­
ha sonra Tevfik F ikret’ in yar­
dımcılığını yapan Keramel Ni­
gâr ayrıca Halkalı Ziraat Oku- 
lu ’nu da bitirm işti.
Yirminci yüzyılın ilk ve ün­
lü kadın şairlerinden Nigâr 
Hanım ın Ihsan Bey ile evlili­
ği sırasında I884 yılında dün­
yaya gelen Salih Keramel Ni­
gâr, ağabeyleri Feridun ve Mü­
nir gibi Galatasaray Lİsesi’nde 
okudu. Galatasaray Lisesi’ni 
1903 yılında bitirdikten sonra 
bir süre Bab-ıâli’de çalıştı. 
Tevfik Fikret'in Galatasaray 
Lisesi Müdürü olduğu sıralar­
da yardımcılığını yapan Kera­
mel Nigâr, daha sonra Fikret'­
le beraber Robcrt Kolej’c geç­
ti. Vcliahd Abdülmeeid F.fen- 
d i’ nin oğlu F'aruk Ffendi'ye 
Türkçe ve tarih öğretmenliği 
de yaptı. Faruk F.fendi’nin Vi- 
yana’da askeri okulda iken re­
fakatçisi ve eğitmeni olarak 
Avusturya'da bulunan Kera­
mel Nigâr, savaş başlayınca 
öğrencisi ile b irlik te tekrar 
Türkiye'ye döndü. Halife Ab- 
dülmecid'in yanında "Kalib-i 
Hususi” (Özel Kalem Müdürü) 
olarak görev yaptı.
Mülkiye Mektebi (Siyasal 
Bilgiler Fakültesi) Ankara'ya 
taşınana kadar, Robert Kolej’ - 
de de emekli olana kadar bin­
lerce Türk gencine Türkçe, ta­
rih ve edebiyat öğreten Salih 
Keramel Nigâr'ın öğrencileri 
arasında Selim Sarper, Turgut 
Menemencioglu, Kasım Gülek, 
Behçet Osmanagaoglu, Enver 
Yelkenci, Bülent Fceviı, Nejat 
Fîczacıhaşı gibi tanınmış kişi­
ler de var.
Eski ve yeni Türkçe olarak 
Tevfik Fikret hakkında iki k i­
tap yazmış olan Keramet Ni- 
gâr’ ın I943’de yayınladığı “ İn­
kılâp Sairi Tevfik F’ikret'in 
İzleri" adlı eseri ünlü edebiyat­
çıyı tanıtan değerli b ir kitap 
olarak nitelendiriliyor.
Şair Nigâr'ın vasiyeti üzeri­
ne 50 yıl sonra annesinin gün­
lüklerini ağabeyi Feridun Bey
ile “ Hayalımın Hikayesi" ad­
lı kitapta yayınlayan Keramet 
Nigâr, ayrıca Adülmecid F.fen­
d i’ nin yurt dışına çıkarılışının 
hikayesini de b ir kitap haline 
getirmişti.
Annesini çok seven Salih 
Keramet Nigâr, vefatına kadar 
oturduğu O rtaköy’deki evini 
Şair Nigâr Hanım adına Da-, 
rüşşafaka’ya hibe etti. Evinde­
ki pekçok eseri Galatasaray L i­
sesi Müzeri’nc, Darüşşafaka’- 
ya ve Osmanlı hanedanından 
halen hayatta olanlara emanet 
edilmesini istedi.
Vefatı ile Nigâr ailesini hüz­
ne boğan Salih Keramet Ni- 
gâr'ın “ KFîRAMET" ismi ne­
reden geliyor?
Şair Nigâr Hanım en küçük 
oğluna hamile iken çok ağır bir
hastalığa yakalanmıştı. Yakın­
ları bu doğumun gerçekleşeme­
yeceğini söylerken, Nigâr Ha­
nım, Allah’tan ümidini kesme­
mişti. Doğum sağlıklı olunca, 
Nigâr ailesi oğullarına Kera­
met adını vermişti. 1884’te 
doğmaz denen Salih Keramet 
Nigâr doğdu ve tam 103 Yıl, 
b ir asırdan fazla yaşadıktan 
sonra göçüp gitti.
SALİH KERAMET NİGÂR ANLATIYOR...
T BMM tarafından hilafetin lağve­dilmesi ve Osmanlı Hanedanı’nın 
yurtdışına gönderilmesine karar veril­
mesi üzerine, son Halife Abdülmecit, 
4 Mart 1924’te, Avrupa’ya gider..
Dün toprağa verilen Salih Keramet 
Nigâr, 1964 yılında, bu olayı ve Abdül- 
mecid’in sürgün yıllarını şöyle anlat­
mıştı:
3 MART 1924
Dolmabahçe Sarayı Maiyet binasın­
dan gece yarısına doğru Mâbeyne 
çağrıldım. Kapıda bekleyen nöbetçi 
beni başyaver odasına götürdü. Yük­
sek rütbeli bir zabit telefonla şifre yaz­
dırıyordu. Beni görünce beklememi işa­
ret etti; işini bitirince de kim olduğu­
mu sordu. Sonra önündeki elyazılı bir 
kâğıda bakarak: “ Bu gece yola çıka­
cak olan Abdülmeeid Efendi nin siz de 
maiyetinde bulunacaksınız, ona göre 
hazırlanın”  dedi. Sonra, karşısındaki 
bir meslekdaşına, önündeki kâğıdı 
göstererek ve gülümseyerek: “ Son 
Osmanlı Halifesinin maiyetinde bulun­
durmak istediklerini bildiren bu yazı­
sını hâtıra olarak saklayacağım”  söz­
lerini ilave etti.
Koridorda Emniyet Umum Müdürü­
ne rastladım. Benden pasaport için iki 
resim istedi. Sonra üst kata çıktım. Ha­
life Hazretlerinin namaz odasında 
Kurân-ı kerim okumakta olduğunu açık 
duran kapıdan gördüm.
Duasını bitirince huzuruna girdim. 
Bana: “ Vali bey birkaç saate kadar yo­
la çıkacağımızı bildirdi. Nereye gönde­
rileceğimizden haberim yok. Sizin de 
beraber bulunmanızı istedim. Bizimle 
geleceğinizden emin olduğum için de 
adınızı kafile cetveline geçirdim”  de­
di. Hazır bulunduğumu arzederek ve 
tâzimle elini öperek huzurundan ayrıl­
dım.
Aşağıya inince maiyet binasına dön­
mek, eşimle vedâlaşmak, bavulumu 
almak istedim. Kapıdaki nöbetçi: "Siz 
artık oraya gidemezsiniz. Eşinizi bura­
ya çağırtır, bavulunuzu da getirtiriz”  
dedi. Böyle de oldu.
4 MART 1924
Yol hazırlıkları ancak sabaha karşı 
tamamlanabildi. Halife Hazretleriyle 
oğlu Şehzâde Ömer Faruk, kızı Dürri- 
şehvâr Sultan ve Kadınefen diler, ve­
rilen haber üzerine, alt kata indiler. Bi­
nek taşında bekleyen ve ennı öpen eşi­
me efendimizi: “ Sizi de birlikte götu- 
remediğimize esef ederim kızım; ileri­
de imkân olursa ayrıca çağırtırım" de­
di; kendisini son defa selamlayan ya­
verini kucakladı, arabasına binmeden 
önce de ellerini açarak milletimizin ve 
memleketimizin selametine dua etti.
Efendimizin maiyetinde mâbeyincisi 
Hüseyin Nakib Turhan Beyle hususî 
tabibi Doktor Selâhattin Bey de bulu­
nuyordu. Aile otomobillerinin önünden 
ve ardından giden arabalar uzun bir 
kafile teşkil ediyordu. Edimekapısı’na 
vardığımız sıralarda gün ağarmaya 
başlamıştı.
Çekmeceler den sonraki yolculuk 
epey zahmetli oldu. Bozuk şosede ara­
baların çamurlara saptanmaması için 
jandarmalar yol kenarlarından büyük­
çe taşlar topluyor, tekerlek geçitlerine 
döşüyorlardı. Arada iki üç kere de mo­
la vererek nihayet öğleden sonra Ça­
talca demiryolu istasyonuna varabil­
dik.
Rumeli Demiryolları Şirketinin ora­
daki amiri meğer bir Musevî yurttaşı­
mızmış. Efendimizin ve ailesi azasının 
dinlenmelerine elverişli başka bir yer 
bulunmadığı için üst kattaki dairesini 
böyle habersiz gelen yüksek misafir­
lerin istirahatine tahsis etti, çoluk ço­
cuğuyla da îzâz ve ikramlarına koyul­
du. içten cıelen bu saygı ve sevgi yar­
dımlarına efendimiz tarafından takdirle 
teşekkür ettiğimiz zaman da: “ Os­
manlI Hânedcnı Türkiye Müsavileri­
nin velinimetidir. Atalarımız Ispan­
ya’dan sürüldükleri, kendilerini ko­
ruyacak bir ülke aradıkları zaman 
onları yokolmaktan kurtardılar, dev­
letlerinin gölgesinde tekrar can, ırz 
ve mal emniyetine, din ve dil hürri­
yetine kavuşturdular. Onlara, bu ka­
ra günlerinde, elimizden gelebildi­
ği kadar hizmet etmek bizim vicdan 
borcumuzdur” dedi ve gözlerimizi ya­
şarttı.
Kafilenin bineceği Simplon Ekspresi 
ancak gece yarısına doğ ru Çatalca ya 
geldi. Yataklıvagonun kapısında efen­
dimize Vali Bey büyükçe bir zarf tak­
dim etti ve iyi yolculuk diledi. Öbür va­
gonlardaki yolcular koridor pencerele­
rinden başlarını çıkarmış, merakla biz- 
lere bakıyorlardı.
5 MART 1924
Lokanta vagonunda kahvaltıya ça­
ğırmak için kapımızı vurup bizleri 
uyandıran garsondan trenimizin Bul­
garistan’a geçmiş olduğunu öğrendik. 
Hazırlandık ve efendimizin bizleri ça­
ğırtmasını bekledik.
Sabah muayenesi için ilkin Dr. Se­
lâhattin huzura çağırıldı. Efendilerimi­
zin geceyi rahat geçirdiklerini dönü­
şünde öğrendik ve sevindik.
Hatır sorma sırası bize gelmişti. 
Efendimizi, çok şükür, iyi gördük. Va­
li beyin kendisine takdim ettiği zarfı aç­
mamızı istedi. İçinden pasaportlarımız­
la daha küçük bir zarfa konmuş İngi­
liz banknotları çıktı. Bütün pasaport­
lar sade çıkış için verilmişti ve İsviç­
re Konsolosluğunca vizelenmişti. 
Bu demekti ki yurt dışına, aceleyle, 
toptan sürülmüştük.
Zarftan çıkan ikibin sterlin kadar se­
yahat parası da kafilenin ancak birkaç 
haftalık masrafını karşılayabilirdi. Tren­
den İsviçre'nin neresinde ineceğimizi 
de daha bilmiyorduk. Simplon Ekspre­
si bu memleketin cenubundan geçti­
ği, bu bölge halkı da çoğunlukla Fran­
sızca konuştuğu için Prens Faruk Ter- 
ritet'deki Büyük Alp Oteline yoldan 
telgraf çekip yer ayırtmamızı tavsiye et­
ti.
7 MART 1924
Yolculuğumuz Simplon Tünelinde­
ki İsviçre hudut istasyonu Brig'e kadar 
hadisesiz geçti. Oradaki pasaport mu­
ayenesine memur jandarma çavuşu, 
yoklama sırası bizlere gelince, İsviçre- 
ye girmamize kendiliğinden müsaade 
edemedi. Bu tarafsız ülkeye cihan har­
binden sonra sığınan Yunan Kralıyla 
Avusturya İmparatorunun siyasi faali­
yetleri yüzünden memleketinin zara­
ra uğradığını, pasaportlarımızda İstan­
bul Konsoloslarının vizesi varsa da Ha­
life Hazretleri gibi yüksek bir şahsiye­
tin isviçreye girmesine Federal Hükü­
metçe izin verildiğinin kendisine önce­
den bildirilmiş olması gerektiğini ileri 
sürerek Bern’den telefonla talimat is­
teyeceğini söyledi, cevap ve karar alın­
caya kadar da trenimizi istasyonda 
bekletti. Tünel içindeki bu uzunca du­
ruştan telaşlanan başka yolcular me­
rakla peronda dolaşıyor, sebebini öğ­
renmeye çalışıyorlardı. Hudut Çavuşu, 
bereket versin ki, merciinden çabuk 
cevap alabildi, trenimize yol verdi, biz- 
ler de ineceğimiz yere kavuşabildik.
TERRİTET, 9 MART 1924
Halife Hazretlerinin buraya geldiği 
basına duyurulmuş, otelin sancak di­
reklerine de İsviçre ve Türk bayrakla­
rı çekilmişti. İsviçrenin Riviyerası sa­
yılan Leman Gölü’nün şimal sahilinde­
ki bu şirin kasaba meraklı turistlerle 
doluydu. Efendimiz öğleye doğru ote­
lin avlusuna indi. Sabahtan beri bek­
leyen gazete fotoğrafçıları hemen izin 
istediler ve hem yalnız, hem de oğlu 
ve kızıyla birlikte resimlerini çektiler.
Meşhur “ L’İllustration" dergisi ta­
rafından gelen bir kadın muharrir de 
Efendimizden mülâkat ricasında bu­
lunmuştu. Bugün çok meşgul oldukla­
rından halife hazretleri kendisiyle an-
cak ayaküstü birkaç dakika görüşebil­
di. Muharririn kalan suallerini bizler, 
gerektiği gibi, cevaplandırmaya çalış­
tık.
TERRİTET, 10 MART 1924
Efendimize çekilen telgraflarla gön­
derilen mektup ve gazeteleri sabahle­
yin getirdiler. Önceden aldığımız emir 
gereğince hepsini açtık, gözden geçir­
dik, sıraladık ve arzetmek için huzura 
çağırılmamızı bekledik.
Telgraflar Mısır, Hindistan, Endo­
nezya Müslümanları adlarına çekilmiş­
ti. Türkiye'de hilafetin kaldırılmasın­
dan duydukları derin üzüntüyü bildiri­
yor, dini önderleri tarafından aydınla­
tılma dileğinde bulunuyorlardı.
Mektuplar ve matbûalar hep yakın 
yerlerden yollanmıştı. Bunlann arasın­
da en çok ilgimizi çeken Argus adlı bir 
matbuat ajansının abonman teklifi ol­
du: Hilâfetin Türkiye’den kaldırılması 
kararına dair bir aralık çıkmış gazete 
yazılarını efendimize kesik parçalar 
şeklinde yollayan bu ajans, aylık abon­
man bedeline karşılık, böyle gazete ve 
dergi kesintilerini haftadan haftaya 
gönderebileceğini haber veriyordu.
Bunları Efendimize daha arzedeme- 
den mülâkat ricasıyla aşağıda bekle­
dikleri bildirilen birkaç aazetenin mü­
racaatını karşılamak lazım geldi. Alaka­
larına efendimiz tarafından teşekkür et­
tikten sonra bir beyanda bulunmaya 
karar verdikleri zaman ajanslarına ha­
ber yollanacağını söyledik.
Öğleye doğru da huzura çağnldtk ve 
gereken mârûzatta bulunduk. Sundu­
ğumuz telgrafları dikkatle gözden ge­
çirdikten sonra efendimiz, başlıca telg­
raf ajanslannın Montreux'deki mümes­
sillerini, yarın belirli saatte ve birlikte 
kabul edeceğini kendilerine bildirme­
mizi emretti.
TERRİTET, 12 MART 1924
Bu sabah aldığımız İsviçre gazete­
leri efendimiz beyannamesini mü­
him haberler sırasında yayınlamışlar 
ve mes’ele hakkındaki görüşlerini açık­
lamışlardı. Öğleden sonra gelen bazı 
ecnebi gazetelerinden de beyanname­
nin çevrelerinde çok ilgiyle karşılandı­
ğım anladık.
Yeni haberler alabilmek ümüdiyle 
bugün otele gelen ve bizlerie görüşen 
matbûât mensuplan arasında Moham­
med Tahir adlı ve Mısırlı bir muhabir 
bizlere gösterdiği yakınlıkla ayrıca dik­
katimizi çekti. Yıllardan beri bu mem­
lekette yaşadığını, Mısır'da en çok oku­
nan birkaç gazeteye buradan makale­
ler yolladığını bildiren bu muharrir, bu­
gün derin alaka ve takdirle okuduğu 
beyannamenin Mısır'da zaten beklen­
diğini ve memnunlukla karşılanacağın­
dan emin olduğunu söyledi, kendisi­
nin de gazetelerine bundan sonra ya­
zacaklarıyla müşterek maksadımızın 
teminine elinden geldiği kadar çalışa­
cağını vaad etti.
TERRİTET, 17 MART 1924
İsviçre Hâriciyesi Yakınşark Şube­
si Müdürü bugün efendimizden ziya­
ret müsaadesi istedi. Mukâleme mev­
zuu telgraf ajanslarınca her tarafta ya­
yınlanan beyannamelerini Türkiye Hü­
kümetinin fena karşıladığı vo "Sahib 
Halife” nin bundan sonra bu türlü faa­
liyetlerde bulunmasına müsaade et­
memesini İsviçre Hükümetinden taleb 
ettiği meselesiydı.
Halife hazretleri İsviçre Hükümeti 
ve ahalisi tarafından kendilerine gös­
terilen misafirperverlikten şükranla 
bahsettikten sonra buraya bir sürgün 
olarak gönderildiğini, ancak dinî riyâ- 
set vazifesinin müslim cemaatlerce 
beklenen icaplarını yerlerine getirmek­
le mükellef bulunduğunu, vicdan hür­
riyetine hürmet ve riayeti ananevi ş i i ­
ri sayan İsviçre Hükümetinin bu vazı­
yetini takdir edeceğinden ve dinî ka­
naatine uymayan bir taahhüt altına gir­
mesini kendisinden beklemeyeceğin­
den emin olduğunu cevaben bildirdi. 
YARIN: MALI SIKINTILAR
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Abdülmecid'in özel katibi öldü

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository