Taha Toros Arşivi, Dosya No: 99-Muhsin Ertuğrul. Not: Gazetenin "Hesaplaşma" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Arpad, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

HESAPLAŞMA___
BURHAN A R P A D ___________
“Ertuğrul Muhsin ve 
Arkadaşları” sy
Soyadı Yasası yürürlüğe girmeden önceKi yıllarda Muhsin Er­
tuğrul adı Ertuğrul Muhsin biçiminde yazılır ve söylenirdi. Muh­
sin Ertuğrul’un ölüm yıldönümü dolayısıyla yazılanlar beni alt­
mış yıl gerilere götürüverdi. Özellikle Cumhuriyet’te çıkan Türk
(A rk  j sı 9. Say fada)
HESAPLAŞMA
BURHAN ARPAD
(Baştarafı 2. Sayfada)
Tiyatrosu’nun Ferah Mevsimi’ yazısı. Ne var ki daha başlarken 
bir açıklama yapmam gerekiyor:
“Ertuğrul Muhsin ve arkadaşlarının 1924’te kurduğu Ferah Ti­
yatrosu, çağdaş tiyatronun öncülüğünü yaptı.” Bu başlığa göre 
Ferah Tiyatrosu bir topluluktur. Gerçekte ise Şehzadebaşı'nın 
varlıklı ailelerinden birinin taşınmazıdır. Ertuğrul Muhsin kiracı­
dır. Topluluğun adı “Ertuğrul Muhsin ve Arkadaşlaradır. Kimi ti­
yatro araştırmacısının bu yanlışı sürdürmemesi için düzeltmeyi 
zorunlu saydım.
Ertuğrul Muhsin ve arkadaşlarının Ferah sezonunda sunulan 
oyunların kimilerini izlemiştim. Günümüz Türk tiyatrosunun bu 
temeli, yazarı, rejisörü, oyuncusu ve seyircisi ile o sezonda atıl­
mıştır derken mutlu oluyorum, o dönemi yaşamış olduğum için. 
Başta natüralist tiyatronun en çarpıcı oyunları, kimisi uyarlama 
(adapte) olarak çağdaş tiyatro, Ferah sahnesinde sunulmaktay­
dı. Ferah Tiyatrosu’nun kırmızı perdesi açılıp açılıp kapandıkça 
salonda coşku ve alkışlar dalgalanıyordu.
Ferah Topluluğu’nde sunulanlar arasında Bir Halk Düşmanı 
(ibsen), Cehennem Sonraları (Baba Stringberg) Rus yazarı Le- 
onid Andriev’den İhtilal (Sonraları Engin Cezzar-Gülriz Sururi 
topluluğunda Aklın Oyunu adıyla),Vefik Paşa'nın Moliârâ uyar­
lamalarından Azarya (Cimri), Yorgaki Bandini (George Dandin) 
de vardır. Gerçekçi-toplumcu Türk sahne yazarlarının öncüleri 
arasında ilk akla gelen Vedat Nedim Tör de Ertuğrul Muhsin ve 
Arkadaşlarının repertuarında işsiz ’le yer almıştır. İşsiz piyesinin 
ilk gecesi bir olay da getirmiştir. Olay iki aktör arasında geçmiş­
tir: Ertuğrul Muhsin ve İsmail Galip (Galip Arcan). İsmail Galip 
Arcan, olayı şöyle anlatır:
“ işsiz piyesini oynuyorduk. Vedat Nedim Bey’in işsiz piyesin­
de iki eski arkadaş savaş sonrasında karşılaşırlar. Biri savaş vur­
gunlarıyla yeni zenginler arasında, öteki yoksul ve işsizdir. Tar­
tışırlar. Varlıklı olanı üst perdeden davranmaktadır. Bu davranışa 
pek sinirlenmiş olan işsiz arkadaş sandalyeyi kaptığı gibi eski 
arkadaşının kafasına indirir. Sandalye parçalanmış, savaş vur­
guncusu eski arkadaş ölmüştür. O günlerde her işi kendimiz ya­
pardık Dekorları da biz yapardık. Sandalye özel bir dikkatle ha­
zırlanmıştı. Hafifçe dokununca parçalanacak biçimde monte edil­
mişti.
Oyun başlamıştı. Varlıklı işadamı rolünü canlandıran bendim. 
Yoksul eski arkadaş rolünü oynayan Muhsin, rol gereği öylesi­
ne sinirlendi ki sandalyeyi kaptığı gibi kafama vurdu yere yuvar­
landım. Salondan müthiş bir alkış yükseldi. Rol gereği ben öl­
müştüm. Alkış sürüyordu. Fakat ben bir türlü kalkamıyordum. 
Durumu kavrayan arkadaşlar, seyirciler arasında duran bir he­
kimi getirdiler. Bir makas sesiyle kendime geldiğimde saçlarım 
kesilmiş, yara yerim temizlenmiş ve sarılmıştı.
Bütün bunları kulisten izleyen anacığım, oğlum öldü diye dö- 
vünüyormuş!”
Galip Arcan bir açıklama yaptı: "Olayın püf noktasını hâlâ söy­
lemiş değilim. Çok önemsiz bir teknik yanlış! İlk oynayış gece­
sinin heyecanına iyice kapılmış olan Muhsin, ayağı tutkalla öy­
lesine tutturulmuş olan sandalye yerine sağlam ayaklı bir baş­
ka sandalyeyi kafama vurmuştu.”
Galip Arcan, gevrek gevrek gülerek anlatmasını sürdürmüş­
tü: "Rol yüzünden başka kazalar da geldi başıma. Hepsi de Muh­
sin yüzünden! İhtilal piyesinin sonunda Mehmet Selim (Muhsin) 
sevgili maymunu Caypur’un ölümünden duyduğu aşırı üzüntüyle 
kâğıt ağırlığını kaptığı gibi kafama vurur. Ne var ki oyun boyun­
ca kalın bir tuğla ile bunu yapan Dr. Selim, vurma sahnesi yak­
laştığında tuğlayı kartonla değiştirecektir. Fakat Muhsin yine oyu­
nun heyecanına kapılır ve gerçek kâğıt ağırlığına uzanır; ama 
sandalye olayının etkisiyle atik davranıp korunmayı başardıml"
Muhsin Ertuğrul, çok yönlü bir tiyatro ustası olarak bugüne 
değin tek kalmıştır. Uzun süre de tek kalacaktır.
-rr-Zcb
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


"Ertuğrul Muhsin ve arkadaşları"

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/155830/3/001506191006.pdf

"Ertuğrul Muhsin ve arkadaşları"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository