Taha Toros Arşivi, Dosya No: 98/A-Tevfik Fikret. Not: Gazetenin "Edebiyat Bahisleri" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Behzat İlhan

Istanbul Sehir University Repository

L d e b i y  at Bahisleri
T ev f ik  Fikret
î :
kinci Meşrutiyet reformunu» 
müsbet ve ileri hamleleri için­
de, bir insan cemiyetine hasret çe­
ken edebî gelişmelerin, önde gelen 
ve belki ilk temsilcisi olarak, Fik­
ret’ i tanımaktayız.
Doğruluk ve titizliği babasından, 
hassaslık ve rikkati anasından miras 
almış olan kendisi, bütün ömrü bo - 
yunca şu mısraı hayat düsturu yap - 
m ıştı:
Kıran da olsa kırıl düş, fakat e - 
ğllme sakın
Dürüst ve temiz bir aile babası o - 
lan ve hususî hayatında huzur ve mu 
radına ermiş bulunan Fikret, cemi - 
yet içinde haksızlıklara karşı feve - 
ran eden ve bu yüzden mihnet ve iz- 
tırap çeken, içli ve ateşli bir şairdir, 
içinde yaşadığı topluluğun melâli, 
iztirabı ve hasreti, onda da aynı a - 
zap ve teessürü doğurmuştur. İstan­
bul’u kaplıyan sis, onun kalbindeki 
infial ve isyanların taşmasına vesile 
vermiş, peyderpey ziyadeleşen bir
Y a zan : |
B e h z a t  İLH AN
zulmet gibi «Köhne Bizans» daki ru - 
hu meydana çıkarmıştır. Camiden bi 
raz geç çıktığı için atılan bombadan 
müstebit Hükümdarın kurtuluşuna 
hayıflanırken, diğer taraftan bir kav 
mi çiğnemekle eğlenen deninin, «Bir 
Lâhza! Taahhur» a bütün keyfini 
medyun bulunduğunu düşünerek te - 
selli bulmaktadır. Nitekim Fikret, 
bu his ve düşünceler altında Rübabı­
na şu beyti söyletmişti:
Sen zanneder misin ki benim hep 
elemlerim?
Hayat, ben nevaibi eyyamı inle­
rimi
Mutlakiyet idaresinin zulmüne ve 
istibdadına karşı, halkın içinde do - 
ğan hürriyet, müsavat ve adalet fi - 
kirlerinin, tahakküme, ceberuta ve 
dinî taassuba karşı uyanan nefret ve 
infial hislerinin yankılarını, Fik­
ret’ in şiirlerinde tekmil belâğatiyle 
görüyoruz. Şu halde Fikret, yalnız 
kendi hislerini, düşüncelerini ve is - 
tikbal hakkındaki tasavvur ve te -  
mennilerini söylemekle kalmamış; 
yaşadığı devrin ruhî halet ve sosyal 
zaruretlerini de aksettirmiştir. Mazi­
ye ve hale baktıkça tesellisiz ve bed­
bin olan Fikret’ in, tek cesaret ve ü- 
midi istikbalde ve o istikbalin aydın 
ve inkılâpçı gençliğindedir.
Nasıl Şinasi, Ziya paşa ve bilhas­
sa Namık Kemal, İmparatorluğun 
dağılma ve çöküntü devri içinde Tan 
zimat reformunun edebi mümessille­
rinden iseler, Fikret de 1908 Meşru­
tiyet reformunun edebî, Fikrî ve İç­
timaî bakımlardan bir tezahürü ol­
muştur ve bunu, bîr filozcjf, bir â- 
lim ve bir siyaset adamı şeklinde de - 
ğil; fikir ve hislerini ifadeye vasıta 
ettiği şiirde, insaniyetçi bir şair ola­
rak gerçekleştirmiştir.
Tevfik Fikret’ in edebî hayatı, Ser­
veti Fünunla başladığı gibi onunla 
inkişaf etmiş re  bu edebiyatın na - 
zım cephesinde, en büyük siması 
ve üstadı olmuştur. Serveti Fünunun 
edebî Başmuharriri olup musahabe - 
leriui yazmağa başladıktan sonra 
çeşitli vesilelerle taklitçiliğin mazar­
ratlarına işaret etmiş, şekil ve mev­
zuda yaptığı yeniliğin ilk filî örneği 
olmak üzere «Hasta Çocuk» isimli 
manzumeyi neşretmiş ve her şeyden 
evvel, aruza azamî Türkçe edayı ve 
ahengi vermeğe çalışmıştır. Nazma 
Türkçe şivesini hakim kılarak, man­
zumeyi nesir gibi tabiî bir hale in - 
dirirken, yalnız vezne değil kafiyeye 
d» yani bir vüsat ve imkân vermişti; 
Ş’ arrzfmatçıların fetvasını verip de 
yapamadıkları «Sem’ î kafiye işidir» 
düsturunu, bütün genişliğiyle tatbik 
etmiştir. Bundan başka Fikret, yal­
nız nazım şekillerini değil, şiirin 
mevzularını da geliştirmiştir. Halbu 
(ki Tanzimatçılar, Divan edebiyatına 
göre şiirin muhtevalarını tekâmül et 
tirerek, tabiatın her şeyinin şiire ko­
nu olabilmesini mümkün kılmışlardı. 
Fikret ise, şiir mevzularını tabiat 
manzaralarının dışına da çıkararak 
tulûdan, guruptan, semadan, bulut­
tan, ağaçtan gayrı şeylerin de şiirin 
konusunu teşkil edebildiğini göster - 
miştir.
Fikret meydana getirdiği yeniliği, 
altıyliz senelik Osmanlı tarihinde ha­
zan duraklamalar geçiren ve hazan 
da temamiyle gerileyen uzun bir ede­
bî devrin tekâmülü olarak kabul ve 
izah etmiştir. Kendisi edebiyatta, 
nazım tekniğinde ve lisanın zenginleş 
tirilmesinde bir mticeddit hizmet ve 
rolünü oynadığı gibi; o vakte, kadar 
nazarî ve Kompleks bir tarzda yazı­
lan musahabelere de yeni bir zevk, 
çeşni ve hususilik vermiştir. Daha 
çok Fikret’in musahabeleri; günün 
hâdiseleri ve cemiyetin dertleriyle il­
gili, hayatı doğrudan doğruya ak - 
settiren canlı ve reel mevzularla mü 
nasebetlidir.
Geçmiş zamanların sürüp gelen ge­
ri zihniyet ve taasubu, içinde yaşa­
dığı devrin istibdat ve tahakkümü, 
mesul tanıdığı her kuvvet ve vasıta 
ile onu mücadeleye sevketmişti. Di­
nî otoritelerin serbest fikre, vicdan 
hürriyetine ve tabiî haklara karşı mü 
cadele açtığı bir zamanda, o başını 
öğmeden, vicdanım susturmadan ve 
sesini gizlemeden karşı koymuştu. 
Bu bakımdan Fikret’ in edebiyatımı - 
yaptığı önemli bir hizmet de, lâ- 
yıklığı getirmesi ve ümmet telâkki­
sini temamiyle gidermeğe çalışması - 
dır. Arap zevkini, Acem çeşnisini ve 
ümmet akidesini atarak, nazmın çeh­
resini Şarkın mistik ve metafizik te­
sirlerinden temizlerken; aynı zaman­
da buna ait kanaat ve telâkkileri 
yıkmak için de taarruza geçmekten 
geti durmadı. Esaret nizamı içinde, 
cehalet ve taassup silâhlariyle mem­
leketin ilerlemesine karşı gelenlere is 
yan ettiği için, kendisi hem siyaset 
ve hem de irtica yönünden hücuma 
uğramıştır. Dinî, sosyal, kültürel, 
ekonomik ve politik çarpışmalar ve 
çatışmalar içinde çalkanan Meşruti - 
yetin ikinci devrinde, henüz memle - 
kette gelişme imkânını ve yayılma 
fırsatını bulamıyan bir cereyanın, 
Fikret mümessilidi. Onun özlediği 
«İnsaniyetçi» cemiyet davası, garp 
memleketlerinde önceden bulduğu tat 
bik ve inkişaf sahası içinde ilerlemek 
teydi.
1908 Meşrutiyet inkilâbmı, bütün
milleti ve tekmil memleketi saran ve 
kucaklıyan, ayni zamanda millî bir 
kurtuluşu müjdeleyen, geniş ve tari­
hî bir hareket olarak karşılıyordu. 
Inkilâbı yapan neslinin, tarih içinde­
ki geçici ve kısa hayatını düşünerek, 
onu gençlere emanet etmekte ve onun 
kendilerini takip eden nesillere ceva­
bım ve hesabım vermek ödevini yükle 
diğini hatırlatmaktadır Yaslı bir yıl­
dönümünde, hatırasını anmağa ve 
hizmetlerini yüceltmeğe çalıştığımız 
Tevfik Fikret’e ait yazımıza, onun 
büyük bir iman ve heyecanla kaleme 
aldığı ve bu maksatla Türk Gençli - 
ğine ithaf ettiği «Ferda» sının son 
ımsralariyle son vermek istiyoruz:
Yükselmeli, dokunmalı alnın se • 
malara;
Doymaz beşer dedikleri kuş i t Hâla-
Dgraş, didin, düşün, ara, bul, koş, 
atıl, bağır:
Durmak zamanı geçti, çalışmak za­
manıdır:
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
5 1 8  0 1 0


Tevfik Fikret

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository