Taha Toros Arşivi, Dosya No: 232-Mithat Cemal Kuntay. Not: Gazetenin "Devekuşuna mektuplar" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Taner, Haldun

Istanbul Sehir University Repository

12 ŞUBAT 1984
BİR DİZİ ÜZERİNE
M İDHAT Cemal’ ln kırk yıldır raflarda uyuklayan “ Üç İstanbul”  adlı romanı şimdi televizyon sayesinde Dal­las’a yakın bir güncellik kazandı. Yakın tarihimizin üç 
dönemini ustalıkla işleyen 864 sayfalık bu büyük romanı de­
virmeyi göze alamayan üşengeç beyinler, şimdi TV’nln karşı­
sına geçip onun görüntüsel özetini rahatlıkla izliyorlar.
Bunun doğal sonucu olarak da, dizi hakkında ileri geri şey­
ler söyleniyor. O zamanın adab ve erkânını, Osmanlıca’nın 
vurgulamalarını iyi bilmeyen yeni kuşak, sunulanı olduğu gi­
bi kabulleniyor. Ama daha yaşlılar, telaffuz yanlışlarını, fesle 
oturulması gereken yerde açık başla oturulmasını, temenna­
yı bazı aktörlerin kıvıramamasını, Ahmet Rıza Bey’in kalıbına 
kıyafetine, kültürüne ve ağırlığına uymayan bir görünümle ve­
rilmesini affedemiyorlar. Dallas ve Hanedan dizilerine özenil­
miş hissi veren yatak sahnelerinin birbirini İzlemesinden 
hoşlanmayanlar da ayrı.
Bir tartışma da Abdülhamit yüzünden çıktı. TV denetçisi, 
“ Abdülhamit hakkında tarih hükmünü henüz vermedi. Adnan’ın 
bu suçlamalanna yer veremem”  mealinde bir gerekçe ile bazı 
yerleri kesmeye kalktı. Sonra vazgeçti. İyi ki de vazgeçti. Bir 
romancıyı, roman kişilerinin davranış ve sözlerinden sorum­
lu tutmaya kalkarsak vay halimize. O zaman kahramanına ka­
çak bir aşk yaşatan, zinadan; adam öldürten, katilden; otomobil 
kazası yaptıran da, trafik suçundan hapsi boylardı. Çelişkili 
şartlanmalar sonucu çeşitli komplekslerle malul ve bunlan aca­
yip
Ittil
bir onur duygusu ile bastırmaya kalkan, üstelik de koyu 
i hatçı ve partizan Adnan gibi bir tipin, Abdülhamlt’i meth
! ü sena etmesi elbet beklenemezdi. Ama bir köşe yazarına ba- 
j kılırsa, Midhat Cemal bunu göze girip bir mebusluk kapmak 
 ^ İçin yapmış. Yıllar sonra da nadim olmuş, itiraf etmiş. Tarih 
 ^ önünde bir çeşit tarziye vermiş. Olur olur. Burası Türkiye’dir, 
i Olmayacak şey yoktur. Midhat Cemal gerçekten bunları söy- 
; lemişse ayıp etmiş. Mebus olmak İçin roman yazılır mı? Bi­
zim bildiğimiz, roman, yaşayan karakterler yaratmak için yazılır. 
Midhat Cemal, bu takdirde asıl tarziyeyi Adnan’a vermeli idi. 
Adnan romanın sonunda iyi ki ölüp gitmiş. Yoksa düş kırıklı­
ğına uğrar, yazarından soğurdu.
M İDHAT Cemal’i sevenler olduğu gibi, ondan hoşlan­mayanlar da az değildi, ibnülemin Mahmud Kemal’ in ona “ kart züppe”  dediği, Recep Pekeriin onun CHP lis­
tesinden aday olmak İsteğini, “ Pera Donjuam”  gerekçesiyle 
geri çevirdiğini Taha Toros dostumuz yazıyor. Yahya Kemal’­
in de, bir zamanlar kendisine büyük hayranlık gösteren Mld- 
hat Cemal’den sonraları soğuduğu bilinir.
Üstad Salim Rıza’dan duyduğum:
“ idmanlı dalkavuklara döktürdü bir hayli ter,
Bir günde üç kaside yazan dalkavuk noter” 
beytini bu kızgınlıkla yazdığı söylenir.
Hepsi de bir post kapmış, o devir ediplerinin hangisi az 
buçuk hoşa gitme merakından uzaktı ki? Rest çekse acaba 
kendisi Madrid’s büyükelçi olur muydu? Sorulabilir.
K İM ne derse desin, “ Üç İstanbul”  iyi romandır. Yakın tarihin devirlerini yansıtan roman yazmak kolay iş değildir. Ama o tarihi ya olgun insan, ya genç adam, 
ya da yeni yetişen çocuk olarak yaşamış, koklamış olanlar, o 
atmosferi abartısız, inanılır dozda verebilme şansına daha fazla 
sahiptirler. Yakup Kadri’yi, Reşat Nuri’yi, Kemal Tahir’I, Na- 
hld Sırrı’yı, Tarık Buğra’yı yakın tarih romanlarında başarılı ya­
pan da budur. Yakın tarihi arka fon almak heveslisi genç 
yazarların fire verdiği yan da, işte bu yaşamamıştık gediğini 
kapamak için bel bağladıklan dokümantasyon bilgiçliğidir. İkin­
ci elden tarih, ille bir yerinden sırıtır. Tarihin büyüsü, bu ay­
rıntıların yığılışında değil, akıcı ve doğal bir ekonomi ile 
verlilşlndedlr.
H ER ne hal ise, bu dizi dolayısıyla şimdi eskiler tazele­niyor, unutulmuş bir yazar tekrar hatırlanıyor. Üç kuşak öteden gençler, onun eserini zevkle izliyor. Lehte de 
aleyhte de olsa bir Türk yazarı, bir Türk romanı üzerinde ko­
nuşuluyor, düşünülüyor. Bu araca dizi üzerinde tartışırken, ya­
kın tarihin olayları, toplumumuzun sosyal şartlanmaları da, 
farkına vanlmadan algılanmış oluyor. Fena mı? Zihinler J.R.’ın 
para kaşkarikolarından, Sue Ellen’ın şımarık bunalımlarından 
kurtulup, biraz da bizim tiplerimize, bizim meselelerimize yö­
netse bu bile az kâr mı?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Bir dizi üzerine

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository