Taha Toros Arşivi, Dosya No: 4-Sabahattin Aliİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tözer, Berran

Istanbul Sehir University Repository

röportaj Çumra ı EŞİM iJ t jU  d Ü  S|H_PAZAR, 3 Eylül 2000 W
So> b9 4)
Hıfzı Topuz'un son kitabı, Sabahattin Ali’nin ölümündeki sır perdesini aralıyor
Hıfzı Topuz, artık örneğine az 
rastladığımız türden bir kültür 
adamı. Galatasaray'dan sonra 
hukuk okumuş, ancak 40'lı yılların 
sonunda gazeteciliği seçerek 
yıllarca "Akşam" gazetesinde 
çalışmış. Strasbourg 
Üniversitesinde devletler hukuku, 
iletişim ve gazetecilik alanlarında 
yüksek lisans ve doktora yaptıktan 
sonra gittiği Paris'te tam 24 yıl, 
iletişim sektöründe özgün haber 
dolaşımı şefi olarak çalışmış. Aynı 
zamanda bir Afrika ve dünya 
karikatürü uzmanı. Bugüne kadar 
20'ye yakın kitap yayımladı ama 
kamuoyu onu, "Meyyale", "Taif'te 
Ölüm", "Paris'te Son Osmanlılar" 
adlı tarihi romanlarıyla tanıdı daha 
çok. Sabahattin Ali'den Rıza 
Tevfik'e, Melih Cevdet'ten Vâlâ 
Nurettin'e, Yakup Kadri'den Necip 
Fazıl'a, bir dönemin önde gelen 
isimleriyle dostluklarını ve anılarını 
anlattığı son kitabı "Eski Dostlar", 
basında "kavgada Melih Cevdet 
mi alttaydı, Çetin Altan mı?" 
anektoduyla gündeme geldi. Türk 
basınında dışlandığını düşünen 
Hıfzı Topuz'la 
kendi ailesini,
Türk Solu'nu,
Sabahattin Ali 
olayını, dünün ve 
bugünün 
Ecevit'ini, TRT 
dönemini 
konuştuk.
■  Romanlarınızda, özellikle 
"Meyyale"de, kendi aile tarihiniz var.
Biraz köklerinizden söz eder misiniz?
- İstanbullu bir aileden geliyorum.
Musa Paşa, Haşan Paşa, böyle bir 
köküm var, büyükannem Meyyale 
dolayısıyla Çerkezlik de var. Baba 
tarafım Topuzoğullan Beyliği’nden.
Osmanlılık var elbette soyumda ama 
Anadoluda Osmanlı'ya başkaldıranlar 
da var. Ben aslında Cumhuriyet 
çocuğuyum. Çünkü kendimi bildiğim 
zaman ailemde şu kişiler vardı: Esat 
Paşa, çok saygınlığı olan bir kişiydi.
Konuştuğunda ağzımız açık dinlerdik.
Onun damadı Rıfkı Bey vardı, 
milletvekiliydi. Dayım Fikret Bey 
vardı, o da milletvekiliydi, Trablus'tan 
Atatürk'ün arkadaşıydı. Eniştem 
İbrahim Süreyya Bey, ölene kadar 
milletvekiliydi. Hepsi Atatürkçüydü.
Laik bir anlayışıyla yetiştim.
■  Romanlarınız niye bu kadar geç 
bir yaşta geldi?
- Romancı olmayı hiç düşünmedim, 
hayata gazeteci olarak başladım.
Muhabirlik yaptım, yazı işleri müdürü 
oldum ama, kendimi röportaj yazan 
saydım. Röportaj yazarlığıyla öykü 
yazarlığının bir benzerliği var. Sonra 
Unesco'ya girince bambaşka bir yöne 
gittim. Aslında gazetecilik yıllarımda 
Melih Cevdet’le birlikte takma isimle 
roman yazmıştık.
• •
O y MEN KARİZMATİK DEĞİL
■  Romanlannızı yazarken bir 
tarihçi gibi araştırma yapıyor 
musunuz? Yoksa kendi 
kaynaklannızı bir roman için yeterli 
görüyor musunuz?
- Kendi çevremin romanlan değil 
bunlar, çok araştınyorum, Osmanlı'yı 
araştınyorum, belge topluyorum.
Türkiye'de ve Fransa'da bü alanda 
çıkmış kitaplan okuyorum. Kasım'da
çıkacak olan son romanım "Hatice Sultan" için Paris'te 
birçok kaynak buldum. Cevdet Paşa Tarihi altı, yedi cilt, 
okunabilir şeyler değil bunlar. Ben onların içinden 
seçmeler yapıyorum. Benim yaptığım bir vulgarisation 
oluyor. Yani halk diline çevirme, popülarize etme. Ben 
gerçeklere bağlı kalıyorum ama insanların duygulan 
elbette romanse oluyor.
■  Romanlarınızda Cumhuriyet'i savunuyorsunuz. 
Hatta Meyyale gibi bir karakter bile daha geri planda 
kalıyor. Bu kitaplara bir Cumhuriyet aydınının yeni 
kuşaklara mirası diyebilir miyiz?
- Evet. Cumhuriyet'i elbette savunuyorum. Bu da 
tarihe bir yaklaşım.
■  Cumhuriyet'e eleştirel baktığınız olmuyor mu hiç?
- Bakmaz olur muyum? Cumhuriyet dönemkide de 
büyük yolsuzluklar oldu, büyük dikta rejimleri oldu. 
Ama ben romanlarımda bunlan ele almıyorum. 
Cumhuriyet'le ilgili bir kitap yazsam bunlara değinirim. 
Ama Cumhuriyet'in karşısında Osmanlıcı olmam tabii. 
Bütün kusurlarından arındırılmış bir Cumhuriyet'ten 
yanayım.
■  Fransız kültürü hegamonyasının bitmesi, bu 
kültürü almış aydınlarda bir travma yarattı. Değişime 
ayak uyduramadıkları için daha da tutucu oldular 
kimileri. Siz de onlardan mısınız?
- 25 yıl Fransa'da kaldım, daha önce Fransız 
okullarında okudum. Fransız kültürün iyi yanlarını,
SA B A H A TTİN  ALI O LA Y I
■  Sabahattin Ali'nin 
öldürülmesi emrini veren 
Nihat Erim miydi?
- Bunu ben söylemiyorum. 
Bunu söyleyen basmın celladı 
Parmaksız Hamdi. Benim 
anladığım kadarıyla o dönemde 
o, yani polis Sabahattin Ali 
meselesine bulaşmamış.
Mehmet Ali Cimcoz konusunda 
da dedikodular çıktı. Adalet 
Cimcoz’un eşi Mehmet Ali 
Cimcoz’u ben de tamdım. Onun 
en yakın arkadaşlarından olan 
Sabahattin Ali'yi öldürtecek bir 
plan hazırladığına asla 
inanmıyorum. MİT'te dostlan 
vardı ama MİT'te çalıştığını 
sanmıyorum. Hatta Sabahattin 
ilk tanıştığımızda bana, 
"Cimcoz’un MİT'te ve poliste 
tanıdıkları var, bir şey olursa 
bana haber verir" demişti. 
Sabahattin'in cesedi 
bulunduktan sonra Mehmet 
Ali'yi de içeri alıp sorguladılar. 
O arada Parmaksız Hamdi'yle 
de dost olmuş. Hamdi de yıllar 
sonra ona, "bu olayı yapan o 
sıra hükümette üst düzeyde 
biriydi, aynı zamanda gazeteciydi ve 
sonra feci şekilde öldürüldü" diyor.
■  Bu tarife uyan Nihat Erim'den 
başka biri var mı?
- Bilemiyorum ama düşündüğümde 
bana da olabilir gibi geliyor. Halk 
Partisi'nde üst bir görevde, gazeteci ve 
öldürüldü. Üstelik Sabahattin 
yazılarında Nihat Erimle uğraşmıştı. 
Bütün bunlar akla yakın. Ama kesin 
bir şey söylemek istemem. Bir de şu 
var, Mehmet Ah Cimcoz Nihat Erim’in 
Galatasaray’dan sınıf arkadaşı. 
Mehmet Ali de, bu emri Nihat Erim'in 
verdiğini söyleyemezdi.
ECEVIT TRT'YI ÖNEMSEMEDİ
TRT döneminde Ecevit’le hiç 
ilişkimiz olmadı. TRT'ye de gelmedi. 
İsmail Cem'in de çok gördüğünü 
sanmıyorum Ecevit'i. Tamamen 
otonom bir kurum gibi çalıştık. 
Demirel gelir gelmez de her şey 
değişti zaten. Ecevit gazetecilikten 
gelen bir insan olarak TRT'yle 
ilgilenmeliydi. Biz birçok şeyi ona 
iletmeye çahşıyorduk, kendisine 
ulaşmamız mümkün olmadı.
ECEVIT'INKI OTORİTE REJİMİ
Ölüm emrini 
Erim mi verdi?
Ecevit o zaman çok popüler bir 
insandı, özellikle Kıbrıs olayından 
sonra Karaoğlan oldu. Bugün o 
popüleritesini her alanda yitirdi. 
Bugün Ecevit’in hangi projesini halk 
tutabilir? Yeni bir seçim olsa Ecevit'in 
kazanacağım kesinlikle 
düşünmüyorum. Ecevit tek adam. 
Ekibi yok. Kime danışır, kimle 
görüşür? Bir Hüsamettin Özkan'ı 
biliyoruz. Tam bir otorite rejimi 
kurdu. Ecevit'in yıpranması, bütün 
bir sosyal demokrasi eğiliminin 
yıpranması anlamına geliyor. Çok 
yazık, buna hakkı yoktu. 1974 
döneminde de çevresindeki bütün 
insanları kırdı. Haşan Esat Işık, İsmail 
Hakkı Birler, Necdet Uğur, Ali Topuz, 
Ahmet İsvan, bütün bu insanları, 
tartışmadan çevresinden dışladı. Tek 
parti rejimidir, dikta rejimidir bu. 
Yazık oldu.
?.ı.
re
demokrasi ilkelerini, laiklik ilkelerini elbette Fransa'dan 
öğrendim. Fransa'nın savunduğu değerler bir yıkıma 
uğradı. Ama Avrupa bu değerleri savunuyor hâlâ. 
Avrupa ülkelerinin Amerika'ya karşı savundukları kültür 
yaklaşımları var. Avrupa kültür kimliğini inkar 
edemeyiz. Avrupa kültürü içinde her ülkenin kendi 
kimliği, her ülke içinde bölgelerin kendi kimliği, onların 
içinde de yerel kültürler var. Ben bunların hepsinin 
korumasından yanayım.
B/>ASINDAN DIŞLANDIM
■  Siz hem Türk solunun içinde oldunuz hem de 
dünya solunu tanıma fırsatınız oldu. Türk solunun 
zaafı neydi?
- Ben solcuyum, bununla da her zaman övündüm. 
Gittiğim ülkelerde de sol çevrelerle ilişkim oldu. Ama 
hiçbir parti bünyesinde yer almadım. Bağımsızlığımı 
titizlikle korudum. Türkiye'de kalsaydım TİP'e girerdim 
belki. Türkiye'de solun bölünmesi büyük kayıp. CHP, 
DSP, sol partiler, aşırı sol partiler, hepsinin bölünmesi güç 
birliğini dağıttı. Fransa'da da sol bölünmüştür ama temel 
konularda birleşiverirler. Bizde hükümette bile 
birleşemiyorlar, bunun da sorumlusu Ecevit'tir. CHP, 
SHP, HADEP, aydınlar, bütün sol birleşebilseydi, 
şeriatçıların iktidara gelmesi söz konusu olamazdı. Bu 
durum dincilere, ülkücülere ve mafyaya yaradı. Ecevit
bunların birleşmesini sağlamadığı gibi, dağılmasına 
neden oldu. Solu toparlayacak birkaç kişi lazım. Altan 
Oymen bunu yapamaz, karizmatik değil.
■  "Eski Dostlar" kitabınızda yer alan eski sol kuşak, 
gerçek bir aydın kuşak olarak görevini yerine getirdi mi 
sizce?
- Sol Türkiye'de örgütlenemedi ama aydmlar bağımsız 
olarak solculuğu savundular. Bu bağımsız aydınların, 
özellikle 60'tan sonra solun gelişmesinde ve 
benimsenmesinde rolleri oldu. Şimdi gereken bunu 
toparlayacak yeni insanlar. Ben umutsuz değilim. Ben 
solun bittiği kanısında hiç değdim. Sovyetler Birliği'nin 
çökmesi solun bitmesi demek değil. Bakın Meksika'da 70 
yıldır bir tutucu parti var. Bütün seçimleri bunlar 
kazandı. Amerika doğrultusunda bir rejimdi. Şimdi bu 
parti yıkıldı. Bundan dört yıl önce Chiapaş bölgesinden 
Marcos diye bir adam çıktı. Bu adam şimdi dünyada 
solun en büyük liderlerinden biri bence. İngiltere'de, 
Fransa'da okumuş, birkaç dil biliyor. Solun tarihini, bütün 
filozofları, ekonomistleri, vs., her şeyi biliyor. Bir 
başkaldırı hareketi başlattı ve Meksika, Amerika'nın 
desteğine rağmen bu hareketi bastıramadı. Bizde de 
çıkacaktır. Tabii sözünü ettiğim silahlı eylem değil.
■  Yine "Eski Dostlar" kitabınızda, "Melih Cevdet'le 
dostluğum 1982'ye kadar kesintisiz sürdü" diyorsunuz. 
1982'den sonra ne oldu?
- İncir çekirdeğini doldurmayacak bir nedenle Melih
küstü, bir daha da konuşmadı. Ben bu konuda kendimi 
kabahatli görmüyorum. O benim en iyi arkadaşımdı.
Ama Melih hep böyle darılır, Nurullah Ataç'a, Vâlâ 
Nurettin'e, Mehmet Ali Aybar'a, Bedri'ye. Bir yığın insana 
son derece itici ve kırıcı olmuştur hep.
■  Tam bir kültür adamı olduğunuz halde, niye hep 
arka planda durdunuz?
- Yazı yazmak konusunda, olanaklarım el vermedi 
değil, öneri gelmedi. Dışlandım gibi geliyor bana.
■  Kim dışladı sizi?
- Türkiye'ye döndüğüm zaman gazeteciliğe devam 
edeceğimi sanıyordum. Cumhuriyet'e yazı yazacağunı 
samyordum. Nadir Nadi "gel hemen" dedi üstelik. Ama 
bunu Haşan Cemal sabote etti. Yazı verdim, çıkmadı. Ne 
zaman başlayacağım, dedim, ben haber veririm, dedi, bir 
daha haber çıkmadı. Diğer gazetelere gidip iş aramayı da 
kendime yediremedim.
■  Sizin döneminizin basınıyla bugünün basını 
arasındaki en temel ayrılık ne?
- Bizim dönemimizdeki basında sansür yok muydu? 
Oluyordu tabii ama üzerinde büyük sermaye baskısı 
yoktu. Bir holding patronunun gelip gazete patronuna 
baskı yapması söz konusu değildi. Ancak "aman Vehbi 
Koç'u gücendirmeyelim, aman Burma Biraderler ilan 
veriyorlar, dikkat edelim" gibi kendi kendimize 
kurduğumuz dengeler vardı. Şimdi medya büyük 
sermayenin elinde. Politikalar onlara göre oluşuyor.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Hıfzı Topuz'un son kitabı, Sabahattin Ali'nin ölümündeki sır perdesini aralıyor

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/163640/2/001507699006.pdf

Hıfzı Topuz'un son kitabı, Sabahattin Ali'nin ölümündeki sır perdesini aralıyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository