Taha Toros Arşivi, Dosya No: 36-Ziya Gökalp. Not: Belgenin tarihi 20 Teşrin-i Sani 1932'dir.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

[Ülken], Hilmi Ziya

Istanbul Sehir University Repository

G A L A T L A R A /  1032
20 Teşrinisani
S ah ih i: H i l m i  / .il M
©--------------------------------------------------------------------------- - --------- - ----------------------- - ------------------ ---  ®
Geçen ayın 24 ü Ziya Gök Alpın ölümünün sekizinci yıldönümüne raslıyordu. 
Hemen hemen bütün fikir adamlarımız gençliklerinde kendilerine yol göstermiş 
! olan en büyük mütefekkirin hatırasına ancak bir ölü sessizliği ile hürmeti tercih 
edilen Ziya Gök Alpın böylece unutulup gitmesine razı olmadığımız içindir ki 
bu nüshamızda kendisinden bahsetmeyi bir borç bildik.
Galatasaray
®—-------- ------------------------------------------------------------------------------- ------- T---- - ------ @
Müsahabe :
Fikre Hürmet
Fikir, ihtiyaç ağacının meyvasıdır. 
Onun kökleri bizzat tabiatta ve insanın 
tabiî hayatında; dalları ve budakları 
cemiyet havasının içindedir. Topraktan 
gıdasını almak için kökleri olmayan bir 
ağaç meyva veremiyeceği gibi; vaktinden 
evvel koparılan bir meyvanın da hiç bir 
kıymeti yoktur. Biri kısır bir muhit, öteki 
erginleşmemiş bir fikirdir. Hakikî fikir, 
mutlaka cemiyetin derin görülmüş bir 
tahliline ve hakikî ihtiyaçlarına tekabül 
eder; ve o ancak kemale geldikten sonra 
devşirilir. Bunun içindir ki hakikî bir 
fikir, büyük bir insan kadar nadirdir; 
ve asırların üzerinden geçerek Taslana­
bilir
Bununla beraber, devir açan veya 
devirleri ifade eden bu fikirler birer 
yanardağ veya geyzer, gibi toprağın 
altından birdenbire fışkırmamıştır. Onlar 
bir ehram gibi birbiri üzerine yerleşen 
asırlık cehtlerin son taşını vüeude geti­
rirler. Bu ehramın yükselişinde ne kadar 
insan kafasının emeği ve hissesi vardır !
Fakat onlar uzaktan görünmedikleri için, 
belki de farkına varılamazlar. En sonunda 
gelen, bir taş koyar ve banko! der. Fakat 
bu fikir abidesinin şerefi yalnız onun 
değildir. Biz, cemiyet hayatında fikrin 
aydınlatıcı rolünü duyan ve tasdik eden 
insanlar, o taşlardan herbirine kendi 
hakkını vermeyi bir vazife biliriz.
İşte merhum Ziya Gök Alp, bizim 
fikir hayatımızda bir abide değilse de; 
abidelerin kurulabilmesi içiıı lâzım gelen 
taşlardan en mühimini idi. O, bu memlekete 
ideoloji (fikriyat) yapmak ve bunu sis­
temli ve prensipli bir tarzda koymak 
lüzumunu getirdi. Ondan evvel Tiirkiyeye 
müsbet ilim girmişti. Fakat memleket 
meselelerine tatbik edilmemiş, sırf 
teknik sahaya hasredilmişti. Ondan evvel 
Türkiyede ideoloji vardı. Fakat Namık 
Kemal ve Tevfik Fikrette görüldüğü 
gibi sistemsiz ve edebî bir fikriyattan 
ibaretti. İlk defa Ziya Gök Alpta ideoloji 
ilimle birleşti. Mantıkî ve insicamlı bir 
sisteme sokuldu. O zamana kadar tarifi
-Syapılmamış, bir arzudan ve bir gazete 
tamimciliğinden ibaret kalmış olan Türk­
çülük ve Avrupacılık birbirini, tamamlı- 
yan fikir parçaları halini aldı.
/aya Gök Alp Darülfünuna şekil ve 
inzibat verdi. Onu bir ali mektep halinden 
çıkararak, laboratuarlar ve seminerlere 
dayanan ihtisas miiesseselerinin vahdeti 
haline getirdi. Ayni temayüldeki müte­
fekkirleri toplıyarak sistemli ve hedefli 
bir neşriyat silsilesi yaptı. Bu hedefe 
uygun bir tarzda Türk tarihini ve İslâm 
medeniyetini tetkika girişti. Ziya Gök 
Alp, hangi şekilde olursa olsun, bir mef- 
kûre davasını ortaya atarak günlük 
hayatımızın fevkinde ve onu çerçeveleyen 
bir imana ihtiyacımızı gösterdi. Bugün 
hâla ıstırabını duyduğumuz ve bir türlü 
bulamadığımız imanı aramak lüzumundan 
bize bahsetti. Nihayet o, fikir meselele­
rinin bir gazete sohbeti olmadığını; her 
davanın bir tarif ve bir isbata dayanması 
lâzım geldiğini anlatarak bize fikrî mu­
hasebe yapmamızı ve kafamızı lâiibalilik- 
ten kurtarmamızı ihtar etti.
Fakat Ziya Gök Alp bütün bunlarla 
beraber bir müessis ve bir mübdi değildir. 
Çünkü o ancak fikriyat sahasında evvelce 
mevcut olan Islâmcılık, Türkçülük ve 
Avrupacılık temayüllerini telif etmek 
ve onları barıştırmaktan başka birşey 
yapmamıştır. Her telifçilik gibi bu da mu­
vakkat bir parıltı olmağa mahkumdu. 
Nitekim az zamanda barışmak bilmez 
bütün unsurlar biribirinden ayrılarak yine 
eski vaziyetlerine döndüler, Diğer cihet­
ten o, memlekete cemiyet ilmini değil 
ancak içtimaiyat ismini taşıyan Durkhei- 
mm cemiyet felsefesini ithal etti. Ye 
bunu "ilim,, namı altında yaptığı için 
zihinlerde cemiyet ilmi hakkında oldukça 
hatalı bir iz bıraktı. Nihayet onun mef­
kûreciliği, ana vatanı unutarak Turan 
miistear mefkûresini icada gittiği, memle­
ketin hakikî ihtiyaçlarına tekabül etmeyen
<&•--------------- - ------------------------ —------------
Kam ım  D okta
Issız gece b ir  s ır  gibi m ü p h em ,
H e r  şey  b ize  h iss iz  v e  u zak tı.
D u y d u n  m u  b u  yaln ız lığ ı b ilm em , 
B ird e n  b a k ış ın  ru h u m a  ak tı.
L o ş  g ö z le rin in  b a h çe le rin d e ,
A ç m ış tı  sem a  re n g i ç içek ler.
G û y a , o ç içek le r ü z e r in d e ,
T i t r e rd i  a le v d e n  k e le b e k le r .
15 — A ğ u s to s  — 932
Munis Faik
-------------------------------------------------- ■ -----— s
bir hayale kapıldığı için, imparatorluk 
ve ümmet devrinin azametli lıulyalarile 
beraber çöken fikirlerden biri oldu.
Bunlar onun çöküp gidecek tarafla­
rıdır. Fakat daha yukarda saydıklarım 
onun hiç kaybolmayacak, ve adını ebedî 
kılmağa kâfi gelecek hizmetleri değil mi­
dir? Bir insan ki, Garp tefekkürüne yeni 
girmeğe başlamış, memlekette ilk defa 
sistemli ve insicamlı ideoloji yapmak 
teşebbüsünü ortaya atmış ve bunda 
bütün Türk mütefekkirlerine ihtiraslı ve 
hararetli mesaisile önayak olmuştur; bir 
insan ki, nazarını tarihin derinliklerine 
çevirerek oradan mefkuresine kay­
naklar ve kökler aramak ihtiyacını duy­
muştur; bu insan, fikirleri her ne olursa 
olsun, ihmal edilemez. Çünkü ebedî fikir­
ler zaten çok güç ve çok nadir söylenen 
şeylerdir. Fakat birçok insanlar büyük 
fikirler getirdikleri için değil, fakat büyük 
cehitler sarf ettikleri ve büyük fikirlere 
omuz verdikleri için kıymetlidirler.
İşte biz Ziya Gök Alpı bunun için 
seviyoruz. Ve onun vefatının ( 8 inci ) 
yıldönümüne rasgelen bu ayda, mecmu­
amızda ondan bahsetmeyi ve onu hatır­
lamayı fikre hürmetin bize yüklediği 
bir borç sayıyoruz. Hilmi Ziya
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 2  1 6 3 0 1 0 *


Müsahabe:Fikre hürmet

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository