Taha Toros Arşivi, Dosya No: 135-Musahipzade Celal.

Not: Gazetenin "Hesaplaşma" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Arpad, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

HESAPLAŞMA___________
BURHAN ARPAD_________________
“Devlet Adamları 
Kapitalizmi”^  1r**<
İstanbul’da belediye otobüsleriyle bir yerden bir başka yere 
ulaşmak başlı başına bir sorun. Otobüslerin içi de dışı da leş 
gibi. İtiş kakış, istif edilmiş yüzlerce insan her an patiadı pat­
layacak. Sürtüşmeler, dalaşmalar, karşılıklı ağır sözler, çirkin 
suçlamalar.
Dördüncü Levent’te bindiğim 52 tabela sayılı otobüs, bir ya­
rım saat sonra Harbiye’ye ulaşabilmiş. Nişantaşı’na dönmüş­
tü; dura dura, santim santim yol alma çabasında. Yüzünü gör­
mediğim bir yolcu, belirli bir Orta Anadolu ağzıyla: “Hiç utan­
madan benden 300.000 lira istemişti” dedi. Yüksek sesle ko­
nuşuyordu. Ad söylememişti, ama kendisinden 300.000 lira is­
teyen kişinin Demokrat Parti döneminde Devlet Bakanlığı, 
sonraları da bankalarda yönetim kurulu üyeliği yaptığını belirtti. 
Öfkeli yolcu, kendisini sessizce dinleyen tanışına çıkışır gibi: 
“Hiç utanmıyorlar rüşvet alırken, millete ihanet ediyorlar” di­
ye sürdürdü konuşmasını. “Devlet Bakanlığı sırasında Boğaz’da 
yaptırdığı 300 metrekarelik üç katlı villanın bütün malzemesini 
ve mobilyasını Londra’dan getirtmişti” diye yüksek sesle suç­
lamıştı yine. Tophane’de ininceye kadar konuştu.
Bir taşımacılık ortaklığından 25 milyoh lira açıktan para aldı 
diye Yüce Divan’a verilmiş olan bir başka bakanı düşündüm. 
Kafadan dışsatım (hayali ihracat) yolsuzluklarıyla devlet kasa­
sından milyarlar vurdu gerekçesiyle savcılığa verilmiş ünlü hol­
ding ağalarını da.
Ülke politikasını yönetenler, sorumlu kişiler, üst düzeyde bü­
rokratlar hiç mi tedirgin olmuyorlar?
Olduklarını sanmıyorum. Günlük, ya da haftalık boyalı ba­
sında çıkan fotoğraflarda hepsi kahkahalarla gülüyor, mutlu­
luktan uçuyorlar!
Neden gülmesinler? ANAP yönetiminin Hazine müsteşar­
lık katına yükselmiş bir politikacı 25 yılda iki yüz milyon liralık 
bir varlık edinebilmişti.
Müsteşar, Hürriyet yazarı Emin Çölgeçen’in, “Bu varlığı na­
sıl edinebildiniz?” sorusuna, “Çok çalışarak ve pek çok tutumlu 
yaşayarak” diye karşılık vermişti.
A N A P ’çıların, Hazine müsteşarının bu sözlerinin Hürriyet­
te çıktığı gün bir başka gazetede, Sabah’ta, resimli bir yazının 
başlığı çarpıcıydı:
“Hırsızlık yaparken yakalanan emekli işçinin dramı:
39.500 lira emekli aylığı alıyorum. Bu para 10 gün bile yet­
miyor. Daha sonraki günlerde sağdan soldan açığı kapatma­
ya çalışıyorum. Borç gırtlağı aştı. Mahalle bakkalı bile veresi­
ye vermiyor. Çalmaktan başka çare bulamadım.”
Evli ve üç çocuk babası emekli işçi çaresizlikten para çalar­
ken polisçe yakalanmış ve beş yıl hapis isteğiyle yargıca gön­
derilmişti.
Eli terazili ve gözleri bağlı bir bayan, adalet dağıtımı simge­
ler. Fransız kültürünün benimsendiği .ülkelerde böyle bilinir. 
Gözleri bağlı olunca yargılamada yan tutma durumu ortadan 
kalkar diye düşünülmüştür derler.
Arkada bıraktığımız 1985 yılının milyarlık vurgunları, tutuk­
lamalar, yargılamalar gibi hepsi birbirinden sarsıcı olaylar, kırk 
yıl öncelere götürdü.
İsviçre’de çıkan liberal eğilimli “Die Weltwoche” gazetesinin 
yazarı Peter Schmidt, 1949 ilkyazında Türkiye’ye gelmişti. O 
günlerin deyimiyle “Türkiye’nin demokrasiye geçiş” dönemi­
ni incelemek için. Türkiye’de iki hafta kalmış olan İsviçreli ga­
zeteci Peter Schmidt, şu yargıya vermişti:
“Türkiye’de devlet kapitalizmi değil, devlet adamları kapita­
lizmi var!”
O yıllarda ülke yönetimini elinde tutan parti ileri gelenlerini 
suçluyordu. Zira üç partiden oluşan o günlerin Büyük Millet 
Meclisi, kimi politikacılar, kimi yolsuzluklara karışmış olmakla 
suçlanıyordu. İmar yolsuzlukları, dışalım izin belgesi satışla­
rıyla açıktan kazançlar sağlayanlar diye.
Türk tiyatrosunun usta yazarlarından Celal Musahipoğlu, bü­
tün oyunlarında, çöküş dönemi OsmanlI İmparatorluğu’nda bü­
rokrasi mekanizmasının ne denli çürüdüğünü dile getiren olay­
lar ve kişileri ele alır. Yobaz ve iki yüzlü sözde din adamları, 
açıktan para almak için yasadışı yollara başvuran yüksek dü­
zeyde bürokratlar, sağlıksız ve yetersiz kimi sultanların görev­
lendirdiği “sadrazam”ların, devleti ne denli gülünç ve güç du­
rumlara düşürdüğünü canlı ve başarılı bir anlatımla ortaya ko­
yar.
Celal Musahipoğlu’nun oyunları arasında “Aynaroz Kadısı” 
ve “Bir Kavuk Devrildi”, ilk akla gelenlerdir. Özellikle Aynaroz 
Kadısı. Oyunun bir bölümünü özet olarak anlatıyorum:
Kavalalı tüccar Adem Ağa’nın zahire yüklediği dört kalyon 
(yelkenli orta boy gemi), denize açılmak üzeredir. Fakat son 
anda umulmadık bir engel ortaya çıkar. Kıyı koruma örgütü de­
netçisi çavuş zahirenin boşaltılmasını, zira gemilerde arama 
yapacağını söyler. Fırtına patlamak üzeredir. Yazıcının öneri­
siyle kadı efendiye sunduğu dilekçeyle bir miktar akçe bırak­
mıştır. Bunu gören kadı Yakup Efendi, “Rüşvet ha!” diye kö­
pürür. Çekişme ve tartışma, pazarlığa dönüşür. Karşılıksız pa­
ra alamayacağını söyleyen kadı, kıyı kumlarının 1500 kilesini 
(ölçü birimi) bir akçeden satmayı önerir. Parayı hemen ödeyen 
tüccar gemilere koşarken, yeni bir engelle karşılaşır. Satın al­
dığı kumları götürmesi gerekmektedir. Adem Ağa, çaresizlik 
içinde kıvranırken, yeni bir çözüm bulunur. Satın aldığı 1500 
kile kumun taşınma parası olarak 1500 akçe daha öderse so­
run kalmayacaktır. Yoksa rüşvet olur, haramdır, günahtır.”
Liberal eğilimli İsviçreli Peter Schmidt’in sert yargısı ve O s­
manlI İmparatorluğu doğumlu Celal Musahipoğlu’nun acıklı- 
güldürü oyunu arasında böylesi bir benzerlik!
Celal Musahipoğlu’nun güldürüleri güncelliğini sürdürüyor.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


"Devlet adamları kapitalizmi"

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/131730/3/001582775010.pdf

"Devlet adamları kapitalizmi"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository