Taha Toros Arşivi, Dosya No: 182-Yahya Kemal Beyatlı.

Not: Gazetenin "Yugoslavya Mektubu" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ayda, Adile

Istanbul Sehir University Repository

C U M H U R fY E T  ¿ ¿7 » Ş  , ! j  to J
=  -  O D  ’ ■ =
ıııı=ııııı mı mu il il il ııııııııı m il il inimin mm m m m m ııııı m m ıımıı ıımıımıııııııııııııııı ııııııııı m 11 rim
i Y u g o s l a v y a  Me k t u b u
||||=IIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIfHlllllllllinitlllllllllllllllf>tlllfllfllllltllllllllllllllllllIlllllllllllllllllllll|llll
Yahya Kemalin Memleketinde
Bir hafta so­
nundan istifade 
ederek, Yahya Ke­
malin memleketi­
ni, Üskübü ziya - 
rete gidiyorum. 
Hayli zamandanberi
Y a z a n :
t
A D İ L E  A Y D A I
İÇ
zaman h a r i ­
kulade nefasettedir. Üsküpte, iki 
! sıra halinde avluyu boydan boya 
dolaşan kemer ve sütunların hat- 
larındaki ahenk gözler için bir zi-
bulunduğum muazzam bir binadır. Vaktiyle da- 
Belgrad'da da şanlı mazimizin iz- mı kurşundan olan ve X V I  inci a- 
lerine çok sık rastlanmakla bera- j sır Türk mimarisinin mükemmel 
ber, Îstanbuldan altmış bir yıl ev-| bir nümunesini teşkil eden bu dört 
vel Türklüğe kazanılmış ve Yahya i köşeli, büyük han, dışarıdan biraz 
Kemalin «her taşında milliyetimi - \ abus çehreli durmakla beraber, 
zin ruhu şekillenir» dediği Üskübü j avlusundan bakıldığ 
görmeye fırsat bulmak bana heye­
can veriyor.
Elimdeki broşürlere nazaran Üs- 
kübün bugünkü nüfusu 200,000 ka i
dar. Bu nüfus Sırplardan, Türkler i yafettir. Isıtma tertibatına varınca- 
den, Arnavutlardan ve bulgarcaya j ya kadar devrin bütün konforları- 
yakın bir lehçe konuşan dördüncü i nı ihtiva etmiş olan devrin bu lüks mj r edilmiştir» denilmektedir.
bir unsurdan ibarettir. Diğer taraf-! otelinin şu köşesinde, hayalimde "  ’ ----------- ---------<v‘
tan resmî kayıtlardan öğrenmiş ol- j bir Venedikli tüccarla bir Trabzon, 
duğuma göre, son on sene içinde j lu tüccarın, şatafatlı kıyafetleriy- 
Üsküp ve civarından 100.000 Türk j le, buzlu şerbetlerini yudumlıya - 
etmiştir. Tıpkı* rak pazarlık edişini görür gibi o -
gibi durmuştur. 
Çünkü. V i y a n a  
ric’atından son - 
ra karşılaştığımız 
seri halindeki mağ 
lûbiyetler n e t i ­
cesinde AvusturyalIlar, Üskübe ka 
dar inmek fırsatını bulmuşlar ve 
1687 yılında AvusturyalIlarla Ma - 
carlardan müteşekkil bir orduya 
kumanda eden İtalyan asıllı Gene­
ral Piccolomini, Üskübü zaptettik 
ten sonra, Neron’a lâyık bir tahrip 
hırsına kapılarak, günlerce süren 
bir yangını beslemek suretiyle şeh 
ri yakmıştır.
Bugün, hangi camii ve hangi tür­
beyi gezseniz, «şu tarafı Nemseler 
tarafından yakılmış, sonradan ta-
Türkiyeye hicret
Kıbrısta olduğu gibi, burada da B i­
rinci Dünya Harbinden sonra, yıl­
lar geçtikçe, Türk unsuru kesafe­
tini kaybetmiş, Türklük çekilmiş - 
tir.
... Üskübe geç vakit varıyorum. 
Bir  otelde oda bulup hemen yatı - 
yorum.
Ertesi günü, sabah karanlığında 
kalkıp şehri gezmeye koyuluyo- 
yorum Ancak, bir gün kalacağım 
için, zamandan azamî istifade et - 
mem lâzım. Yahya Kemal, bir şii­
rinde kısacık bir mısra ile Üskü - 
bün komprime bir tasvirini y a p ­
mıştır:
luyorum.
Garp âleminin ancak Yirminci 
asırda mahdut bir şekline kavuş
Bu yangından sonra, artık üsküp 
belini doğrultamamıştır. Hayatiye­
ti, maddi ve mânevi imkânları an­
cak tahrip edilmiş eserleri tamire 
kâfi gelmiş, yeni inşaatın yanılma 
sı, yeni eserlerin meydana getiril - 
mesi, artık düşünülememiştir. Bu- 
rağmen, Üsküp, parlak çağının
muş olduğu, biz Türklerde ise eze l-1 hararetini ve buğusunu uzun za 
denberi mevcut olan bir konfor çe- man muhafaza etmiş ve asil bir 
şidinin Üsküpte kalmış âbidesi de; vekar içinde milli hayatını yaşa - 
Davut Paşa hamamıdır. Bugün: mıştır.
Üsküp vilâyeti, sanat galerisi va - 
zifesini gören bu hamam, Rumeli 
i Kazaskeri Davut Paşa tarafından 
1490 civarında inşa ettirilmiştir. 
Zarif ve romantik bir efsaneye gö 
re, Davut Paşa, bunu âşık olduğu 
Hümâşa Sultana, sevdasını ifade
Vardar, uzakta karlı dağlar..
Hakikaten Üsküpte ilk dikkati 
çeken şey, şehrin tam ortasından 
geçen Vardar nehri, bir de şehrin 
çerçevesi gibi duran uzaktaki kar­
lı dağlardır. Şehrin, OsmanlI dev­
rini devam ettiren, bizden kalan 
eserleri muhafaza eden kısmı, neh­
rin sol kıyısındadır. Modern Ü s ­
küp ise sağ kıyıdadır.
Bu iki kısmı, daha doğrusu bu 
iki âlemi Taşköprü adı ile meşhur 
bir köprü birleştiriyor. Deniyor ki, 
bu köprüden sonra, Üsküpte, t a ş ­
tan, demirden, ağaçtan elliye ya - 
kın köprü inşa edilmiş, hepsi yı - 
kılmıştır. Türklerin yaptırdığı ilk 
köprü, olan Taşköprü ise dimdik 
duruyor. Arabadan inip dolaşıyo­
rum. Tam ortada bir kitabe var.
Milletlerin dili, gelenekleri, gi 
yiniş ve yaşayış tarzı medeniyet - j 
lerinin duraklama devrinde kendi - j 
ni daha iyi muhafaza eder. Istan - , 
bulun dinanvk gelişmesi içinde 
Türklüğe hâs bazı meziyetlerimi - j 
zi ve geleneklerimizi kaybetmiş
için yaptırmış. Yani, kelimelerden ı olmamıza mukabil, Üsküpte, bun-
değil, taşlardan, mermerlerden ö-
rülnıüş bir aşk jlânt...  Onun için. 
Davut Paşa, bu hamamın o devir­
de mevcut en büyük ve en güze! 
hamamı olmasını arzu etmiş. Haki 
katen on üç kubbeli ve iç tezyinatı 
bakımından bir şaheser olan bu
lar, durgun suda kıpırdamadan du 
ran eşya gibi, aynen eski vasıfla - 
rını muhafaza etmişler. Üsküpte
münevver olmıyan halk, Onbeşin- j 
ci asır türkçesini konuşmaya de - j 
vam ediyor. Bu dil, bir bakıma 
Kazan türkçesine de pek yakındır.
hamamda, tam yüz kurna mevcut - j  Halkın giyiniş tarzı da Dördüncü
Murad devrindekinden farksız, İ ş - 1muş.
Üsküpte, Balkan Harbinden ev - 
vel, 125 cami bulunduğu söyleni­
yor. Şimdi bile 20 den fazla mev­
cuttur. Üskübün camileri umumi 
yetle mütevazı görünüşlü, tek mi-
te şu camiin önünde konuşan, ki - 
raz çubuklarını tüttürmüş, cepken
li, çakşırlı ve geniş kuşaklı ihti- : 
yarlara «Naima tarihin;n sahifele -
rinden fırlamış» denebilirdi eğer... ı
narili  camilerdir. En güzelleri, j elbiselerinin havı dökülmemiş, cep | 
şehrin iki yüksek tepesine yerleş-, kenlerinin işlemeleri kararmamış. !
mış,. İkinci Murad camii ile M us­
tafa Paşa camiidir. Mustafa Pa - 
şa, Üçüncü Selim devrinde Koso - 
va vilâyetinin başında bulunmuş, 
ve Üskübün imarına gayretle ça­
lışmış bir idare adamıdır. Türk 
medeniyetinin bir başka âbidesi o-
Köprünün Muradı Sani devrinde,, ,alak henü* a>’akta duran su ke
inerlerini de o inşa ettirmiştir.
Yahya Kemal, doğduğu şehir için 
bir de şöyle der :
Üsktip, bir Müslüman şehirdi,
henüz, İstanbul, BizanslIların elin­
de iken yapıldığını gösteriyor.
Üsküp, atalarımız tarafından Yıl 
dirim Bayezit devrinde, 1392 sene­
sinde fethedilmiş, fakat tkinoi Mu
rat devrinde imar edilmiştir. Biz türbeyle müştehirdi
aldığımızda burası ufak bir k ö y ­
müş. Az zamanda, Üskübü, mamur 
bir şehir venıühim bir ticaret ine:
Burada s.a;
____ aKra£&3toAlkme
<K¥rr vetTjfye*öağl?
Hakikaten bugün bile Üsküpte
j. türbe bolluğu hemen (rikkati . . 
/■yftr*..
r  ! Bey türbesi, YiJüi P *« *  turhe-ıi. Ye ahali, bizim idaremizden ınçmnun- 
V ' . !  sit B. l * .  r, , * ‘ f ^ W H f t n r a d a n  Ruslan ¿ V e  diğer
la iktifa etmemişiz, dini şuurun şa 
nındâ bir de millî şuur kullanarak 1 
Üskübü ve civarını Türkleş'irmc - ! 
ye gayret, etmişiz. Bu maksatla, 
Bursadaıt yüzlerce aile getirilerek | 
buralara iskân edilmiş. Onun için, j 
Kemal bir şiirinde şöyleYahya 
d e r :
ha ve Beyat Baba türbeleri ve bir 
de Altıayak türbesi. Bu türbeler» 
de yatanların çoğu, fetihte hizmet­
leri görülmüş askerler, cengâver - 
lerdir. Fakat zamanla bunlar birer 
evliya telâkki edilerek türbeleri 
dini maksatlar ve hislerle ziyaret 
edilmeye başlanmıştır. Üskübün 
türbeleri arasında bir de Türk cen 
tilmenliğinin sembolü halinde Kt- 
ral Kızı türbesi vardır.
I Üsküp selırinin tarihinde iki de- 
Onaltıncı ve onyedinci asırlarda j vir görülür: İkinci Viyana seferin- 
Asvadan Avrupaya ticaret kervan-i den evvelki devir, İkinci Vivaııa 
ları Üskiipten geçermiş. Şehri, Os-f seferinden sonraki devir. 1683 den 
manii İmparatorluğunun en mü - I evvel Üsküp gittikçe gelişen, Tüık- 
reffeh, eıı canlı ve en aydın şehir-J Müslüman kültür ve medeniyetinin 
lerinden biriymiş. Zamanın Hıltoıı | yeni yeni tezahürleriyle ner gün
kuşaklarının rengi solmamış ve ı 
çakşırlarına koca yamalar dikilme- j
miş olsa idi...
Bugünkü Yugoslav hükümeti, 
halkın refah seviyesini yü kselt­
mek için büyük gayretler sarfet - 
mektedir. Bölgenin endüstrileş - 
tirilmesi, işsizliği önlemekte ve 
çalışma imkânını bulanların geçi­
mini sağlamaktadır.
Burada, yakın tarih bakımından 
enteresan bir şey öğreniyorum: 
Makedonyadaki komitacılık teşki - 
lâtı, ilkönce bizim aleyhimize de­
ğil, buradaki ortodokslar üzerinde ' 
tahakküm icra eden ve Rumlaştır- j
çeki- ma siyaseti güden Fener Patriği a-
;-*kurulm't3l?W¥’. Tîi$istiyîn
Üsküp ki, Şar dağında devamıydı | 
Bursanın :
oteli bugün hâlâ ayakta durmakta 
ve turistlerin hayranlığını celbct • 
mektedir. Bu, Kurşunlu Han adlı
biraz daha zcginleşen bir ş-hirmiş. 
Viyana mağlubiyetinden sonra, hu 
gelişmenin seyri bıçakla kesilmiş
müttefiklerin, telkin ve propagan­
da gayretiyle bu mücadele hareke­
ti, bizim aleyhimize yöneltilmiş.
Bugün Makedonya Cumhuriyeti 
içinde, diğer ekalliyetler gibi, Türk 
ler de bir takım kültürel haklar­
dan istifade ederler. Tedrisatın 
türkçe yapıldığı mekteplerde, 
Tıirk yavruları, kendi dillerinde o- 
kuyup j#ızmayı öğrenmektedirler.
İşte, tarihi şartlar neticesinde 
bizden ayrılmış olan Üsküp şehrin­
de, Tüık - Müslüman medeniyeti­
nin kıvamına gelmiş, iyice demlen 
miş bulunduğu bir devirde, 1884 
te. Büyük Tiirk sairi Yahya Kemal 
dünyaya gelnvştir.
Gelecek yazımızda. Üsküpte, şa­
irin çocukluğunun geçtiği yerleri 
anlatacağız.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Yahya Kemal'in memleketinde

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository