Taha Toros Arşivi, Dosya No: 2/A-Albert Gabrielİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Gabriel, Albert

Istanbul Sehir University Repository

KASIM 1958 3
Prof. A lbert G a b r ie l in
İs tanbu lda âb ide lerim iz in  ihyasına d a ir konuşm ası
Vakıflar Umum Müdürlüğünün yapmakta ol­
duğu âbide tamirlerini inceliyerek İlmî ve teknik 
mütalâasını bildirmek üzere Türkiyeye davet et­
miş olduğu, «College de Franoe» Profesörlerin­
den ve Enstitü azası, tanınmış Âüm, Mimar, Sa­
nat tarihçisi ve Arkeolog, İstanbul ve Bursa Şe­
hirleri fahri hemşehrisi Prof. Albert Gabriel, 
Türkiye Turing ve Otomobil Kurumunun Eski 
Eserler Komisyonu tarafından tertiplenen bir 
Basm toplantısında iki yıl gibi kısa bir müddet 
içinde başarüan işleri öven bir konuşma yapmış 
ve şunları söylemiştir:
Bu defa îstanbula gelirken, itiraf edeyim ki 
endişeli idim. Türkiye’de ve bilhassa İstanbul’da 
başlanmış olan imar hareketleri ve bunlara mu­
vazi olarak yapılmakta olan eski eser onaranları 
hakkında lehte ve aleyhte pek çok şey duymuş 
ve okumuştum.
Geldim, gördüm, tetkik ettim ve anladım ki 
korkuya mahal yokmuş; onaranlar bilgili ellere 
tevdi edilmiştir, ve mükemmel şekilde inkişaf e t­
mektedir.
İstanbul’da beni her şeyden evvel hoş hir sür­
priz karşıladı. Senelerden beri düşmanı olduğum 
bina, Biyoloji Enstitüsü binası yıktırılmış; Sü- 
leymaniye, dünyanın bu emsalsiz abidesi bir mü­
tecavizden kurtarılmıştı. Ben bu Enstitü bura­
ya inşa edilmeye başlanırken bunun büyük bir 
hatâ olacağını bir çok meslekdaşlarımla beraber, 
bu işle meşgul olanlara izaha çalışmıştım. Ma- * 
mafih, bu bina her halde Üniversitelilere ders ve­
rilen bir mahal olarak pek fazla bir işe yarama­
mışsa bile, Abidelerin korunması hususunda acı 
bir ders vermek bakımından vazife görmüştür.
Memleketiniz ve bilhassa İstanbul, Bursa, 
Konya gibi şehirleriniz çok değerli âbidelere sa­
hiptir. Onların yanlarına, civanını on beş, yirmi 
katlı binalar inşa ederek bu eserleri boğmak 
nata hatta bazen telâfisi kabil olmayan birer ha­
tadır.
Bu şehirler, bu abideler yaşamak için nefes 
İmaya muhtaçdırlar. Bu da bu binaların güzel 
parklarla tezyin ed'lmesini icab ettirir. Nasıl 
1 aris Lüksenburg, Tüileri ve buna benzer bir çok 
¡'arklarla yer yer teneffüs kabiliyetini kazan­
mışsa, İstanbul da buna muhtaçtır. Bilgili ellere 
tevdi edilmesi gereken bu işin ehemmiyeti aslâ
İstanbul — Tamiri biten Kümeli Hisarı
Le Château-Fort Turc de Kümeli Hisari, récemment 
restauré
küçümsenmemeli. Elbette ki bu sözlerimle İstan­
bul’un imarında çok iyi düşünülerek yapılması 
gereken pek çok şey vardır. İstanbul şehrinde 
mühim siluet problemleri yanında bir çok ikti­
sadi kültürel ve sanayi meselelere de ehemmiyet 
verilmesi iktiza eder.
Tamir veya restore edilen âbidelerin bakası 
bakımından çok lüzumlu bir husus da bunlara 
fonksiyon verilebilmesidir. Yalnız, bu fonksiyo­
nun binanın hüviyeti ile alâkası olması da lâzım­
dır. Meselâ Vakıflar İdaresi tarafından tamir 
edilmiş olan Fatih medreselerinin bugün talebe 
yurdu olarak kullanılması o binaları kurtarmış­
tır. Süleymaniye kütüphanesi şirin bir ilim mer­
kezi halindedir. Buna mukabil meselâ Bursada 
bir mimari şaheser olan «Meyhaneli hamam» da
TÜRKİYE TURÎNG ve OTOMOBİL KURUMU4
bugün bir gazoz fabrikasının çalıştığını gördüm. 
Binaniıı müsteciri benim ziyaretimden hiç mem­
nun kalmadı; kendisinin kolundan tutulup atıla­
cağından korktu. Hayır, kimsenin ticaretine ma­
ni olmak aklımızdan geçmez, ama eşsiz bir eseri 
de muazzam bir tehlike ile başbaşa bırakamayız. 
Orada tazyikli oksijen tüpleri gördüm; bunların 
ufak bir ihmalle ateş alması hem bu fevkalâde 
âbideyi bir anda yok eder, hem de yeni bir <Bur­
sa yangım» fâciasına sebep olabilir. Binaenaleyh, 
bu adamcağıza bir yer göstermeli ve bu hamamı 
içinde bulunduğu tehlikeden bir an evvel kur­
tarmalıdır.
Bu eserlere, medreselere, tabhanelere, ima­
retlere ne foksiyonlar verilebilir? Şu anda aklı­
ma gelenleri sıralayayım:
Bütün dünyada olduğu gibi Tiirkiyede de za­
manın tahribatına uğramakta olan, tabiî âfet­
lerle kaybolması muhtemel pek çok eser vardır. 
Bunların maketleri yaptırılmalı, mulajları çıkar­
tılmalı ve âbidelerin maket ve mulajlarından mü­
teşekkil bir müze kurulmalıdır.
Böyle bir müzenin tesis edilebileceği yer an­
cak bir imâret, bir medrese olabilir. Bu suretle 
hem Turistlerin memleketin diğer köşelerindeki 
eserlere dikkatini çeken ve dolâyısiyle onları 
oralara da gitmeye teşvik eden bir müessese, ve 
hem de gençlerinize âbidelerinizi daha yakından 
ve kolaylıkla tanıtmaya yanyacak öğretici bir 
Müze kazanılmış olur. Sonra bu hummalı imar 
faaliyeti esnasında bir Arşiv, mufassal bir arşiv 
bilhassa lüzumlu bir müessesedir. Bunlar böyle 
bir binada toplanabilir.
Dünyada, devrinin en mükemmel tekâmül ör­
neklerini teşkil etmiş olan zarif sultan hanlarınız 
bugün de pekâla kullanılabilir. Bunlar esas iti- 
barile sağlam ve kullanışlı binalardır; yapılacak 
iş sadece bir derleme, toplama, bir temizleme 
ameliyesinden ibarettir.
Sizler gençsiniz. Yenicâmiin bulunduğu mey­
danın eski feci halini pek bilemezsiniz. Ancak, 
bugünü o devirle mukayese ederseniz aradaki 
fark çok daha iyi kavranabilir. Bir kelime ile, 
Yeııicami kurtarılmıştır. Rüstempaşa Camii kur­
tarılmıştır; onların birer mütemmimi halinde 
olan hanlar ise ufak bir himmetle eski hüviyeti­
ni kaybetmeden günün ihtiyaçlarım karşılıya- 
bilir.
Bütün bu âbideleri Türk işçileri, Türk mi­
marları tamir etmelidir. Avrupa’da hiç bir şey 
yokken sizler Edirne’den İran hududuna kadar 
bütiin yurdunuzu emsajsiz Sultanhanlan, medre­
seler, ha,marnlar, imaretlerle bezediniz. Dostum 
Ömer Lütfi Barkan, bugün hayran olduğumuz 
İstanbul ve Bursadaki eserlerden bir çoğunu:, 
inşası esnasında çalışanların listelerini buldu 
Bütün sanatkârlar hep Türktür. İçinde Ur tek 
yabancıya bile rastlanmaz.
İstanbul'un fethinden evvel Anadolu'da se­
yahat etmiş bir Venedikli. Bursa’da gördüğü Ur 
Türk işçisi hakkında: «Ben dünyada bu kadar 
meharetle fırça kullanan bir sanatkâr daha gör­
medim» der. Binaenaleyh Türk âbideleri Tüık 
sanatçıları tarafından tamir edilebilir ve netekim 
mükemmel bir şekilde tamir edilmektedir de. İş­
te eski eser mimarlarının en yaşlısı^ Vasfi Egeli­
nin Eyüpte yaptıkları; işte, genç dostum Saim 
Ulgen'in Süleymaniyedeki muvaffakiyetli resto­
rasyonu; işte cidden işinin ehli olan Bayan Mi­
mar Cahide Tamer’in Rumelihisarındaki büyük 
başarısı. Ben bunları bu zevata iltifat etmek için 
değil, bir hakikatin tam ifadesi olarak söyliyo- 
rum.
Çok iyi bilirsiniz ki yapmak çok güç, tenkit 
etmek çik kolaydır. Türkler Garplılar tarafın­
dan her zaman muhtelif sebepler tahtında kritik 
edilmişlerdir. Bunlann dalma hakikat olduğa 
söylenemez. Bugün de memleketinizi ziyaret 
edenlerin hepsinin bu işleri anladığm zannetme­
yin; pek çok kimse birşey söylemiş olmak için, 
aklına geleni hakikatle alâka nisbetini du ün- 
meden söylemektedir. Halbuki, eski eser res‘ >- 
rasyonu, hele sizin gibi bu bakımdan çok, pek 
çok zengin bir memlekette zordur, fevkalâde 
zordur.
Bu memleket, sadece bazı şehirlerinizin fahri 
' hemşehrisi olduğum için değil, kalben bağlı ol­
duğum için de benim vatanım sayılır.
Ben kendimi doğuş itibarile Fransız olduğum 
ka.dar, his itibarile Türk addederim. Binaen­
aleyh, size açıkça söyliyorum ki son bir kaç yıl­
dır Türkiyede yapılmakta olan eski eser cnanmı 
muvaffak olmuştur. Bu işi bilmiyenlerin, konuş­
madan evvel, ilgililerden izahat almalarım tav­
siye ederim.
Muhterem gazeteci beyler, müsaadenizle size 
de şunu hatırlatmak isterim: Güzc-l memleketi­
nizin, güzel şehrinizin imara, olan ihtiyacı bir 
zaruret, âcil bir zarurettir. Binaenaleyh, hep be­
raber bu işin tahakkuku uğrunda birleşiniz. Kıy­
metli fikirlerinizi ilgili mütehassıslara anlatınız 
ve bu eserin gelişmesini müşterek gayretlerinizle 
destekleyiniz.
Y. Mimar Prof. Alberf GABR1E1
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 2 3 1 8 0 1 0 *


Prof. Albert Gabriel'in İstanbulda abidelerimizin ihyasına dair konuşması

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/133731/3/001582318010.pdf

Prof. Albert Gabriel'in İstanbulda abidelerimizin ihyasına dair konuşması

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository