Taha Toros Arşivi, Dosya No: 56-Abdülhak Hamit Tarhan. Not: Gazetenin ''Yazı Odası'' köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

İleri, Selim

Istanbul Sehir University Repository

A A ____ »
W  J L İ  / i  /n /İ/[s
16 TEMMUZ 1999 CUMA
YAZI O D A SI
SELİM İLERt____________
Ulu Şair Üslûbları
Abdülhak Hâmit bugüne kalır mıydı?
Kendisine “Ulu Şair” nitelemesini sunanlar, Hâ- 
m it’in şiirinin yüceliklerle dolup taştığını ileri sürer­
ler. Cumhuriyet döneminin ilk on, on beş yılında, Ulu 
Şair’den söz açan çok ilginç kitaplar, kitapçıklar ka­
leme getirilm iştir. Şimdi hemen hepsi unutulmuş 
eserler.
Ulu Şair’i tanımak, Ulu Şair’le görüşmek, Ulu Şa- 
ir’in ‘salon’una gidip gelebilmek neredeyse ayrıca­
lıktır.
Hâmit’in şiirim ize kazandırdığından sağduyulu 
söz açabilmek için belli bir zaman gereksinilmiştir. 
Ancak Tanpınar’la bu şiir gerçek değerini yorum- 
lattınr. Tanpınar, Hâmit’in Türk şiirine çok eski ve 
çok tumturaklı bir dille sayfa açtığını, bununla bir­
likte bu safyalarda, şiirimizin o güne kadar ele alma­
dığı yepyeni izleklere değinildiğini saptar.
Hâmit, kalıbın dışında, ‘kendi’ görüşünü, düşün­
cesini dışa vurabilmiştir. Felsefeye yaklaşmak iste­
miş; bir tereddüt, dahası, bir isyan ve inançsızlık 
duyabilmiştir.
Tanpınar’ın yorumu, Ulu Şair anlatıcılannın ilgisi­
ni çekmez. Hâmit çevresindeki efsane arayışları da­
ha bir süre son gürlüklerini yaşar. Epey yakın yıllar­
dan bir kitap, Abdülhak Hâmit’in Londrası, yazan 
Yusuf Mardin ve işte bu kitabın ilk cümlesi:
“Çok alçaktan birbiriyle yarışırcasına uçuşan kur­
şun rengi bulutların önemli bir tülbentin vücuda de­
ğişini andıran serpintileriyle denizi karartan gölge­
leri üzerinde devrilen kadife köpüklü dalgaların tuz­
lu yağmum, güvertede uzunca paltosuna bürünmüş, 
seçkin ve tertemiz bir ruhun soylu görünüşleri ışıl­
dayan bir yüzü fiskelemekteydi. ”
Doğrusu böyle cümleler kurmak her kalem sahi­
binin harcı değildir. Abdülhak Hâmit’ten söz açar­
ken böylesi cümleler kurmak ise, adeta bir gerekli­
liktir...
Hâmit’i çocukluk kitaplanmdan birindeki iki dize­
siyle tanıdım:
“Çocuğa kim demiş küçük şeydir/Bir çocuk bel­
ki en büyük şeydir. ”
O zamanlar pek severdim dizeleri. Büyüklerim iki­
de birde azarladılar mı, dizeleri içimden yineler, bü­
yüklerimden için için öç alırdım.
Ama sonra Hâmit, lise son sınıf ders kitabımızda 
yük gibi geldi bana. Ağdalı, çapraşık dil, ne Türkçe, 
ne Farsça, ne Arapça, ne Fransızca. Hepsinden 
oluşma bir ‘esperanto’ deseniz, değil, hiç değil. Ab­
dülhak Hâmit’i yavaş yavaş yitirdim.
Münevver Ayaşlı, yaldızlı sözcüklerini silip süpü­
recek Dil Kurumu toplantılanna katılmış Hâmit’e pek 
şaşar. Dil arınır arınmaz, Ulu Şair’den geriye hiçbir 
şey kalmayacaktır, Ayaşlı’ya göre.
Sonra Pinten’i okudum. Ama, Ahmet Muhip Dı- 
ranas’ın, o çapta bir şairin sadeleştirdiği Finten’i. Do­
nakaldım. Müthiş geldi bana Finten. Hollywood si­
nemasından çok önce, Hollywood’un inanılmaz gör­
sel olanaklan duyumsanarak yazılmış, birtutku, şeh­
vet trajedisi. Edebiyatımızda bence benzeri olma­
yan bir kara, karanlık cinsellik.
Hâmit’in Prof. İnci Enginün’ce kazandınlmış anı­
larını okudum. Bu kez de -dilin çıkmaz sokağına 
karşın- gerçek bir yazı ustasıyla karşılaştım.
Gitgide anlıyordum, Hâmit'i okunmaz kılan, yal­
nızca dili, seçtiği sözcükler, yeğlediği sözcükler de­
ğildi. Hâmit’in bir numaralı düşmanı, kendisinin ve 
eserinin övgücüleri. Bu övgücüler, ‘Ulu ŞairÜslûb- 
ları’ aranarak, Finten yazannı içeriksizleştirmişler.
Hatta Hâmit’i gülünçleştirmişler. Sözgelimi, İbra­
him Necmi Dilmen, 1852 senesinin şubatının be­
şinci günü Bebek’te “büyük kafalı” bir çocuğun doğ­
duğunu yazmış. Büyük kafa, büyük dâhilerin işare­
ti...
Yahya Kemal, Makbeñ orasından burasından 
tartar, ölçer biçer, dökümler çıkarır, Makber’den ge­
riye işte şu kadar dize kalabileceğini söylermiş. Bu­
günün şiirseveri için Makber’den geriye belki tek di­
ze kalmadı. Ama Makber’in bütünü, öylesi bir du­
yuş, öylesi bir yas ve hemen yanı başında Hade (=Ge- 
lin Odası), bu ruh çatışması, bu iki uç, daha çok uzun 
zaman edebiyatın başlıca izleği kalacak. Yastan yı­
kılış ve yeniden cinselliğe sığınış, bir gerdek arzu­
su.
Hâmit ‘sorun ’unu noktalamak istemiyorum.
Takvimde İz Bırakan:
“Selene her gece ayışığıyla gelir, ölümsüz uyku­
cuyu öper... ” Halikarnas Balıkçısı, Merhaba Ana­
dolu, Bilgi Yayınevi, 1980.
W ÿiseï /M ^iV ıcrue ¿s u iiiü l .. D eney i
Taha Toros Arşivi


Ulu şair üslubları

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/156101/3/001506609006.pdf

Ulu şair üslubları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository