Taha Toros Arşivi, Dosya No: 152-Vasfi Rıza Zobu Not: Gazetenin ''Hesaplaşma'' köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Arpad, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

HESAPLAŞMA 7 gf
BURHAN ARPAD  ^ -
Tiyatro ve Söz Sanat;
Tiyatro sanatının ne olduğu, ne olmadığı tartışılagelmiştir. Ya­
zar, diyenler vardır, aktör diyenler vardır. Bu konuda en sağlık­
lı görüş, yazardan sahne ve salona bir bütün olarak ele almaktır. 
Ne var ki, biraz düşününce; aktörün (aktrisin de elbette), ağır 
bastığı söylenebilir. Hemen belirtmeliyim. Yazılı söze, salona 
ve tiyatro sanatına saygılı oyuncular için geçerli bu sözlerim. 
Şunu da yineleyeyim: Usta bir sahne sanatçısı zayıf bir oyunu 
kurtarabilir. Güçsüz bir sanatçının oyunu batırması gibi.
Büyük tiyatro ustası Cari Ebert’in ilk öğrencileriyle perdele­
ri açıncaya kadar Türk sahne sanatçıları kendi kendisini yetiş­
tirmek zorundaydı. Tanrı vergisi yeteneği olan oyuncu, gözlem 
ve düşünce yanını işleyerek, geliştirerek uzun sürede olgun­
laşıyordu.
,Türk tiyatrosunun ilk ustalarının çoğunu sahnede izleyebil­
dim. Başarılı rolleriyle belleğimdeler. Özellikle sesleri kulağım­
da bugün gibi. Raşit Rıza Samako (Otello, Aktör Kean, duygu 
piyesleri ve Fransız vodvilleri), Behzat Butak (Vişne Bahçesi), 
Cahide Sonku (bir çok rolü), Nevin Seval ve Nevin Akkaya (Üç 
Kız Kardeş), Talat Artemel (Liliom), Cüneyt Gökçer (Kıral Lear, 
Oidipus, Don Kişot, Anatevka), Muammer Karaca (çoğu oyun- 
lar,) gibi çoğu oyuncuları görünüşleriyle değil, sesleriyle dü­
şünürüm. Görünüşleri değil, sesleri canlanır kafamın içinde.
Son aylarda altı oyun izledim. Ses ve konuşma tekniği açı­
sından hayal kırıklığına uğradım. Sadece bir topluluk belirli bir 
düzeyin üstündeydi. Oyunda rol almış bütün sanatçılar, İstan­
bul Sanat Tiyatrosu’nun sunduğu Tamirci’nin bütün kişileri, kü­
çük ya da büyük, rol ayrımı yapmadan başarılı bir sahne 
Türkçesiyle konuşuyordu. Refik Erduran’ın oyununu mesajı açı­
sından hiç de sevimli bulmadım amma, oyunun kişilerini can­
landıran oyuncuların başarı düzeyini görmemezlik edemem. 
Günümüz Türk tiyatrosunun yaşayan en büyük aktörü olan Cü­
neyt Gökçer’in Tamirci’de kanıtladığı yönetici gücünü yürek­
ten alkışlarım.
Tiyatro bir kulis ve kulis küçük küçük kaprisler ve entrikalar 
dünyasıdır. Ne var ki, Cüneyt Gökçer'in özellikle klasiklerde ya­
ratıcı gücünü sık sık alkışlamamıza engel olmak, Türk tiyatro­
suna yarar getirmez.
Tiyatroda sözün gücünden söz açınca, Varlık dergisinde Vasfi 
Rıza Zobu ile yapılan bir söyleşi üzerinde durmam gerekiyor. 
Sayın Zobu, Dar-ül Bedâyi üslubu dolayısıyla şunları söylüyor:
“Cari Ebert, Türk tiyatrosuna ihanet etmiş adamdır. Yetiştir­
diği bütün aktör ve artistler melodram üslubuyla, yani Mınak 
yan ve Burhanettin Tepsi üslubuyla oynuyor. Komediyi dram 
gibi oynuyorlar. Komedi oynamıyorlar, sirk oynuyorlar. Anormal 
hareketlerle.. Komedi, dramdan ciddi oynanmak ister, lâubali­
liğe tahammülü yoktur. Yapılmadığı takdirde maskaralık olur.”
Yarım yüzyılı aşkın süredir Vasfi Rıza Zobu’yu izlemiş bir se­
yirci olarak çok şaştım bu sözlere! Kötülediği komik tipinde bi­
raz olsun kendisi yok muydu?
Dünya çapında bir tiyatro adamı olan Ebert ustayı savunmak 
benim gücümü aşar. Fakat yetiştirdiği Türk sanatçılarının uzun 
yıllar en güzel sahne Türkçesi örnekleri verdiğini iç rahatlığıy­
la söyleyebilirim. Günümüz Türk Devlet Tiyatrosu’nda bu ba­
şarının sürdürülemediğini de üzülerek ileri sürerek...
Vasfi Rıza Zobu’nun, Muhsin Ertuğrul’un konuşma üslubu 
üzerine söyledikleri de yersiz ve yanlış.
Mınakyan'ın ölümü dolayısıyla "Bir sanat heykeli yıkıldı”  di­
ye yazmış olan Muhsin Ertuğrul, ilk ustası Mınakyan’ın üslu­
bundan sıyrılmak için büyük çaba göstermiştir. Özellikle 1925 
Ferah Tiyatrosu oyunlarında, sonraları da İstanbul Şehir Tiyat­
rosu sanat yönetmeni olarak üstlendiği rollerde abartmasız bir 
oyun ve konuşma biçimi benimsemiştir.
Tiyatro sanatçısı, yüklendiği rolün kişisi gibi konuşurken zor 
bir sorunla karşı karşıyadır. O kişi gibi konuşacak, ses tonu­
nun uygun iniş çıkışlarını iyi hesaplayacaktır. Fakat öfkeli adam 
rolünü oynayan aktör sokakta kavga eden arabacı gibi yırtınır­
sa salondakiler bir şey anlamaz, üstelik kulakları rahatsız eder, 
seyirci-oyuncu işbirliği zedelenir. Geçenlerde "Gazete Gazete" 
oyununda benzeri durumlar vardı. Oyuncuların çoğu bağırıyor­
lar ve yırtınıyorlardı. Ne var ki, konuşmalar büsbütün anlaşıl­
maz oluyordu. Bir ara kulağımdan kuşkulandım. Fakat usul 
sesle ve ölçülü konuşan bir iki sanatçının söylediklerini anla­
yınca suçu kendime yüklemekten vazgeçtim.
Sahne sanatçısı, söz sanatı tiyatronun konuşma tekniğini bil­
mek zorundadır.
A
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Tiyatro ve söz sanatı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository