Taha Toros Arşivi, Dosya No: 31-Mardin Ailesiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Reisoğlu, Kemal

Istanbul Sehir University Repository

Cilt: XXXI — Sayı: 3 -4 MART — NİSAN
T V
Ebül'ulâ Mardin'in Şahsiyeti, Hayatı, Eserleri
Dr. iur. Kemal REİSOGLU
Adliye Vekâleti Hukuk İşleri Tetkik Hâkimi
I
Ordinaryüs Profesör Ebül’ulâ Mardin’i kaybetmiş bulunuyoruz. 
■Merhumun Türk hukuk ailesi için ifade ettiği kıymeti anlıyabil- 
mek için, kendisinin Türk hukukçularının büyük ekseriyetinin ho­
cası veya hocalarının hocası olduğunu düşünmek kâfidir.
Onu, ilk defa 1936 senesinde, anma törenlerinden birinde Üni­
versitenin eski konferans salonundan çıktıktan sonra, yanan Zey­
nep Hanım Konağının önünde görmüştüm. Çenesinin ucundaki sa­
kalı, mütebessim yüzü, hürmet telkin eden hali ile hafızama yer­
leşmişti. Üç sene sonra Hukuk Fakültesinde bize ders vereceğini 
anladığım zaman, — şahsiyeti hakkında hiç bir malûmatım olma­
dığı halde — adeta sevinmiştim.
Aziz hocamızın dersleri daima olgun ve dolgun idi. Takrirle­
rinde manasız cümle, lüzumsuz kelime bulunmazdı. İzahları hep ba­
sitten mürekkebe doğru giderdi. Hukukî müesseselerde mukayese­
ye büyük kıymet verirdi. «Ahkâmı sabıka zaviyei rüyetinden» diye 
başlıyarak eski hukukumuzdaki hükümleri izah ettiği gibi, mesele­
lerin garp hukukundaki hal şekillerini de kanun hükümleri veya şa- 
rihlerin fikirleri olarak anlatırdı. En büyük hususiyeti, ders mev­
zularını, çözülmesi gerekli birer mesele olarak bizlere takdim ettik­
ten sonra reylerimize müracaat suretile fikirlerimizi konu üzerinde 
toplayıp, herkesin iltizam ettiği noktai nazarın akıbetini merak et­
tiği bir sırada, «İşte sizin gibi bu meselede hukukçu ağabeyleriniz 
arasında da fikir ihtilâfı vardır» diyerek dersini anlatması idi. Bu 
suretle hukukî muhakeme usulünü talebelerine öğretip, onlara huku­
kun anahtarlarım vermek, şiarı idi. Bazan sözleri arasında eski ıstı­
lahları kullandığı ve bizatihi mesele çapraşık olduğu zaman, bakış-
58 Istanbul Barosu Dergisi
¡arımızdan mevzuu kavrayamadığımızı derhal anlardı. O zaman, 
«gamız geldi, biraz canlandırayım» der ve bir misal vererek izah 
ederdi. Talebeleri onun «nuıu ayini» idi.
İlerlemiş yaşma rağmen, dört sene zarfında bir gün dahi der­
sine gelmediğini veya geç geldiğini görmedim. Son sınıfta dersle­
rini zamanında biritemiyeceğini anladığı zaman, sabahları saat se­
kizden dokuza kadar ilâve dersler yapardı. Biz de İstanbulun dört 
bucağından kışa, kara rağmen geç kalmamağa gayret ederdik. Söz­
leri ile olduğu kadar hal ve hareketi ile de bize nümunei imtisal idi.
Talebelerinin, «Ebül’ulâ Mardin» isminin etrafındaki hürmet 
hâlesine sebep olan pek çok hatıraları vardır. Burada, malûm olan 
bu hatıralardan bahsedecek değilim; sadece, Türk hukuku için ol­
duğu kadar, İslâm âlemi için de mümtaz bir sima olan ve bu itibarla 
artık tarihe intikal eden aziz hocamızın hayatını ve eserlerini kısaca 
nakletmekle iktifa edeceğim.
II
Ordinaryüs Profesör Ebül’ulâ Mardin, 9 Ağustos 1881 yılında 
pederinin memuren bulunduğu Işkodra’da doğmuştur. Babası Mar- 
dinî zade Yusuf Sıtkı efendi (1816 -1903) kazaskerliğe kadar yük­
selmiş, tanınmış hukuk ve din bilginlerimizden olup imamı Gazali’- 
nin (Ihya’ül - ulûm) adlı eserini 9 cild üzerine terceme ve şerh etmiş 
ve Zemahşeri’den terceme ve şerh ettiği (nevabig ül-kelim) adlı 
eseri ise fransızcaya çevrilmiştir. Annesi Konya’lı Hadimî’lerden 
Behice Hanımdır.
Ebül’ulâ Mardin, 1899 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fa­
kültesinin birinci sınıfında bulunduğu sırada sınıf arkadaşı rah­
metli hocamız Ord. Prof. Cemil Bilsel kendisini «Armağan» da şöyle 
tasvir etmektedir : «Giyinişindeki itina ve gidişindeki seçkinlikle 
dikkati çeken, atlas devrik yakalı latası, güzel sarılmış temiz sa­
rığı, herkesinkinden ayrı vakarlı halile tanınmış bir öğrenci idi.»
1903 de bu fakülteden mezun oldu. 1915 yılında Şeyhülislâm 
Turşucu zade Ahmet Muhtar Efendinin oğlu, eski Bağdat valilerin­
den, Şûrayı Devlet Reisi ve Adliye Nazırı olarak ıslahatçılığı ve te­
şebbüslerde tanınmış bulunan Necmettin Kocataş’ın kızı bayan Bed­
riye ile evlendi.
Ebül’ulâ Mardin’in Şahsiyeti, Hayatı, Eserleri 59
1908 de Eşref Edip’le beraber din, felsefe, edebiyat, hukuk ve 
ulûm’dan bahseden haftalık Sıratı Müstakim adlı gazeteyi çıkardı. 
Gene Eşref Edip’le beraber Sıratı Müstakim Kütüphanesini kurdu. 
1912 yılında, sahibi olduğu ve mes’ul müdürlüğünü bizzat yaptığı 
Kelimei Tayyibe adlı dinî ve İlmî mecmuayı yayınladı.
1909 da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve 1910 da Mül­
kiye Mektebi (Siyasal Bilgiler Fakültesi) öğretim üyesi oldu. Os­
manlI Meclisi Mebusanında 1914 -1919 yılları arasında Niğde ve 
1920 de Mardin Meb’usu idi. 1923 de kadıların yetiştirilmesi için 
açılmış bulunan Medresetül Kuzat’a Müderris oldu. Çeşitli Adliye 
hizmetlerinde ve adliye memurluklarında bulundu. Meşihat mektup­
çusu iken Türkiyede ilk olarak İlmiye Salnamesi adlı bir eser ha­
zırladı. 1918 de basılan bu salnamede 124 Şeyhülislâm biyografi ya­
zısı ve el yazılarile fetvaları vardır. Meşihat müsteşarlığı da yaptı.
1925 yılında İstanbul Barosuna kaydoldu. 1927 de Tapu ve Ka­
dastro Umum Müdürlüğü Mütehassıs Müşavirliğini üzerine aldı, bu 
vazifesi on beş sene sürdü. 1910 yılından itibaren okutmaya baş­
ladığı Medenî Hukuk ve Toprak Hukuku derslerde memlekete bin­
lerce hukukçu ve devlet adamı yetiştirdi.
Ebül’ulâ Mardin, İsviçre Medenî Kanununu bünyemize ve ihti­
yaçlarımıza adapte etmek üzere kurulmuş olan İlmî komisyonlarda 
çalışmış ve onun bu sahadaki hizmetleri takdir kazanmıştır. 1943 
yılında tedris hayatının 30 uncu yıl dönümü hatırası olmak üzere 
İstanbul Üniversitesi Hukuk ve İktisat Fakültesi Profesör ve Do­
çentleri tarafından hazırlanan bir eser kendisine armağan edildi.
1922 de Türk Ordusu İstanbul’a girdikten sonra Türkiye Büyük 
Millet Meclisi Hükümeti ve Başkumandanlık namına Trakyayı tes­
lim almıya memur edilen Refet Paşa’nın bir tezkeresi üzerine İstan- 
bulun idaresi için teşkil edilen müşavere heyetinde vazife almıştır.
Muhtelif İlmî ve hukukî komisyonların üyelik ve başkanlıkla­
rında bulunmuş olan Ebül’ulâ Mardin’in elli iki sene Devlet hizmeti 
vardır. Profesör Cemil Bilsel’in dediği gibi, «O talebe iken hocalarını 
sever derslerini severdi. Hocalığında talebelerini sevdi, fakültesini 
sevdi. Yüceldi ve yüceltti. Otuz yıllık öğretim hayatının etrafında 
takdir edilmekten, sevilmekten ve sayılmaktan örülmüş bir şeref hâ­
lesi vardır.» Profesör İsmail Hakkı Baltacıoğlu, onun için «O hu­
kukî zihniyet denilen felsefî zihniyeti hakkiyle, yüksek bir selâhi- 
yet ve asaletle temsil eden bir zattır» demiştir.
60 İstanbul Barosu Dergisi
in
Ord. Prof. Ebül’ulâ Mardin, memur, vazifeli ve hoca olarak 
memlekete yaptığı hizmetlerin yanında, yarım asrı geçen bir za- 
mandanberi kalemi ile de hizmet etmiştir. İlk yazısı 24 Ekim 1895 
de yayınlanmıştır. Yıllarca Hukuk Fakültesi Mecmuasının yazı ve 
idare heyetinde bulunmuştur. Bir çok dergilerde yazılar yazmıştır. 
Konferans, makale, etüd ve kroniklerden başka basılmış 17 adet 
kitabı vardır. Bu eserlerinde yazarın, bilhassa arazi ve evkafa, me­
celleye ve medenî hukuka büyük vukufu görülür.
Belli başlı eserleri şunlardır : Medenî Hukuk Derslerine ait ola­
rak, 1 — Umumî Zabıtalar, 2 — Şahsın Hukuku, 3 — Nesep, 4 — 
Miras, 5 — Aslî Aynî Haklar, 6 — Nişanlanma, 7 — Aile Hukuku, 
8 — Fer’i Aynî Haklar, 9 — Borçlar Hukuku, 10 — Miras Huku­
ku, 11 — Şahsın Hukuku - Cild 2, 12 — Aile Hukuku ve Nişanlan­
ma, 13 — Ölünceye Kadar Bakma Mukavelesi, 14 — Medenî Hukuk 
Cephesinden Ahmet Cevdet Paşa, 15 — Toprak Hukuk Dersleri, 
16 — Kat Mülkiyeti, 17 — Huzur Dersleri.
Etüd, konferans, makale ve kronikleri İstanbul Üniversitesi 
Hukuk Fakültesi yayınlarında bulunmaktadır. Ayrıca İslâm An­
siklopedisi ve İktisadî Yürüyüş Mecmuasının çıkarmakta olduğu 
ansiklopedi için de bazı maddeleri kaleme almış, Türk Hukuk Lü­
gatinin hazırlanmasında da emeği sebketmiştir. Bundan başka Ame- 
rikada kurulmuş bulunan Türkiyat ve Diniyat ile iştigal eden cemi- 
miyeti OsmanlIlarda Din ve Hukuk hakkında uzun bir makale yaz­
mış ve bu, geçen yıl neşrolunmuştur.
IV
13 Ocak 1957... Ebül’ulâ Mardin’in fâni hayattan ayrıldığı gün! 
O günde ailesi müşfik bir babayı, Türk hukukçuları büyük ho­
calarını, kaybetti.
Kederli ailesine, bilhassa bütün talebelerine, nihayet Türk Hu­
kuk Ailesine yürekten baş sağlığı dileriz.
Bütün ömründe «nur» dağıttın, nur içinde yat aziz hocamız!
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
1 5 8 0 1 7 4 0 1 0 *


Ebül'ula Mardin'in şahsiyeti, hayatı, eserleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository