Taha Toros Arşivi, Dosya No: 312-Sermet Muhtar Alus.



Not: Belgenin tarihi 30 Kanun-i Sani 1941'dir. Gazetenin "Gördüklerim, Duyduklarım" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermed [Sermet] Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

80 Kânunusani 1941
“ ■ ■ »^ ^ a g = s g = S 3 g a a B a a s 5 5 a a,?3r,r : ■■ ■;?■■."■ ■ --'i.------------- -■  ■ - -----------------------— ........—
Gördüklerim, duyduklarım
İstanbulda enflüenza
O zamanlar, her sene kara kışta bir 
veya İki kere başı vurup lâakal on beş 
gün yatak döşek serilmek şarttı. Adı 
enflüenza’ya tutulmak. Paçavra has­
talığı da derledi ki sebebi, vücudü pa­
çavraya çevirişi. (O vakit grip kelimesi 
ortada yok.)
Elâ gözlümün çıka gelişi en ziyade 
kânunlarda; 40 gün süren Erbain ve 
50 gün süren Hamsin içinde. Erbainin 
Zemherlr fırtınasile (İştidadülberd)i- 
ne, Hamsinin cemreler düşmeden ev­
velki (İzdivacı tayur) ve (Garsı eşçar) 
günlerine sanki balmumu yapıştırmış.
Yavaştan yavaşa lâfı başlardı:
— Kör olası gene sökün etmiş!
— Bitişikler kapı kapamaca yatıyor- 
larmış!...
— Karşıkilerde de var galiba. Dok­
tor İpokratı girerken gördüm!
Buyurmadığı, milıman olmadığı ev, 
konak nerede?... Mutlaka da en önce 
ya kel takyeli ahretliğe, ya merhum­
lar yadigârı Arap kalfaya, ya hanım 
nine kardeşi büyük teyzeye, ya da yeni 
geline musallat.
Kar kıyamette çangırılı paçaları sı­
vayıp kuyudan su çeke çeke taşlıkları, 
tahtaları oğmuş. Bacı başını rastiğe 
bulayıp kar toplayan güneşte kurut­
muş. Teyzanım kulun ç yellerine okut­
mak için titreye titreye Çukurçeşme- 
deki Kirli kızları boylamış. Tazeye ge­
lince buz gibi hamamcıkta yıkanıp çi­
vi kesmiş.
Dideler ruşen, artık çekiver kuyru­
ğunu. Kucaktakinden köşe minderin- 
dekine kadar evdekileri sıralardı.
Hepsi sergi, Kafa kazan, beyin zonk 
zonk, vücud fırın, her azada sızı. Gel­
sin filcan filcan ıhlamur hatmi, mür­
ver! koca koca güllâçlarla sulfato, an- 
tipirin, fenasetin (daha aspirin de 
meçhul); şişe şişe belladonlu, ipekalı 
şuruplar; paket paket döver tozu, biz- 
müt tozu...
Hunnak gibi üç 24 saati bırak, âdi 
soğuk algınlığı gibi dokuz günde sa­
van babayiğiti parmakla göster. İkin­
ci hafta aşıldıktan sonra hafifler, bet 
beniz balmumu, gövde pelte, lök gibi 
kaşelerden ağız çirişçi çanağı, bezir- 
yağı vari şuruplardan mide altüst, bu­
ruk tozlardan barsaklar büzülü hâlâ 
genizde yanma, hançerede gıcık, gö­
ğüste hışırtı gûya yataktan kalkılır­
dı.
Fakat odadan çıkmak kimin haddi­
ne? Zerre kadar üşümeğe gelmez, çam 
sakızı (ben buradayım) der. Maazallah 
zatürrie, zatülcenp bile haritada var.
Odanın içinde soba hani harıl, man­
gal nar gibi, pencere kenarları yapı­
şık; kapıda baklava dikişli pamuk per­
de yerlere kadar...
Başta erkeklerde takye, kadınlarda 
sımsıkı yemeni, boyunda bir değirmi 
yıkanmamış tülbend, küreklerin üs­
tünde vatkalı pamuk...Böylece de hayli 
günler geçirildikten sonra sofayı ge­
çip karşı odaya gitmek için yün atkı­
ya sarılan sanlana, hattâ hırka, kürk 
giyen giyene...
Küpten yeni konmuş su şöyle kalsın, 
sürahide durmuşuna bile dudak değ­
diren kim? Mangalda üçlük cezve ha­
zır; hemen bardaktakinin üstüne bir 
parmak boca. Şayed cezve mezve yok­
sa. yahut kül kalkmış da yayılmışsa 
bardak ateşin yanma.
Bunlara rağmen evin içinde güver­
cin tersi yemiş gibi gene kısık sesler; 
kontrbaso, baso, bariton, alto perdele­
rinden öksürükler; dahme gibi aksı­
rıklar... Mart dokuzu atlatılacak, Nev­
ruzu sutlanı ile ilkbahar girecek de 
hâ'âs olunacak.
Lâf ola, beri gele. Martın kapıdan 
baktırıp kazma kürek yaktırdığını, 
Sittei sevrini unutmıyalım.
İyi hatırımdadır. Enflüenza 315 se­
nesinde İstanbula pek acarcasına gel­
miş, girmediği kapı baca kalmamış, 
saygısızca yerleşip nice kimselere du­
man attırmıştı.
Sıvırya panik. Az buçuk meraklıya 
zır deli, sari hastalığa (senesi ise ge­
çer), ahretine kavuşana (günü dol­
muş) diyenler bile (biz de mi tutula­
cağız?) korkusundan bitiyor.
Göz açıp kurtulanlarda gene hele­
can: Ya nüks ediverirse, bu Sefer daha 
dallı budaklı olursa...
Vehim bu, malûm a bir defa dala 
bindi mi bastırdıkça bastırır; faizi 
mürekkep hsabile ürer. Bu münasebet­
le hiç mübalâğasız bir vakıâ hikâye 
edeceğim:
Temizlik meraklısı bir eski ahbap­
lar vardı. Evlerine gir, bal dök yala. 
Pırıl pırıl taşlık, gıcır gıcır merdiven, 
ayna gibi camlar, sakız gibi perdeler, 
lâvanta çiçeği kokusu bürümüş min­
der örtüleri.
İşleri güçleri perşembe tahta silme, 
cuma ortalık süpürme, cumartesi ça­
maşır, pazar ütü, pazartesi sökük dik­
me, salı sandık İstifi, çarşamba Çinilf 
hamama tetümmat tam tamamına 
büyüğünden küçüğüne kadar hepiri 
örnek.
Azıttıkça azıttılar: (Saka kirli çor%» 
bile bastı), (imamın kedisi siğdiK; 
(misafirin çocuğu galiba helâya lalnfijr 
sız girdi) diye durmadan mutfağı, taşuji 
lığı, odaları şartlamalar. Halleri ha* 
rap; hem üzüntüden, hem yorgunluk»* 
tan helâk oluyorlar.
Paçavra hastalığının o şidetli sen«* 
si. Konu komşu: (Aman pek salgın* 
kendinizi koruyun) diye dursunlaj* 
nmurlarında değil; hâlâ temizlik d e«* 
dindeler.
Sen misin aldırmayan?... Günün bK  
rinde bunlar da ard arda yakalanıyor 
Akla karayı seçtikten sonra kurtul«* 
yorlar amma hepsi canlı cenaze.
Şimdi de mikrop derdine düşmezle! 
mi?... O gül gibi evlerinin halini göı|r 
meyin. Süblime ile yamyaş paspasdatt 
pırıl pırıl taşlıkta pençe pençe çamur| 
duvar diblerine serpilmiş, kireçten gı>' 
cır gıcır merdivenlerde beyaz ökçe izi 
leri; sakız gibi perdeler alacalı bulafc 
cali; lâvanta çiçeği kokan örtülerde 
keskin keskin asidfenik kokusu...
Meselâ bir misafir gelmiş de hoşbeş 
arasında: (Filânca da hasta, demiri 
yokladık) der demez hanımla kızı 
haydi dörtnala dışarı. Çocukları odaya 
kapayıp lâstik balonlu pülverizatöE- 
le tepeden tırnağa pıspıs; misafir gi­
der gitmez de ellerini, üstlerini başla­
rını, ortalığı süblimeye bulama...
Dedik a, bastırdıkça bastırır. Buyu­
ranın ne dilinde ne halinde hastalık­
tan kalkış, hastalıklı yerden geliş alâ­
meti yoksa şimdi de ağız ararlardı. 
Faraza (bugün falancalara uğradık)! 
dediler mi boş atıp dolu vurmak için 
hemen:
— Ortancanım Paçavradan yatıyor­
muş!...
Karşılık (hayır!) ise:
— Estağfurullah, ortancanım değil. 
Hacı bey!...
Bu sefer de fos çıktı mı:
— Torunları namizaçmış galiba!...
— Biraz öksürüyor amma ayakta 
dolaşıyor! cevabını alır almaz yallah 
gene dışarı ve ayni minval...
Nihayet kimseler gelmez, kimseler? 
gitmez, kimse ile görüşemez hale gel­
diler. Daha ardından hatun eni konu 
oynattı. Kızı kara derilere sarıldı. Ço­
cuklar sıskalaştıkça sıskalaştı. Damad 
da kendini içkiye verdi. İçlerinden sağ 
kalan bir o var. Gelgeldim zavallıcık 
menzul, yarın öbür günlük....
Enflüenza İtalyanca influenza keli­
mesinden geliyor. Buradaki z onlarca 
çe okunur). Şeytan kulağına kurşun, 
dağlara taşlara habisin çoktandır adı, 
sanı battı. Mütareke seneleri İstanbul­
da çok hanımanları mateme sokan 
(İspanyol nezlesi) nam cellâd bu mur- 
daruı azmam idi ya.
Katî kayıdlara göre o yıllar Avrupa- 
da , Rusya hariç, üç milyon, Uzak 
Şarkta 15 milyon kurban vermişmiş...
Sermed Muhtar Alus
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 1  1 5 9 0 1 0 *


İstanbulda enflüenza

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository