Taha Toros Arşivi, Dosya No: 312-Sermet Muhtar Alus.



Not: Gazetenin "Gördüklerim, Duyduklarım" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermed [Sermet] Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

Gördüklerim, duyduklarım
Halepteki sürgünler
Halepteki evimiz
Abdülhamidin baş marifeti, se­
bepli sebepsiz yere kuşkulandığı, 
öfkelendiği kimseyi sürgüne sürmek, 
garibi şu ki yüksek rütbelilerin de 
kimini valilik le, kimini kumandan­
lıkla, kimini de ikamete memuren 
İstanbuldan aşırmaktı.
M isalleri sadrı esbaklardan, vü­
kelâ ve vüzeradan getirelim :
İzmir valisi Kıbrıslı Kâmil paşa, 
Girid vali ve kumandanı Cevad pa­
şa, Selânik valisi Haşan Fehmi pa­
şa, Bursa valisi Münir paşa, Trab- 
lusgarp vali ve kumandamı Recep 
paşa, Suriye valisi Nâzım paşa, Hi­
caz dem iryolları inşaatına memur 
Kâzım paşa, ¡İh ...
Avrupa firarilerde münasebeti. 
Jön Türk kafalılarla  ünsiyeti sezilen 
veya tahmin edilenlerin menfası 
Trablusgarptı. Atebeye sadakat ve 
ubudiyeti mefkud olanlarınki Hicaz, 
Bağdad, Basraydı. Devrin son on 
beş senesindeki klâsik m ahalli so­
rarsan Halep.
Bizim oraya gittiğimiz 189 7 y ı­
lında mevcudlardan kim ler sürgün 
değil?
En başta vali Köse Raif paşa. 
Hazret vezir rütbeli olduğu. Ticaret 
ve Ziraat Nazırlığı, iki defa da rü­
sumat eminliği ettiği halde gene 
mimli. Zira Mitat paşanın Tuna v a­
liliğinde evrak müdürlüğünü, Bağ­
dad valiliğ inde muavinliğini eden 
adam.
Askeri kumandan Etem paşa. 
1877 Rus harbine kaym akam  ola­
rak girip meşhur Plevne’ye erzak 
yetiştirmek için ablokayı yararken 
başmdam yaralanm ış. Griviça tab­
yasında da caesaret göstererek kısa 
bir zamanda ferik olmuş. Gelgele- 
lim hâlâ şüpheli; çünkü fi tarihin­
de serasker Hüseyin Avni paşaya 
yaverliği var. Maraş ve Zeytun
mağı şakağında, gece yarısına ka­
dar tefekkürattan sonra (fa ta lite ) 
deyip aradan çıkıveriyor.
H eyet ilmine dair (M elekûtî) 
isimli çok mühim bir eser sahibi 
olan erkânı harp livası ve Emlâki 
seniye Nazırı Saffet paşa eski men­
filerden, İstanbul burnunda tüten­
lerdendi. Tosun Paşazade mirliva 
Küçük A li paşa h akeza...
Kafile bitmedi, daha sayacağız:
Paşmakçızade Aziz M olla beyin 
önce Bağdada kadar aşıp sonra 
Halepte karar kılışı, teşehhüd mik- 
darı padişahlık eden beşinci M ura­
da baş imam oluşundan. Ense kel- 
leli, gayet yakışıklı, pek miri kelâm 
bir zattı.
A rabiyat, Farsiyat, edebiyatta 
derya. (M akam atı Harirî, Şehnamei 
Firdevsî, Divanı Fuzuli, hattâ Eş'arı 
Muallim Naci ezberinde. Cüssesinin 
adam ı ve pehlivanlığı da.
Bir gün sarığını, cübbesini atıp 
emekdarım ız Çatalcalı Hüseyin ça­
vuşla öyle bir kapışmıştı ki göğüs 
çaprazları, kaz kanatları, boyundu­
ruklar sıvırya.
M iralay İffet beyin çilesi Moskof 
harbinde Anadolu ordusunda bulu­
nurken bilmem kiminle arasının şe ­
kerrenkliği; daha doğrusu Beyler- 
beyli Hasip paşa dam adı oluşu. Ha- 
sip paşa Abdülmecid ve Abdülâziz 
zamanlarında Evkaf, M aliye Nazır­
lığı edçn vükelâdandır. Onun k a­
bahati de hür fikirliliği.
Erkânı harp kaym akam ı M anas­
tırlı R ıfat beyin nekbetine gelince: 
Namık Kemalin hayranlarındanmış. 
Piyesler yazıp G edikpaşadaki Güllü 
Agop tiyatrosunda oynatmış. Dili­
ne de perhizsiz.
Eski tabir veçhile: (Camiüsseyfi 
j vel kalem ) lerdendi. Gençliğinde 
¡G alatanın Çakanoz, Maltız kaba-
vakasını bastırması ve 1897 de baş-i dayıların ı yalın  kılıçla kaçırdığı, sa-
kumandanlık ettiği Yunan harbini 
kazanması üzerine dam galılıktan 
kurtulmuş ve İstanbula kavuşabil- 
mişti.
Etem paşanın T isalya hududuma 
gidişinden sonra Halepte yerine ta­
yin edilen A li Muhsin paşa, müşı- 
randan Kel Haşan paşanın oğlu; 
delikanlılığında m irasyediliği ile 
şöhretli. (H al de terfi) ettiği için 
taşraya aparılmış, senelerce mira­
laylık ta kalmış.
(H a l’de terfi) demek, Abdülâ- 
zizan tahttan indirilişini müteakip 
rütbe alış. Bu zümreye dahil olan­
ların hepsi, sicilleri yoklanarak 
(her halde hizmeti sebkat etmiş­
tir) d iye Istambuldan dehlenmiş- 
ler. A li Muhsin paşanın demin 
bahsd geçen Maraş ve Zeytun hâ­
diselerindeki yararlığ ı hemen liva- 
lıga, ardından ferikliğe ve yaveri 
şehriyarîliğe ermesine vesile ol­
muştu.
Kaynatası gibi silleye uğram ışlar­
dan olan dam adı kolağası Çerkeş 
Mehmed Nuri bey, çocukluk arka­
daşım ve Filistin cephesinin y iğ it şe­
hidi Haletin babasıydı.
Süvari feriği İzzet Fuad paşa 
Keçecizade Büyük Fuad paşanm 
torunuydu. Binbaşılığında Paris’ te 
ataşemıliterken bir sosyetede Ab- 
dülhamidi tahkir eden namlı bir 
düellocunun suratına eldiven ata­
rak (Hodürü m eydan I) demiş. Sin-
Eru canevinden yara lay ınca he- ın İstanbula çağırılıyor. Rütbe •he üstüne ve (Istabli âm ire) Na- ion oluyor.
Tek duramayıp hünkâra verdiği 
ıslahat lâyihası ona Halebi boy- 
jş. Fransızcayı yutmuşlardan, 
d ilde kitap, m akale yazmışlar- 
mizaçça dünyayı vıza sayan- 
iandı.
Deryadilliğine bir m isal: Günün 
birinde İstanbuldan bir telgraf a l ı ­
yor. Büyük kızı altıpatları çekme­
den rafa korken, dağlara taşlara 
menhus patlayıverm iş; civancağız 
O anda bîıuh.
Paşa hemen odasına kapanıyor. 
Bir elinde tabanca, öteki elinin par-
vşalarda en ileri hatlara sald ırdığı 
için (Zorlu zabit) derlermiş.
Merhumun: (Y a gazi, ya  şeh id), 
(G örenek), (N edam et) gibi bizzat 
yazdığı v e : (K ölem enler), (D elile) 
gibd arkadaşı gene erkâm harp kay­
m akam ı Haşan Bedreddin beyle 
(sonra paşa olmuştu) müştereken 
kalem e aldığı piyeslerden başka 
(Ç anta) ad lı mecmuası, (M eca- 
m ıü ledep), (H acei Lisanı Osma- 
n î) , (Manzum İlm ihal) başlıklı mat­
bu eserleri, haftalık (M alûm at) ga­
zetesinde Arapçadan tercüme şiir­
leri vardır.
Dağıstanlı Behaeddin beyle ağa- 
beysi Gayyur bey saray yaverlerin­
den mi, yoksa tüfekçilerden mi ney­
m iş) Üstlerine esmayı sıçrattıkları 
için Halepte ikamete memur idiler.
Behaeddin bey gayet erkek gü­
zeli ve yam anm a silâhşordu. Karşı­
ya  meteliği koy, silâhını çeker çek­
mez şıppadak ortasından vursun. 
Evinde kaplan ve ayı yavru ları bes­
ler, gümüş saplı kırbacile fiyakalı 
fiyakalı gezerdi. .
Kaymakam Çerkeş İsmail bey o 
pür m elâl halinde, ellisinden sonra 
şair olmuş, hasta karısı için:
(Beni düşündürüyor zayıf Müdri­
kemin düşüncemesi) d iye b aşlıya« 
şiirleT yazmıştı.
Bir de şeyh Sanı isminde Çin 
müslümanlarmdan, Özbek takkeli, 
köse sakallı, kolları uzun hırkalı bir 
zatı şerif vardı. İstanbulda iken cı- 
fir ve remil ile meşgul olduğu ha­
ber alınm ası ve Ebülhuda efendinin 
ayaklanm ası üzerine ça lyaka edile­
rek Halebe yollanmış.
Şeyh Bekir zaviyesinin yakınında 
oturur, Abdülham idin tepetaklak 
olmasına teşbihler çekerdi
Bize yol yo ldaşlığ ı eden İffet tey­
zenin ehli topçu binbaşısı Hilmi be­
yin kara yazısı ise Kuleli idadisin­
de dahiliye zabiti iken, M ekâtibi 
askeriye Nazırı meşhur Süleyman 
paşanın dnhasile terfii rütbe edişi.
Rahmetli babam  Çengelköyümde- 
ki Mahreç m ektebi hâtıraların ı an­
latırken söylerd i: Hilmi beyin (Pü- 
lü) d iye lâkabı varmış. Dershaneleri
--
dolaşırken külhanvari cücük püs­
küllü talebeleri görünce, öfkeli öf­
keli başlarm ış:
—  Efendiler., içinizden bazıları, 
bazıları omuzdaş püskülü takıyor­
sunuz. Biz onları koparacağız!.,
¡Sınıf işin a lay ında :
—  İşallah ¡şal]ah işallah l.
—  Malûm a  şakam  yoktur banim, 
hepinizi izinsiz b ırakırım  ha!..
—— İşallah işallah  işallah !..
—-  Am ma sooıra pişman olacak­
sınız .. .
— İşallah işallah İşallahl..
Sermed Muhtar Ahu i
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
0 0 1 5 8 1 1 3 1 0 1 0


Halepteki sürgünler

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository