Taha Toros Arşivi, Dosya No: 21-Selim İleriİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Ahmet Cemal

Istanbul Sehir University Repository

Selim İlerin in  yeni kitabı: M avi Kanatlarınla Yalnız Benim Olsaydın
Bir 'zam an' romanı
Mavi Kanatlarınla Yalnız Benim Olsaydın
Selim İleri /  Can Yayınlan, İst. 1991 / 296 
s J  23.000 TL. /  CKK Kod No: 021. 493
AHMET CEMAL
Özellikle Proust’la birlikte za­
man, neredeyse bağımsız bir ro­
man kahramanı kimliğiyle dün­
ya edebiyatındaki yerini alır. 
Bu, insan düşüncesinde türlü 
sorulara kaynaklık eden, ama 
aynı zamanda da insanı farklı 
bir biçimde sorgulamaya başla­
mış bir roman kimliğidir. Bu 
kimliğin oluşmasıyla birlikte klasikleşmiş “geçmiş- 
şimdiki-gelecek zaman” sınıflandırması da bir an­
lamda neye uğradığını şaşırır: Sözünü ettiğimiz ol­
gunun dünya edebiyatı sahnesinde belirginleşmesi­
ne kadar roman olayları ve bu olayların yer aldığı 
zamanlar, klasik sınıflandırmanın kanallarından 
sessiz ve sakin akıp giderken, böyle bir dönem 
noktasının yaşanmasıyla birlikte, ister geçmişte ya 
da şimdide yer alsın, ister geleceğin zamanı olsun, 
yaşanmış ve yaşanacak gerçek zamanların nasıl
saptanabileceği sorusu, boy gösterir.
Proust, gerçekte yaşandığı gibi değil, fakat hatır­
lanmış zamanı gerçeklik düzeyine çıkarmakla soru­
ya en köktenci yanıtlardan birini getirmiştir. Ro- 
bert Musil ise Niteliksiz Adam’ının ilk sayfaların­
da, “Bir gerçeklik duyumunun yanı sıra bir olasılık 
duyumunun da varolması gerektiğini” belirterek, 
gerçek zamanın yanı sıra olası zaman’a da birinci­
siyle eşdeğerde bir gerçeklik temeli kazandırmayı 
hedefler.
Çağımızda romanda zamanın en büyük ustala­
rından Hermann Broch ise başyapıtı Vergiliusun 
Ölümü’nde, zaman öğesini sanatçının kendi sana­
tıyla hesaplaşması çerçevesine oturturken, deniz gi­
bi sonsuz bir akışın ve devingenliğin taşıyıcılığını 
yüklediği zamana çok farklı bir gerçeklik boyutu 
getirir: Aslında hiç yaşamamış bir genç ozana, hiç­
bir zaman olmamış bir akik yüzüğünü vasiyet eden 
Vergilius, böylece nesnel düzeyde, vakanüvisler 
söyleminde nasıl yaşanmış olursa olsun, asıl yaşa- 
nan’ın insanın kendi düşlemiyle varettiği zaman ol­
duğunu vurgular.
Zamanın sonsuzluğu içersinde, kendi sonlu za­
manıyla hesaplaşma kavgasına -yazgısı gereği- gir­
miş insanoğlu için zamanın yaşamakla özdeş bir 
sorun niteliğini taşıması, elbet şaşırtıcı değildir.
Selim İleri’nin yeni ro­
manı Mavi Kanatlarınla 
Yalnız Benim Olsaydın, 
zaman sorusunun irdelen­
mesi açısından Türk ro­
manını dünya edebiyatı 
bağlamına yerleştiren bir 
eser olarak karşımıza çıkı­
yor. Burada, hemen başta 
belirtilmesi gereken, ka­
nımca çok önemli bir 
nokta var: En ufak bir sı­
radanlık, “nostalji’ do­
zunda en önemsiz gibi 
gözüken bir ayar bozuk­
luğu, bu romanı kısır bir 
Proust taklidine dönüş­
türme tehlikesini de bera­
berinde getirebilirdi. 
Ama bu gibi olasılıkları 
bir çırpıda gündemden 
kaldırıveren bir romancı 
ustalığıyla Mavi Kanatla­
rınla Yalnız Benim Olsay­
dın, iyi bir anlamda Pro- 
ust’un bıraktığı yerden 
alıp yeni zamanlara taşıyı- 
vermiş.
İzlek, romanın Albüm 
adını taşıyan ilk bölümü­
nün ilk cümlesinde açık 
ve seçik belirtilmiş: “Aşkı 
bilmezken, bu, sözünü 
açmaya çalıştığım zaman­
larda diyebilirim ki bütün
K İ T A P T A N  B İ R  B Ö L Ü M
Aynalar
... Birçok yeniliğe açık olan, Garip şiirini seven Pembe Hanım 
bir yandan da eskinin bazı inançlarından vazgeçmemişti. O, 
ikide birde aynaya bakmanın uğursuzluk getireceğine 
inandığından, yüzünü her dakika aynada görmek 
istemediğinden Kadıköyü’ndeki evine öyle boy, 
endam aynaları sokmamıştı. Pembe Hanımın biri dört köşe, 
ötekisi madalyon iki el aynası vardı. Dört köşe, saplı olanı 
galiba tombaktandı ve Pembe Hanım bu aynasını çantasında 
taşır, misafirlikte çok lâzım olursa çıkarıp yüzüne bakardı. 
Madalyon, gümüş kaplama aynası yatak odasında dururdu. 
Pembe Hanımın bir de minder aynası vardı ki yuvarlak ve el 
aynalarına göre biraz daha büyücekti. Evindeki eski tarz 
sedirde minder aynası hep cam taratı arkaya çevrilmiş 
dururdu. Bu minder aynasını ille cam yüzüne çevirirdim.
Pembe Hanım da "Ah yaramaz! 11er zaman yüzünü görmek iyi 
değildir; çevir bakayım o aynayı!” derdi ve işaret parmağını 
şakadan sallardı.
Pembe Hanım bir öğleden sonra anneannemle, benimle 
çarşıya çıkacaktı. Onu almaya gitmiştik. Başını örttükten sonra 
minder aynasını şöyle bir almış, kendisine bakmıştı. O zaman 
Pembe Hanımın hem aynalardan korktuğunu, hem de gizliden 
gizliye hoşlandığını hissetmiştim. Zira aynadaki yansıya alıcı 
gözle bakmıştı.
Pembe Hanımın aynalarıyla birlikte bir de gözümün önünden 
hiç gitmeyen o çok eski Venedik aynasının yerini yurdunu 
hatırlayamıyorum. Fakat asıl Venedik aynasına hayran 
olduğumu söyleyebilirim. Çerçevesi de yine aynadan 
yapılmıştı, renkli camlardan yapılmış kabartma çiçeklerin çok 
uçuk, saydam tozpembeleri, mavileri âdeta bir mücevher 
duygusu yaratmıştı.
Kristal çiçekli Venedik aynasını bir kez görüp unutamadıktan 
sonra, aynaların karşılarındaki şekilleri ve renkleri boyuna 
yansıtarak, tıpkı bir sanat eseri gibi, hayatta var olanı yeniden 
var ettiklerini, yarattıklarını, artık, hayatta hiç var olmamış bir 
şeyi dile getirdiklerini hissediyordum.
Şekillerin ve renklerin kendileri artık aynadaki yansıları kadar 
çekici gelmiyordu...
güzel şeylere âşıktım. Fakat hepsinin biraz eski, 
biraz solmuş, yıpranmış olmasını isterdim." Bura­
daki eskiye, solmuş ve yıpranmış oluşa yönelik is­
tek, nostalji görünüşü altında olan zamanın olması 
istenen zaman penceresinden gözlenmesini sergi­
ler.
İlençli Zaman başlıklı yedinci bölümde ise bu 
doğrultudaki söylem, daha da açıktır: “Zaman, 
Geçmiş Zaman Yazarı için, edebiyat değeri taşı­
yan yazının belki de tek ereğiydi”; ya da “Geçmiş 
Zaman Yazarı’na bakılırsa, edebiyat adamının 
gerçeklikteki zamanla bağdaşması hemen hemen 
imkânsızdı.”
Zaman bu düzlemde tartışma konusu yapıldı­
ğında, ortaya zorunlu olarak hangi zamanın ya­
şandığı sorusu çıkacaktır. Bu soruyu biraz farklı 
dile getirmek de mümkündür: “Zamandan ne 
kurtarılabilir?” Böylesi, belki sonsuz akış tasarımı 
çerçevesindeki zamana daha uygun düşecek yanıt­
lara kaynaklık edebilir. Örneğin Vergilius’un Ölü­
mü’nde, ölüm döşeğindeki yaşlı ozan, kendi geç­
miş zamanının dökümünü yaparken, sanatı aracı­
lığıyla neleri zamandan çekip alabildiğini, saptaya­
bildiğini, zamansız kılabildiğini bulma peşinde­
dir. Selim İleri’de ise yanıtın bir bölümünü şu 
cümlelerde buluyoruz: “ömürler ölüme doğruSelim İleri, romanını ¿amanın o bilinen bilinmezliği bağlamına yerlestiriyor.iFotoğraf: Cengiz Civa)
Selim îi«1 
MAVİ
SC\\ ATLARINCA 
Yvi.Niz m:MM 
Ol
S A Y F A  1 0 C U M H U R İ Y E T  K İ T A P  S A Y I  65> t i : . z  <IA n x  T 2 Y I fi U H M U O '
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0  1 5 0 8 9 2 9 0 0 6 *


Selim İleri'ni yeni kitabı:Mavi Kanatlarınla Yalnız Benim Olsaydın:Bir 'zaman' romanı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository