Taha Toros Arşivi, Dosya No: 103, 104, 105, 106-Ahmet Rıza. Not: Gazetenin ''Politika ve Ötesi'' köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Mehmed Kemal

Istanbul Sehir University Repository

20 EYLÜL 1989
POLİTİKA YE ÖTESİ
MEHMED KEMAL
Her Dönemde Sürgün...
Ayan Reisi olarak tanınan Ahmet Rıza Bey gençliğinde Pa­
ris’e göçünce oradan Sultan Abdülhamit’e layihalar gönderme­
ye başlar. Ahmet Rıza Bey’in padişaha yolladığı bu öneriler (la­
yihalar) beş tanedir. Hünkâr başta bunları hoşgörü ile karşılar. 
Böyle karşılamasa dış muhalefet gittikçe azacaktır. Hünkâr Ah­
met Rıza Bey’i para ile elde etmek yolunu dener. Paris Büyükel­
çisi Ziya Paşa kanalıyla Ahmet Rıza Bey’e iki bin beş yüz altın 
gönderir. 1989 yılı şubatında, bu paranın Hamit Altını olarak tu­
tarı 412 milyon 500 bin liradır. Ziya Paşa, yanına gazeteci Ebuz- 
ziya Tevfik Beyi de alarak Ahmet Rıza Bey’e gider. Hünkâr adı­
na parayı vermek istediğinde Rıza Bey reddeder. Ziya Paşa de­
rin bir soluk alır. Sonra şöyle der:
“Senin namus ve faziletinden zaten emin idim. Şimdi büsbü­
tün müsterih oldum. Doğru bildiğin yola devam et!..” Ebuzziya 
Tevfik Bey de Ahmet Rıza Bey’i gözlerinden öperek, "Bizler bi­
rer elçiyiz, ben de senin yerinde olsam aynı şeyi yapardım. Se­
ni kutlarım.” der.
Parayla muhaliflerini satın almanın başında Abdülamit gelir. 
Böylece kendinden önceki Abdülaziz gibi Kızıl Sultan da sür­
gün yolunu açar. Sürdüklerini aç komaz, maaşa bağlar. Kuşku­
landığı vezirleri, sadrazamları da yeni rütbelerle taşraya gönde­
rir. Kürt alayları beylerinden birinin oğlunu da İstanbul'da alıkoy­
maz mı? Oğlu İstanbul’da oldukça Kürt alayı beylerine güveni 
vardır.
Her dönemde sürgün vardır.
Cumhuriyet döneminde de Doğu’dan Batı’ya Kürtler sürülme­
miş midir? Yakın tarihte, 27 mayıs döneminde 55’ler denilen ağa­
lar Doğu’dan Batı’ya sürülmemiş midir? Bugün kabinede olan 
bir bakanın babası vaktiyle sürgüne gönderilmemiş miydi? Do­
ğulu milletvekillerinin altını kazıyın her birinin ailesinde bir sür­
gün bulursunuz. Değilse ya şeyhtir, ya ağa....
Sürgünler Doğu’dan Batı’ya olduğu gibi tersi de olmuştur. Bü­
rokraside birine kanca takıldığında ilk uyarı,
“Sonra seni sürerim..” olur.
Devlette görev almışların çoğu kızıldığında Doğu’ya sürülmüş­
tür. “Sürerim,” dendiğinde soluğu en uzak yerlerde almışlardır. 
Doğu her zaman yoksul sayılmıştır. ‘Doğu’ya sürerim seni’ yok­
sul korum demektir. Çünkü Doğu’da yol, okul, hastane, eğlen­
ce, uygarlık yoktur. Adam cezalandırılacak, gittiği yerde her tür­
lü konfordan yoksun kalacaktır. Zaten ceza yasalarımızda da “şu 
kadar yıl hapis, şu kadar yıl bilmem nerde sürgün” yok mudur?
Yasalarda sürgün olduğu gibi sıkıyönetimlerde de sürgünler 
vardır. İkinci Dünya Savaşı yıllarında İstanbul Sıkıyönetim Komu­
tanlığı nice yazar ve çizeri sürgüne göndermemiş midir? Güvenlik 
nedeniyle istenmeyenler sıkıyönetim bölgesine gönderilirdi. Bun­
lardan bir tanesinin acıklı öyküsü Kemal Sülker dostumun kita- 
bındadır. İstanbul'dan çıkarılıp Anadolu’nun türlü illerinde nasıl 
dolaştırıldığını anlatır. Kerim Sadi, A. Kadir, Abidin Dino, Arif Di- 
no, Suphi Taşhan, Haşan izzettin Dinamo İstanbul Sıkıyönetim 
Komutanlığı kurbanlarından değil midir? Sürgüne gönderilme­
yenlerden kalanları olursa bunlar da yedek subaydan çavuş çı­
karılarak bir tür sürgün edilirlerdi.
Öğretmenlerden ise kış ortasında şurdan şuraya nakil adı al­
tında sürgün gönderilenlerin sayıları belirsizdir. Bu sürgünlerin 
adını ve tadını köy enstitüsü çıkışlı öğretmenlere sorun!..
Bir de askerlikte sürgün alayları vardı. Zara Alayı bunlardan 
biriydi. Nâzım Hikmet’i de askere alıp Zara’ya sürgün edecekle­
ri korkusu ile kaçırmamışlar mıydı? Zara sürgün alayını bilen bir 
çok yazar, çizer, şair arkadaşımız vardır. Zara’dan sonra da Muş, 
Hakkâri sürgün alayı oldu. Eski şairin sürgünü de şöyle:
Diyar-ı gurbete düştüm vatandan ayrıldım.
Vatan gözümde değil ah senden ayrıldım.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Her dönemde sürgün

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/138118/2/001580661010.pdf

Her dönemde sürgün

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository