Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Nazım Hikmetİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tekin, Abdullah

Istanbul Sehir University Repository

Nazım ve Bedreddin Olayı...
Abdullah TEKİN Akdeniz Üniversitesi Öğretim Görevlisi
1 402: Anadolu’da Moğol noyanlannın nal seslerinin duyulmaya başladığı yıl. Bel­li ki genç Osmanlı devleti doğudan ge­len bir tehlike ile karşı karşıyadır.
1299 yılında Domaniç yay lasına yerleşen Ka- 
yı topluluğu, kısa zamanda gelişip büyümüş 
ve 103 yıllık bir süreç çerçevesinde genç bir 
devlet olarak anılmaya başlamıştır.
Timur’un Anadolu’ya girmesiyle birlikte 
yağma dönemi başlar. Acımasız Moğol atlı­
ları Anadolu’nun altını üstüne getirir. Üretim 
düşer, işlendirme (istihdam) sorunu artar, eko­
nomi bozulur. Moğollara karşı koyamayan 
Sultan Yıldırım Beyazıt’la beraber Osman­
lI’nın devlet otoritesi de yok olur gider. Ana­
dolu talanım tamamlayan Moğollar, birbirle- 
riyle taht kavgası yapan dört kardeş bırakıp 
Asya steplerine geri dönerler.
OsmanlI’da “Fetret” (=fasıla-ı saltanat) söz­
cüğüyle tanımlanan yönetime ara verme dö­
nemi başlar. Bu aşamada Süleyman Rumeli, 
Mehmet Amasya, Isa Balıkesir, Musa ise Bur­
sa yöresinde bulunuyordu. Birbiriyle ölümü­
ne vuruşan kardeşler mücadelesi 1413 yılma 
kadar sürer ve sadece Mehmet ayakta kalır. Os­
manlI devletinin ikinci kurucusu olarak anı­
lan Mehmet’in 8 yıl sürecek yönetimi başlar.
Osmanlı devleti için çok önemli olmasına 
karşın fetret döneminin resmi tarihte fazla yer 
almadığı adeta geçiştirildiği bir tablo söz ko­
nusudur. Resmi tarihin bu dönemi yansıtmak­
tan kaçınmasının nedeni, bu dönemde göze çar­
pan sosyal içerikli bir halk ayaklanmasına 
bağlanmaktadır.
Nitekim kamuoyu bu dönemi Nâzım Hik­
met’in “Şeyh Bedreddin Destam”nı okuyarak 
öğrenmiştir. Devletin yansıtmaktan çekindi­
ği tarihsel gerçekleri öğrenmemizi sağlayan 
kişilere şükran borçlu olmalıyız. Nâzım Hik­
met de bunlardan biridir. O, halkına ışığı sun­
muş gerçek bir aydındır.
Nâzım’m “Şeyh Bedreddin Destanı” kamu­
oyu tarafından sıcak bir ilgiyle karşılanmasay- 
dı belki de bu önemli başkaldırı hareketi bü­
tün yönleriyle bilinmeyecek ya da yanlış ta­
nıtılacaktı. Anadolu’da bu ve buna benzer da­
ha nice gerçeklerin henüz aydınlığa çıkarılma­
dığı tablolar vardır.
Örneğin Anadolu'da Osmanlı’ya karşı göz­
lenen uzun erimli başkaldınlardaıı biri olan Ce­
lali ayaklanmaları da resmi tarihte devlete yö­
nelik tehlikeli yaklaşımlar olarak değer bul­
muştur. Ekonomik yönlü bu başkaldırılar di­
ne ve devlete yönelik hareketler olarak değer­
lendirilmiş, yüz binlerce yoksul Anadolu in­
sanı acımasız yöntemlerle yok edilmiş, so­
nuç resmi tarihe bir başarı belgesi olarak yan­
sıtılmıştır.
Anadolu’da sağlam bir ekonomik düzen ku­
ramayan Osmanlı, ülkenin yeraltı ve yerüstü 
değerlerini Venedik’e, Ceneviz’e, kurda ku­
şa yedirmiş, bu yüzden yoksullaşan halkının 
sürekli dirlik ve düzenlik kavgası vermesine 
neden olmuştur.
Şeyh Bedreddin Destanı, salt tarihimizin 
önemli bir kesitine ışık tutmakla kalmaz, Nâ­
zım Hikmet’in sanatında bir doruk ve döne­
meç noktası olarak yansımasını sağlar. (Me- 
metFuat, Nâzım Hikmet, s. 189).
Nitekim Nurullah Ataç 28 Kasım 1936 ta­
rihli Son Posta'da “Ben Şeyh Bedreddin Des­
tanındaki manzumeleri heyecandan sarsıla­
rak okudum” der (s.204). Nâzım, bu destanı 
günlerce, saatlerce yalnız kalarak gerçekleş­
tirir.
Yapıtın giriş kısmı dahil bazı bölümleri düz­
yazı biçimindedir: “Darülfünun İlahiyat Fa­
kültesi tarih-i kelam müderrisi Mehemmed 
Şerefeddin Efandinin 1925 (1341) senesinde 
Evkaf-ı Islamiye matbaasında basılan Simav-
/
ne Kadısı Oğlu Bedreddin isimli risalesini 
okuyordum.”
Önemli bir halk hareketinin önderi olan 
Şeyh Bedreddin, kardeşler mücadelesi aşa­
masında Musa Çelebi’nin sorumlu ve yetkili 
bir devlet adamıydı. “Çelebi Sultan Mehmed 
kardeşlerine galebe ile vaziyete hâkim olunca 
Şeyh Bedreddin'i İznik'te ikamete memur ey­
lemiş idi.” Bedreddin burada tamamladığı 
“Teshirin giriş kısmında, “Kalbimin içinde­
ki ateş tutuşuyor. Ve günden güne artıyor. O 
surette ki, kalbim demir de olsa selabetine rağ­
men eriyecek” diyordu.
(Nâzım Hikmet. Şeyh Bedreddin Destanı. 
s.246). İşte Nâzım’m Destanının giriş bölü­
mü:
Sedirde al yeşil, dal dal Bursa ipeklisi
Duvarda mavi bir bahçe gibi Kütahyalı çi­
niler
Gümüş ibriklerde şarap
Bakır lengerlerde kızarmış kuzular nar idi.
Öz kardeşi Musayı ok kirişiyle boğup
Yani bir altın leğende kardeş kanıyla aptest 
alarak
Çelebi Sultan Mehmet tahta çıkmış hünkar 
idi.
Çelebi hünkar idi amma
Al-i Osman ülkesinde esen
Bir kısırlık çığlığı, bir ölüm türküsü ruzi- 
gâr idi.
Yolcu yollarda topraksız insanın
Ve insansız toprağın feryadını duyar idi.
Çarşıda her lonca kesmiş kendi pirinden 
ümidi tarumar idi.
Velhasıl hünkar idi, timar idi, ruzigâr idi, ahu- 
zar idi. (s.251)
Sadece olağanüstü seçkin bir destan olma­
sı bir yana, Türk tarihinin gölgede tutulmuş 
bir bölümüne ışık tutması açısından da büyük 
önem taşıyan “Şeyh Bedreddin Destanı”nı ya­
zan Nâzım’ı doğumunun 99. yıldönümünde 
sevgi ve özlemle anıyoruz.
¿ V / » «t O^f-
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
’* - 0 0 1 5 0 5 5  1 3 0 0 6 *


Nazım ve Bedreddin olayı...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository