Taha Toros Arşivi, Dosya No: 40-Ahmet Hamdi Tanpınar.



Not: Gazetenin "Köşebent" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Batur, Enis

Istanbul Sehir University Repository

23 TEMMUZ 1995 PAZAR
KÖŞEBENT
ENİS BATUR T SStl TtS
Tanpınar'ın D e fte rle ri
Yıllar önce, Evliya Çelebi Seyahatnamesi^in ek­
siksiz bir transkripsiyonunun yapılması söz konusu 
edildiğinde, üstadın bu işi Türkiye’de üç kişinin üst­
lenebileceğini ileri sürdüğü bilinir: “Orhan, Şaik, Gök- 
yay”. Bu saptamanın doğruluğu-eğriliği tartışılabilir 
şüphesiz. Şurası kesin ki, sonuç olarak, Seyahatna- 
me’nin pek yakında yayımlanacak olacak İstanbul 
cildini gerçekten de Orhan Şaik Bey hazırlamıştır. 
Onu son gördüğümde, ayağa güç bela kalkıp evin­
den çıkabilmiş, sırf bu işi görüşmek için: Gövdesi 
yaprak gibi titriyordu artık, zihni yetkin bir bilgisayar­
dı oysa. Manüskri önümde duruyor: Azmin, çalışma­
nın, karşılığını düşünmeksizin çalışmanın, bilgeliğin, 
birikimin ürünü. Seyahatnamemin gerisini, bir he­
yetle birlikte Şinasi Tekin hazırlamayı üstlendi: Or­
han Şaik’ten bir sonraki kuşaktan bir kültür bilgini.
Bu tür çılgınların soyu tükenmiyor galiba. Türki­
ye’nin kültür alanındaki canalıcı sorunlarından biri, 
onların, tükenmeseler bile, sayıca çoğalmamaları. 
Geçenlerde, Metin Erksan yakınıyordu: Geçen yüz­
yıldan, daha öncesinden, bu yüzyılın başından gü- 
nışığına çıkanlması gereken, yeniden dolaşıma çıka­
rılması zorunlu görünen ne çok metin, belge var, di­
ye. Bir ara, bu tıkanışın gerekçelerini sordu. Benim 
gözlemim: Türkiye’de kültür teknisyeni yetişmiyor 
artık. Üniversitenin kavrulduğu, özellikle kültürel 
alanlarda can çekiştiği, hayat çarkını döndürmek için 
didişmekten kendi işine sarılamayan insanların kay­
boldukları, araştırmalara fon ayrılmayan bir ortam­
dan ne beklenebilir?
Kültür teknisyeni el yazmasıyla uğraşır, onu söker 
ve yeni yazı için yeniden hayata geçirir, eleştirel ba­
sımın gerektirdiği çerçeveyi çizer ve hazırlar, ‘puzz- 
le’ın parçalarının buluşturulmasına katkıda bulunur. 
Kültür bilgini, ortaya çıkan çalışmayı yorumlayarak 
yerli yerine oturtur. Bilgin, teknisyenin izini de üstle­
nince yol alınamıyor. Ben, edebiyat ve kültür tarihiy­
le ilgili çıkmazı bir ölçüde tanıyorum; Şevket Pa­
muk, tıpatıp aynı manzarayla, tarih ve iktisat tarihi 
alanında da karşılaştığını söyledi.
Edebiyat tarihimiz, ondan da öte, bireyimizin tari­
hi açısından kanımca kilometre taşı niteliği taşıyan 
bir belgeden hareketle sürdürmek istiyorum: Tanpı- 
nar’ın defterlerine değineceğim:
Tanpınar’ın, hayatının son döneminde tuttuğu not­
ların bir bölüğü, derlenerek, yaklaşık 10 yıl önce, 
Mehmet Kaplan ve inci Enginün tarafından günı- 
şığına çıkarılmıştı. Defterlerin bir bütün halinde bir 
türlü yayımlanmaması üzerine sabırsızlananlar, ser­
zenişte bulunanlar arasında ben de yer almıştım. Bu 
yıl, dört sayı üst üste Dergâh dergisinde, defterler­
den yeni parçalar yayımlayan Enginün, “Bu parça­
lar, hatıralar üzerinde bir esrar tabakası yarattı, onun 
bütününün de aynı cazibeye sahip olduğu vehmini 
uyandırdı” , dedikten sonra ekliyor:
“Ancak neden bu hatıraları yayımlamadık sorusu­
na çok muhatap olduk. Bunu cevaplandırmak iste­
rim. Bunun en önemli sebebi, Tanpınar’ın el yazısın­
dan kaynaklanmaktadır. Minicik harflerle, eski yazı 
harflerle yazılmış olan bu yazı çok okunaksız. Tanpı- 
nar, Türkçe ve yabancı dilden kelimeleri b ir arada 
kullanmaktadır. Kültürü onu Batı dillerinden sadece 
Fransızca ile karşı karşıya bırakmıyor, ama İngilizce 
ve Almanca kelimeleri de Fransızca telaffuzla kay­
dettiği de vâki. Metni aradaki b ir sürü okunamayan 
yerlerle ortaya çıkardık, fakat aralardaki boşluklar 
nasıl ve ne zaman dolacak? Şu anda elimizde bulu­
nan metin güve yeniklerine benzeyen boşluklarla 
dolu. Ayrıca Tanpınar defterlere muntazam devam 
etmemiş, eline hangisi geçerse yazmış. Bazılarında 
tarih var, ama bazılarında yok. Bazı sayfalar kopuk. 
Bunların da inşa edilmesi lazım. Bunun ne kadar 
güç b ir iş olduğunu, bu gibi çalışmaları yapanlar bi­
lir. Tamamlanması zaman alacak, ama inşallah bir 
gün yayımlayacağız. ”
Doğrusu, Sayın Enginün’ün açıklamaları bana ye­
terli görünmedi. El yazısının okunma güçlüklerini, bir 
el yazmasının yayına hazırlanmasında doğan engel­
leri küçümsemiyorum elbette. Gene de bazı sorular 
üşüşüyor zihnime:
Sonuç olarak, 350 yıl öncesinden kalan bir yaz­
mayla karşı karşıya değiliz, Tanpınar’ın topu topu 35 
yıl önce yazdıklarından söz ediyoruz; kaç uzman ça­
lıştı bu defterler üzerinde? Bir tıpkıbasım yapılamaz 
mı, işi kolaylaştırmak için? Ben, yayıncı olarak tali­
bim böyle bir işe: Valery’nin “Defterler” i böyle ya­
yımlanmıştı sözgelimi. Musil’in defterleri de çok zor 
okunabilmişti, üstelik müthiş karışık bir düzenleri var­
dı: 1898’den 1941 ’e giden biryakamoz bahçesi. Mu- 
sil 1942’de öldü. Almanya, 1945’te savaştan bir en­
kaz olarak çıktı. Defterlerin tümü 1955’te Ham­
burg’da yayımlandı.
Tanpınar’ın defterlerinin yayımlanmasının gecik­
mesine, kişisel bir sabırsızlıktan dolayı mı tepki ve­
riyorum?
Defterlerin içeriğinin yakıcı güncelliğine gelecek 
hafta değineceğim.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Tanpınar'ın defterleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository