Taha Toros Arşivi, Dosya No: 312-Sermet Muhtar Alus.



Not: Gazetenin "Eski Günlerde" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermed [Sermet] Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

Eski günlerde
Baharda sayfiyelere nasıl taşındırdı?
Baharın ilk müjdecileri cemrelerdi. 
O vakitki rumî şubatın, y«uü efren- 
clden ve şimdikinden 13 gün sonra 
başlıyan şubatın yedisinde, on dör­
dünde, yirmi birinde, birer hafta fa- 
ola ile düşerlerdi.
Cemrenin lügatteki asıl mukabili 
ateş tanesi; buradaki, evvel bahar { 
başlangıcında azar azar artan harar 
ret; sonuncu mânası da Mekke’de 
hacı olurken bir defa atılan taş de­
mektir...
İlk cemre havaya, ikinci suya, 
üçüncüsü toprağa düşer.
Baharın ikinci müjdecileri (Ame- 
denilâklâk), (Amedeni çaylak); Türk- 
çesi leyleklerin, çaylakların bizim di­
yarlara buyurması.
Üçüncü müjdeciler de ağaçların to- 
murcuklanışı, çiçeklenişi; bademle­
rin. eriklerin, zerdalilerin donanışı.
(Nevruzu sultani), (Resideni gülü 
gülnar), (Kemali lâle), (Koyun kırk­
ma zamanı) na filân bakma; arada 
Berdelâcûz, Sittei sevir, gün dönü­
mü gibi sayılı fırtınalar var. Erbaine 
taş çıkaran .soğuklara, lâpa lâpa kar­
lara raslamak da,mümkün...
308 de (1892) Halicin boydan bo­
ya donuşu, karşıdan karşıya aç kö­
peklerin geçişi cemrenin suya düşü­
şünden sonraydı diyorlar.
Pencere önündekilerden biri:
— Uğurlu, kademli olsun, leylekler 
geliyor!... Çığlığını basar basmaz:
. — Aman çocuklar ayakta göre­
yim!.. diye kocakarılar da bile yerle­
rinden fırlayan fırlayana.
Hikmeti şu: Ayakta gören o sene 
çok gezer ¡otururken gözü ilişen de 
köşe kadısı olm- çıkar.
O hayvancağızlar bir daha görün­
mezler. Eyüpte meyüpte karar kı­
larlarsa da çaylaklar her saat, her 
dakika tepede. Boyuna cıyak cıyak 
ötmedeler; yüksek bacaların, kavak­
ların, fıstıkların üstüne yuva yap- 
madalar. Mart pilici çıkaranlar,, ci­
ğerciler, saray mensubu, nar çiçeği 
fpslilpree gafilliğe Irç gelmez Kuş, 
şimdiki bomba tayyarelerivari yuka­
rıdan aşağı bir pike etti mi piliç, ci­
ğer, fes gitti gider, dâhi gider.
Kırmızı elbise giymişlere:
— Kız seni çaylak kapmasın!., şa­
kası dillerdeydi.
O zamanlar üst kademe paşalar ve 
beylerin değil, bu gibilere nisbetle 
esamisi geride, kalem müdürü, başkâ­
tibi gibi orta tabaka kimselerin de 
yaza mahsus sayfiyeleri mevcuddu. 
Kodamanlarınki bittabi kâşane, sa- 
hilsaray; öbürlerininki yedi sekiz 
odalı köşk, yalı.
Üç dört ayda bir çıkan maaşile 
halli hamur, cebi daha yufkalar da 
mevsimi geldi mi âmirlerini boyluya- 
rak ve boyun büküp hakipaye va­
rarak:
— Kerime cariyeniz hamlini mü­
teakip fevkalhad nâtuvanlaşta. Dok­
tor Süleyman Numan paşamız . çok 
akide şekeri yemesile beraber hava 
tebdilini de mübrem görüyor!., larla 
iki aylık buyurttular mı Bostancı 
sırtlan, Bulgurlu etekleri, Anadolu- 
hisan kıyılan gibi ucuzluk bir yerde 
üç dört odalı bir evciğez kiralarlardı.
Nisanın üçüncü haftası tamamla­
nacağı sıralar konaklarda, evlerde 
taşınma lâflan başlardı. Hanım nine, 
kaynana, cici anne makulesi yaşlı­
larda surat asık:
— Ayol takvim haftaya hem Filiz 
koparan fırtınasını, hem Kavak mel­
temini yazıyormuş. Acelemiz ne, dağ 
başlannda titreye tltreye mangala mı 
üşüşeceğiz?
Meram işi uzatmak; her gün çat 
çat kapı, çançana gelen komşular­
dan aynlmak kavgusu.
Taşınma mutlaka Hıdrellez’den 
»vvel olurdu. Büyük konaklılara ha­
va hoş. Uuzun boylu toplanma, gi­
decekleri kalacaklardan ayırma falan 
yok. Zira köşk, yalı lebaleb dolu; 
kışlıklar şitaiyede, yazlıklar sayfiye­
de.
Birkaç gün evvel kâhya kadın ve­
ya başkalfa ile iki halayık gönderip 
ortalığı sildirip süpürttün mü, ağır
Göç arabası
kumaşlı perdelere sarılmış patiska­
ları çıkarttın mı kâfi.
Hafif tertip nakledilmekle bera­
ber: (Şu lâzım!... Bunsuz olmaz!) 
diye gene bir manda arabası olsun 
dolar.
Öbür tabakalar öyle mi ya? İğne­
den sürmeye kadar her şeyin götü­
rülmesi şart. Maşayı unutsan geçici 
kıptiyi nerede bulacaksın? Ateş elle 
tutulur mu?
Günlerce derlenilip toplanıldıktan 
sonra eşyalar denk edilir, başlarda 
çatkı, ev çatıdan bodruma kadar gı­
cır gıcır sinilir, sabah karanlığında 
da çıngırtılı yük arabası kapının 
önüne dayanırdı.
Tutma fiatleri eylül nihayetlenip 
göç salgını hızını aldığı günler yedi, 
sekiz mecidiye; rağbet azalıp Kasım 
yaklaşınca yuvarlak hesap lira, altı 
mecidiye...
Rumelili arabacı mutlaka sol tara­
fından kalkmışlardan:
— Abe müslümanlar haylamn, 
pampuru kaçırırsak tübe olsun dö­
nüp pırtıları kapıya bırakırım!..
Hasılı kapakatümcaya kadar ana­
dan emilen burundan gelir, ailenin 
en yaşlı hatunu, elinde mushaf, bes­
mele çekerek gidilen eve en önden gi­
rerdi.
oyuncak odalarında oyuncaklaıile 
oyunda.
Paşa, beyefendi o gün mutaddan 
evvel gelir:
—. Dağ, bayır, deniz görüyoruz; 
dünya varmış yahu! diye ayak ayak 
üstüne atar...
Yüksek kişiler içinde akıllı davra­
nıp peşin cariyeler göndererek yer­
leşme işlerini aradan çıkaranlardan 
gayrisi, yani hopadak göç edenlere, 
adımlarım atar atmaz çile çok.
Tıklım tıklım olan bina boş bıra­
kılacak değil a, bir bekçi konup eli­
ne de koca bir Karadağ tabancası 
verlimiş. Eminliğine diyecek yok, fa­
kat bekâr adam.
Kapıdan taşlığa dalınınca ekşi ek­
şi ayak, sası sası kir kokusu. Yukarı 
çık, her yer zindan; çünkü pancur- 
lar, kafesler sımsıkı kapalı. Pencere­
leri açıp bir de etrafa bak, her taraf 
toz deryası.
Hanfendi başta olmak üzere der­
hal kalfalar, ahretlikler kolları, pa­
çaları sıvarlar. Çıtkırıldım küçük 
hanfendi kendi odasında soluğu alıp 
yeldirmeleri, kaşpusiyerleri, dantelli 
şemsiyelerinden modası geçenleri, 
dalkavuklarına bahşetmek için, ayır­
dıktan sonra piyanosunun akordunu 
denemekle meşgul. Torunauklar
Akşama ortaya konacak yemeği 
hak getire. Ahçıbaşı veda niyetile Be­
şiktaş veya Beyazıddaki ahçılar kah­
vesinde iskambile girişip son vapura 
güç yetişmiş.
Yamaklarından biri kuru kalaba­
lık içm helvahane dolusu cambul 
cumbul kuru fasulyeyi pişirmiş amma 
baş kalabalık ne yiyecekler?.. Bir iki 
okka pirzola yasak savar ve lâkin kö­
yün tek kasabında o saatler et ne 
geziyor?...
Daha derdi, içilecek suyun da kat- 
resi yok ve sucuları nerede bulacak­
sın?
Tam o sıralarda komşu köşkten 
rosiolu, börekli, tatlılı koca tabla çı­
kagelirdi. Bunca yıllık ahbaplar ha­
tunun, erkeğinin, kerimelerinin ne­
ler sevdiğine vakıflar. Taşınışı gö­
rünce ahçılanna tembihi geçmekle • 
beraber dadıyı, Arap bacıyı da harem 
mutfağına sokup ayrıca Çerkeş ta­
vuğu, yalancı dolma, ahırdaki ineğin 
katıksız sütünden sütlâç da yap- 
tırtmışlar. Ayvazın başında tabla, 
elinde de bir sürahi iyi su...
Vakia ortalık gül gibi pirüpâk 
edilmiş, fakat yerlerdeki Mısır hasın­
dır. Yataklara girer girmez, hasır 
aralarına yuva yapmış, aylardır aç 
kalan pirelerin bir hücumu ki elâr 
man...
İsilik olmuş gibi hart hart kaşın 
bire kaşın. Çıkır çıkır yakala, biter 
tükenir gibi değil. Turfanda sivrisi­
nekler de tek tük vızıltıda; cibinlik­
ler ise tâ tavan arasında; sandık oda­
sının kimbilir neresinde...
Pireler doyunca veya üstlerine 
üşüşsünler diye birkaç kedi bulunun­
caya kadar gecelerce kirpikler ka­
vuşmaz, sabahlan kafalar ağrıdan 
zonk zonk, vücudlar pelte, antipirin- 
ler, fenasetinler yutulurdu.
Hıdırellez o sıralara rasladıysa ga­
mı, gussayı gör:
— Bu tuz kabağı baş beyinle nasıl 
gezmeğe çıkıp eğleneceğiz?
Sermed Muhtar Alus
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
0  0  1 5  8 1 9  0  1 0


Baharda sayfiyelere nasıl taşınılırdı?

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository