Taha Toros Arşivi, Dosya No: 125-Tramvayİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033)Şeyh Galib'den Afife Jale'ye, Humbaracı Ahmet Paşa'dan Franz Liszt'e Beyoğlu'na binbir heyke

Erksan, Metin

Istanbul Sehir University Repository

8 Nisan 1990 Pazar Sayı: 10 Güneş Gazetesi’nin Parasız Pazar Eki'dir.
Bir orman köyü: 
Fındıklı
Sayfa 2
Beyazıt’ta 
Romen pazarı ve 
Romen avcıları
Sayfa 3
Sun Ra: Cazın dünü, 
bugünü, yarını
Sayfa 5
Denizin 
derinliklerinde 
yaşam: Derin deniz
canavarları
Sayfa 6-7
Her Gece Aynı 
Cinayet
Aziz Nesin ’in 
hikâyesi 
Sayfa 8
Sözde bilimler, 
gözde inanışlar
Sayfa 9
El oyması Sinop 
tekneleri
Sayfa 11
Beyoğlu’nda tramvay olmaz
Yeraltında emekçilerin en yi­ğit insanları olan maden iş­çileri ölürken, yerüstünde katili belirsiz cinayetler işlenirken, 
Beyoğlu üzerine yazı yazmak, bi­
raz değil çok “ süs” bir uğraş ama, 
biz gene de “süs” üzerine bir yazı 
yazalım dedik.
Beyoğlu, İstiklal Caddesi veya 
eski ismi ile Cadde-i Kebir (Büyük 
Cadde), Tünel meydanından Tak­
sim meydanına kadar uzantısı 
olan, binüçyüz küsûr metre uzun­
luğunda, iki yanındaki kaldırımlar 
dahil, aşağı-yukarı onbeş metre ge­
nişliğinde bir caddedir.
Beyoğlu’nun başı ve 
sonu
Taksim Meydanı’nda (Cumhu­
riyet Alanı) Türkiye Cumhuriyeti’- 
nin kurucusu, Fatih Sultan Meh­
met’ten sonra İstanbul’un ikinci 
fatihi ve kurtarıcısı (Bu deyim ve 
tanımlamayı ilk kez Sayın Tevfik 
Bıyıklıoğlu, Belleten’deki bir yazı­
sında kullanmıştır) büyük Ata­
türk’ün ve onun şerefli silah ve dü­
şünce arkadaşlarının anıtı vardır.
Tünel meydanı boştur ama, Tü­
nel meydanının hemen yanındaki 
eski Kulekapı-Gaiata Mevlevihane- 
si’nin, şimdiki Divan Edebiyatı 
Müzesi’nin yüksek ağaçlı bahçesin­
de: Hvsn-il Aş.: yazarı Şair ve Bil­
gin Şeyh Galib’in (1757-1799), 
Türkiye’de Türkçe basılan ilk ki­
tap matbaasını kuran İbrahim Mü- 
teferrika’rtın (1674-1745), Türk- 
Osmanlı ordusunun büyük kuman­
danlarından Humbaracı Ahmet 
Paşa’nın (Kont Claude Alexandre 
de Bonneval) (1675-1747), Türk- 
Osmanlı devlet adamı ve Paris Bü­
yükelçisi Hâlet E fendi’nin 
(1760-1821) mezarları bulunmakta­
dır.
Bu iki tarihi alan, Beyoğlu’nun 
başı ve sonudur. Sait Bey (Sait Fa­
ik) Galatasaray köşesi ile Zambak 
ve Meşelik sokaklarının Beyoğlu 
caddesi ile kesiştiği köşeler arasın­
da uzanan bölüme Beyoğlu derdi. 
Sait Bey derdi ama, bu tanımlama 
öznel bir tanımlamadır. Beyoğlu’­
nun nesnel bir tanımlama olarak 
başı Tünel meydanı, sonu Taksim 
meydanıdır.
Trafiğe kapalı Beyoğlu
Beyoğlu’nun bir ticaret, eğlence, 
kültür ve tarih merkezi olarak ta­
nımlanması, korunması ve işlevinin 
bu anlaşmalarda saptanması yerin­
de olur. Trafiğe kapalı; yayaların 
her tür araç çarpmasından, her tür 
araç altında kalmaktan korkma­
dan yürüyüp, durup, gezip, çevre­
yi ve vitrinleri seyredip, tüm insan­
lara özel dinlenme kanepelerinde 
ve caddenin birkaç yerinde bulun­
ması gereken açıkhava çayhanele­
rinin (yazları ve kışın iyi havalar­
da) iskemlelerinde oturabileceği bir 
Beyoğlu, en doğru nitelikte ve ko­
numda bir Beyoğlu’dur.
Fakat Beyoğlu’nu ölümsüz bir 
biçimde kurtaracak, üstelik Beyoğ­
lu’nun asıl doğal, tarihi, uygar, ur­
ban (kentsel) ve kültürel konumu­
nu kesin, estetik ve zorunlu bir ni­
telikte saptayacak olgu şudur:
Tünel meydanının ortasından, 
Taksim meydanının başladığı ve 
Beyoğlu caddesinin bittiği yere ka­
dar belirli aralıklarla sıralanacak, 
Beyoğlu caddesinin tam orta çizgisi 
üzerinde, çevresini küçük yeşillik­
lerin ve birkaç oturma kanepesinin 
sınırladığı, yüksek mermer kaide­
ler üzerine konacak büyük boyut­
ta yapılmış mermer heykeller.
Türk İstanbul, varolan İstan­
bul’u korumakla birlikte, İstan­
bul’a yeni yaratışlar ve yapıtlar 
katmakla gerçekleşir.
Bu heykeller Beyoğlu’nun ve 
Türk toplumunun tarihi yaşantısı 
içinde bulunmuş kişilerin heykelleri 
olmalıdır.
Beyoğlu’nun bu heykellerle do­
kunulmaz ve ölümsüz bir niteliğe 
getirilecek ulusal ve uluslararası 
konumu kapsamında benim iki 
önerim daha var.
Tünel meydanında eskiden küçük 
bir havuz vardı. Küçük bir parkın 
ve birkaç oturma kanepesinin çev­
releyeceği bu havuz, yeniden yapıl­
malıdır.
Bankalar taşınsın
Türkiye’deki aşağı-yukarı tüm 
bankaların Beyoğlu, Taksim, Par- 
makkapı, Galatasaray, Tünel şube­
leri Beyoğlu caddesinin iki tarafın­
da bulunmaktadır. Bankaların 
böyle bir konumu Galata, banka­
lar caddesinde olmadıktan başka, 
dünyanın hiçbir şehrinde bu ko­
numda bulunmamaktadır. Beyoğlu 
böylece bankalar caddesi olmuştur. 
Yapılacak ilk iş tüm banka şube­
lerini, isimlerini taşıdıkları semtler­
de ve Beyoğlu caddesi dışında kon­
durmaktır. Yapılması kesinlikle zo­
runlu olan bu değişiklik, Beyoğlu’­
nu kurtarmanın en önemli bölüm-
İstanbul’un tartıştığı son konu Beyoğlu’na tramvay konması. Film yönetmeni-yazar Metin Erksan bu tarihi 
mekâna tramvay değil, heykeller ve havuz konmasını, bankaların da başka semte taşınmasını öneriyor.
Siz ne dersiniz?
lerinden birisidir. Beyoğlu cadde­
sinin iki tarafındaki banka şubeleri 
gündüz ve gece, Beyoğlu’nun ur­
ban (kentsel), doğal, ticari, tarihi, 
kültürel, sanaçşal konumuna ve an­
lamına ters düşmektedirler. Bu 
banka şubelerinin bulundukları 
dükkânlar, mağazalar, binalar; 
tekstil, deri, yiyecek, içecek, otu­
racak, kitapçı, antikacı, sinema, ti­
yatro, sergi, konser, konferans sa­
lonu gibi ticaret, eğlence ve kültür 
konulannda çalışma yapacak işyer­
leri olmalıdır.
Beyoğlu, İstiklal Caddesi veya 
eski ismi ile Cadde-i Kebir’e (Bü­
yük Cadde) tramvay rayı döşemek, 
tramvay koymak, bu caddede 
tramvay işletmek, İstanbul’un, Be­
yoğlu’nun doğal, tarihi, kültürel, 
sanatsal, urban (kentsel), estetik 
gelişmesine ters düşmek ve büyük 
bir yanlışlık yapmaktır.
Eğer ille de İstanbul’un bir ye­
rine tramvay konacaksa, bu yer, 
Yedikule-Ayvansaray, Marmara 
Denizi-Haliç arasında, İstanbul 
surlarının ön-yanında uzanan cad­
dedir.
Böylece İstanbullular ve İstan­
bul’a gelecek yerli ve yabancı tu­
ristler hem tramvaya binmiş olur, 
hem de İstanbul’un görülmesi, ge­
zilmesi gereken bir yerini rahatça 
seyrederler.
Metin Erksan
Şeyh Galib’den Afife Jale’ye, Humbaracı Ahmet Paşa’dan Franz Liszt’e
Beyoğlu’na binbir heykel
Tünel meydanına mezarı he­
men meydanın yanındaki 
Kulekapı-Gaiata Mevlevihanesi- 
nin bahçesinde bulunan Hüsn-U 
Aşk yazan Şair ve Bilgin Şeyh 
Galib’in heykeli konmalıdır (Şeyh 
Galib 1791-1799 yıllan arası Ga­
lata Mevlevihanesinin Şeyhi ola­
rak burada yaşamış ve ölmüştür). 
Sonra Taksim meydanına doğru 
şu kişilerin heykelleri konulabilir. 
Humbaracı Ahmet Paşa (Mezarı 
Tünel Meydanı’nın yanındaki 
Kulekapı-Gaiata Mevlevihanesi’- 
nin bahçesinde bulunan Humba- 
racı Ahmet Paşa’nm konağı es­
kiden Tünel meydanına bakardı. 
Şimdi İstanbul’a gelen Fransız tu­
ristlerinin mezannı ziyaret ettiği 
ve birçok savaşta Türk ordu­
larına kumandanlık yapmış olan 
Humbaracı Ahmet Paşa, bu ko­
nakta yaşamış ve Galata tekke­
sindeki Mevlevi ayinlerine katıl­
mıştır), İbrahim Müteferrika 
(Mezan Tünel Meydanı’nm ya­
nındaki Kulekapısı-Galata Mev­
levihanesinin bahçesinde bulu­
nan, evi Beyoğlu-Şişhane arasın­
da olan İbrahim Müteferrika Be­
yoğlu çevresinde yaşamıştır), Na­
mık Kemal (1840-1888. Büyük 
Vatan şairi, devrimci Namık Ke­
mal’in ünlü İbret gazetesinin yö­
netim merkezi Beyoğlu-Hacopulo 
geçitindeydi. Sık sık Lebon pas­
tanesine giden Namık Kemal’in 
önemli İstanbul yıllan Beyoglu’n- 
da geçmiştir), Ahmet Mithat 
(1844-1912. Büyük romancı ve 
düşünür, hâce-i evvel “ ilk hoca” 
Ahmet Mithat'ın ünlü basımevi 
Beyoğlu-Hacopulo geçirinde bu­
lunuyordu. Ahmet Mithat bu ba- 
sımevinde Namık Kemal ile bir­
likte Türk basın ve devrim tari-
hinin en önemli gazetesi olan 1b- 
ret’i yayınlamıştır. Ahmet Mit­
hat’ın birçok romanının konusu 
Beyoğlu yaşamına ilişkindir), Sa- 
rah Bemhardt (1844-1923. Dün­
yaca ünlü bu Fransız tiyatro ve si­
nema oyuncusu birçok kez İstan­
bul’a gelmiş, Tiyatro temsülerin- 
de oynamış, Pierre Loti ile İstan­
bul’da büyük bir aşk yaşamış ve 
İstanbul’daki yaşamını Beyoğlu’- 
nda sürdürmüştür), Pierre Loti 
(1850-1923. Türk Millerinin acı ve 
tehlikeli zamanlarının büyük, 
coşkulu ve vefakâr Türk dostu 
Pierre Loti, uzun yıllar Beyoğlu- 
Tepebaşı Emperyal otelinde kal­
mış. Gerçek Batılı kişiliği Ue Be­
yoğlu yaşamında Levantenlere in­
sanlık ve kibarlık dersleri vermiş­
tir), André Chénier (1762-1794. 
Ünlü Fransız şairi ve devrimcisi. 
Istanbul-G alata-B ey oğlu 'nda
doğmuş. Fransız devrimine katıl­
mış. Terör devrinde giyotinle başı 
kesilm iştir), A fife  Jale 
(1902-1941. Tiyatro oyuncusu 
olan ve sahneye çıkan ilk Türk- 
Müslüman kızı. Afife Jale uzun 
ydlar Beyoğlu-Tepebaşı Şehir Ti­
yatrolarında çalışmıştır;, Franz 
Liszt (1811-1886. Macar asıllı, 
Fransız-Alman ünlü büyük mü­
zik kompozitörü. Viyana’da ün­
lü Salieri’den müzik dersleri alan, 
Beethoven’in hayranlığını kaza­
nan, Paris’te H.Balzac, V.Hugo, 
G.Flaubert, G.Sand, T .Gautier 
ve birçok ünlü yaratıcı ile dostluk 
kuran, Weimar’da R.Wagner ve 
F.Chopin’in müzik alanında ba­
şarılı olmalarına yardım eden 
F.Liszt İstanbul’a gelmiş, Beyoğ- 
lu’nda konserler vermiş ve Be­
yoğlu’nda bir süre yaşamıştır), 
Sedat Simavi (1896-1953. Galata-
saray lisesinde okudu. Bu liseyi 
bitirdi. Uzun yülâr Beyoğlu’nda 
'oturdu ve yaşadı. Yaptığı filmler 
sessiz sinema döneminde Beyoğ­
lu sinemalarında gösterilmiş, ilk 
Türk senaryo yazarı, film rejisö­
rü ve Hürriyet Gazetesi kurucu­
su), Muhsin Ertuğrul (1892-1979.
Ünlü Türk Tiyatrocusu ve sine­
macısı. Uzun yılar Beyoğlu- 
Tepebaşı Şehir Tiyatrolarında ça­
lıştı.
Yaptığı filmler, sessiz ve sesli 
sinema döneminde Beyoğlu sine­
malarında gösterildi), Sait Faik 
(1906-1954. Türk Edebiyatının 
büyük ve ünlü ismi. Sait Faik Be­
yoğlu yaşamının ayrılmaz bir par­
çasıydı. Beyoğlu’nun her bölümü 
Sait Faik’in anısıyla onur kaza­
nır).
M.E.


Beyoğlu'nda tramvay olmaz

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository