Taha Toros Arşivi, Dosya No: 99-Muhsin Ertuğrul. Not: Gazetenin "Sinema" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Refiğ, Halit

Istanbul Sehir University Repository

Muhsin Ertuğrul'un 
önemi ve değeri
M u h s i n  Ertuğruldaha yaşarken yakın çağlar kültür haya­
tımızın efsaneleşmiş kişilik­
lerinden biri haline gelmiş­
ti. Hatta denilebilir ki öm­
rünün son yirmi yılında 
gerçek kişiliği bütünüyle 
efsane kişiliğinin gölgesin­
de kalmıştır. Muhsin Er- 
tuğrul’un tiyatrocu ve si­
nemacı kişiliklerini de bir­
birinden ayırmak zordur. 
Ama buna rağmen tiyatro­
cu kişiliği efsaneleşirken, 
sinemacı kişiliği tıpkı ger­
çek kişiliği gibi gitgide göl­
geye itilmiştir.
Muhsin Ertuğrul’un 
şöhreti ve saygınlığı ne çok 
iyi bir sinema yönetmeni ol­
masından, ne de tiyatroda 
büyük bir yaratıcılık ortaya 
koymasından kaynaklan­
maktadır. 1922’den 1940 
yılına kadar Türkiye’nin 
tek film yönetmeni olduğu 
halde, bu süre içinde çevir­
diği 23 filmden hiçbirini bir 
sinema eseri olarak pek cid­
diye almak mümkün değil­
dir. Bu filmlerin en çok üze­
rinde durulanlan “ Bir Mil­
let Uyanıyor”  üe “ Bataklı 
Damın Kızı Aysel” , Ertuğ- 
rul’un bunlara kattığı ken­
di değerlerinden çok, hangi 
yabancı etkileri nasıl uygu­
lamaya çalıştığı üe söz ko­
nusu olmuşlardır.
Sinemada da, tiyatroda 
da Muhsin Ertuğrul kendi 
yaratıcılığından çok, Türki­
ye'nin kültürde Batüaş- 
masının öncülerinden ve 
Batı usulü yaşamın ısrarlı 
savunucularından biri ola­
rak önem kazanmıştır. Kül­
türde Batılaşma tek parti 
döneminin resmî siyaseti 
olduğunda, Muhsin Ertuğ­
rul ülkemiz sinema ve ti­
yatrosunda bu siyaseti uy­
gulamanın mutlak hâkimi 
ve tek şefiydi. Çok partüi 
düzene geçüdikten sonra, 
halk yığınları siyaset alanı­
na kültürel ağırlıklarını 
bastırmaya başlayınca, 
Muhsin Ertuğrul sinema ve 
tiyatrodaki iktidarından 
düşmüş, daha sonra kay- 
bedümiş bir kültür dava­
sında direnen azınlıkların 
bayrağı haline getirilmişti.
1950’li yıllarda Ltitfi 
Akad Türkiye’nin maddî 
şartlarına uygun bir sinema 
dili geliştirmenin öncüsü ol­
muş, 1960’lı yıllarda Metin 
Erksan filmlerine bir 
yaratıcı tavır, kişisel boyut 
katmayı başarmış, 1970’li 
yıllarda ise Yılmaz Güney 
Türkiye’de gerek halk gerek 
aydınlar arasında sinema­
nın en etkin sanat olma sa­
vasını kazanmıştı. Akad, 
Erksan, Güney, Türkiye’de, 
sinema sanatım Muhsin 
Ertuğrul’un başlayıp bı­
raktığı yerden çok Uerilere 
ve yükseklere taşıdılar, 
kendi kültürümüzün s i­
nemada benliğini bulması­
na yol açtılar.
d e ğ i ş e n  t e k  ş e y
Fakat, aym şeyleri tiyat­
ro için de söylemek pek 
mümkün olmasa gerek. M. 
Ertuğrul’un davası Batı 
kültürünü sahne yoluyla 
halka iletebümek, bunun 
için de mümkün olduğu ka­
dar çok tiyatro sahnesi aça­
bilmekti. Bugün de tiyatro­
nun temel sorunlarına 
eğilenlerin bundan çok 
farklı bir düşüncede ol­
madıkları görülmektedir. 
Haldun Taner’in Türk gele­
neksel seyirlik oyun ­
larından yararlanıp bir 
Türk tiyatrosu geliştirme 
çabalan, Güngör Dilmen'in 
özgün bir tiyatro için eski 
Anadolu kültürlerinde çe­
kirdek arama gayretleri, 
Haşmet Zeybek’in köy 
oyunlanna başvurması, ilgi 
çekici, ama yaygmlaşama- 
yan çalışmalar olmuştur. 
Sahnenin özgün bir kültür 
yara tılm a sı am acıy la  
kullanılması değil, kültür 
ithali için bir giriş kapısı 
sayılması baskın çıkmıştır. 
Değişen tek şey tiyatro 
Peygamberliğin den 
Shakespeare’in indirilip 
Brecht’in bindirilmesi ol­
muştur.
Bu açıdan bakıldığında 
Muhsin Ertuğrul sinemada 
çok gerilerde bırakılmışsa 
da tiyatroda, biçimsel bazı 
görünüşler bir yana, esasta 
henüz aşılamamıştır. Her 
semte sinema, her eve tele­
vizyon girdiği bir dönemde, 
hâlâ tiyatroyu halka götür­
me çabalanndan söz edil­
mesi, bu kaybedilmiş 
davada Muhsin Ertuğrul’­
un bayrak yapılmasına acılı 
bir anlam katmaktadır. 
Muhsin Ertuğrul'un efsa­
nevî kişiliğini ulaşmak 
istediği amaçlar belirlemek­
tedir. Ama yakın çağlar 
kültür hayatımızdaki ger­
çek kişiliğini elde ettiği, so­
nuçlarla değerlendirmeyi 
uygun bulanlar da olacak­
tır. "
5 .
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Muhsin Ertuğrul'un önemi ve değeri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository