Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Prens Sabahattin.



Not: Gazetenin "Dün ve Bugün" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Kaflı, Kadircan

Istanbul Sehir University Repository

24 Eylül 1952
DÜN ve
IBP G Ü Mİ
Bir Sultanzade?..
S ultan Hamidin kızkardeşi Se­niha Sultanın kocası Mah­
mut Paşa, Paris büyük elçi­
liğinde, Şûrâ-yi Devlet âzalığmda, 
Adliye Nazırlığında bulunmuş, mü­
nevver bir adamdı; padişahın tuttu- 
: ğu idare tarzını beğenmez, tenkid 
ederdi, nihayet 1899 da Aralık ayı 
sonlarında, Sabahattin ve LiıtfuIIah 
isimli iki oğlunu da beraberine al­
dı, gizlice Fransız Pake Kumpan - 
yasının Georji vapuruna bindi, Fran 
saya kaçtı, genç Türklere katıldı.
Mahmut Paşa, üç sene sonra, 
Brüksel’de öldü, oğlu ve Prens di­
ye tanınan Sabahattin Bey, Sultan 
Hamit idaresini yıkmak üzere Av - 
ropada senelerdenberi çalışmakta o- 
lan Genç Türklerin reisi gibi gö • 
rünmeğe başladı, o zaman henüz 
virmi beş yaşında bulunuyordu ve 
Osmanlı sülâlesine ana tarafından 
mensup olmanın diğerlerine üstün­
lük sağlamağa yeteceğini sanıyor­
du.
Genç Türkler 1902 de Pariste 
Fransa enstitüsü âzasından Lefevr- 
Gontalis’in evinde Şubatın dördün­
den dokuzuna kadar süren bir kon 
gre kurdular; bu kongrede Arap, 
Kürt, Arnavut, Çerkeş, Yahudi, 
Rum, Ermeni ve Türk, her ırktan 
ve dinden Osmanlı tebeası vardı; 
başkanlık makamını Sabahattin 
Bey işgal ediyordu.
Kongrede parlak nutuklar veril ■ 
di, sonra tatsız münakaşalar baş­
ladı; nihayet iki fikir belirdi. Bun­
lardan birincisi iç siyasette merke­
zi bir idare kurulması ve yabancı 
hükümetlerin Sultan Hamit idaresi­
ni yıkmak üzere müdahale etmele­
rini asla istememek, İkincisi de iç 
siyasette öz Türk olmıyan vilâyetle­
ri muhtar bırakmak ve Sultan Ha - 
mit istibdadını yıkmak üzere bü­
yük devletlerin müdahalelerini sağ­
lamak...
Vilâyetlere muhtar idareler ver­
mek, Osmanlı topluluğunun parça - 
(anmasını kolaylaştırmaktı, yabancı 
devletlerin müdahalesini kabul et - 
mek ise, vatanın işgal altına girme­
sine razı olmaktı; her ikisi de Os­
manlI devletini kurtarmak değil, ö- 
lümünü kolaylaştırmak olurdu; bu­
nun için kongrenin Ermeni, Rum, 
Yahudi gibi bilhassa gayri müslim 
üyeleri, iki tezin birincisini destek­
lediler, Sabahattin Bey onlarla be­
raberdi; diğerleri ise ne muhtar i- 
dareyi, ne de ecnebi müdahalesini 
istediler, bunların başında Ahmet 
Rıza Bey bulunuyordu. Birlik sağ­
lamak için toplanan kongre ayrılık­
ta sona ermişti.
İbrahim Alâettin Gövsa diyor ki: 
'Sâbâhatfin BeV 'düzgün yazan ve 
| düzgün konuşan bir fikir adamı ol­
makla beraber, Avrtıpada pek de 
mühim sayılmıyan Fransız sosyo­
log ve tarihçisi Ednıond Cemou- 
lins’i bir dâhi ve tek rehber telâk­
ki etmek ve sosyolojinin bir mem­
lekette her şeyi halledeceğine inan­
mak gibi sâf ve dar görüşlere esir 
kaldı. Fransa da bile yaşıyamamış 
olan Ecede des Roches’in terbiye 
sistemini yıllarca propaganda etti, 
fakat kendisi hiç olmazsa böyle bir 
nektep kurarak örnek vermeğe te­
şebbüs edemedi. Daima bahsettiği 
şahsî teşebbüs kabiliyetinden o da 
bütün Sultanzadeler gibi mahrum 
görünür. Balkan harbi sonunda ya­
tılmış ve Birinci Dünya harbi son­
larında basılmış olan «Türkiye na­
sıl kurtarılabilir?» isimli 100 say - 
talik küçük eseri de «meslek-i iç­
timai» nin izahını ve programını 
muhtevidir ve orada da Türkiyeyi 
düzgün cümlelerden mürekkep for­
müllerle kurtarmayı tavsiye eder.»
Sabahattin Bey, gurbette öldü, ge­
çenlerde kemik kalıntıları vatana 
getirildi, münasebet düştükçe âdeta 
dâhi olduğu iddia olundu; eserleri - 
nin seri halinde yayınlanacağı bil • 
dirildi. Gerçekle ilgisi olmıyan ve 
doğarken ölmüş bir siyasi dâvanın 
müdafaasını tekrarlamaktan acaba 
ne fayda umuluyor?
Kadircan KAFLI
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0  1 5 8 0 8 9 2 0 1 0 *


Bir sultanzade?...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository