Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Taha Torosİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Sevük, İsmail Habib

Istanbul Sehir University Repository

—
CmVlhuiiİYET
1 A T A T Ü R K Ü  A N A R K E N  j
Yedi yılda dokuz zafer
4 *
«„■», Yazan w » ^ .Wı
İsm a il H abib  Seviik T
Atatürk, kumandanı «yaratan» 
diye tarif etmişti, işte ilk büyük 
cengi: 1915 nisanmın üçüncü haf- 
taşı biterken kırk, elli zarhlı ile 
yüzlerce uçak Çanakkale yarım­
adasını denizden ve gökten bütün 
gün cehenneme çevirmiştir. Bun­
alan daha korkunç taraf düşmanın 
asıl ağırlığı ile ertesi sabah nere­
den vuracağını bilemeyişimizdi. 
Anadolu yakası, Seddülbahir, Bula 
yır; bizim ordu kumandanı Müşir 
Liman von Sanders düşünüyor: 
Düşman bu üçlen hangisini vura­
cak? Düşman kumandanı Hamitton 
umulan üç yeri bırakıp en umul- 
mıyan Arıburnundan vurdu. Çok 
gafil avlanmıştık. Meğer gafil olmı- 
yan biri varmış: Gerilerdeki Bigalı 
komünde fırkasile ihtiyatta bulunan 
mavi gözlü bir kaymakam. Tehlike­
nin nereden geleceğini keşfederek 
kimseden emir almadığı halde 
Conkbayırma koşuyor.
sji sj« sjs
Bu gene kaymakamın daha bu 
ilk cenkte ne gibi kumandanlık 
hassalan olduğu kendiliğinden mey 
dana çıkmıştı. Bir; vaziyeti derhal 
ve en doğru olarak kavramak, iki, 
mesu'iyeUen korkmıyarak, emir 
almadan harekete cesaret. Üç, va­
ziyeti kavrayınca hemen ' - >r ve­
riş. Kumandan iyi düşünen de­
ğil, düşündüğünü kararlaştırandı!. 
Dört, verdiği kararı hem ehliyetle, 
hem ener jile tatbik edebilmek yir­
mi üç günlük tatbikatın hiç Dirin­
de hiç bir hata yapılmadı. Fakat 
bunların hepsinden üstün hassa: 
«yaratıcüık»
Evet yaratıcılık. Daha düşmanla 
temastan önce Conkbayırında çok 
lıızlı yürüttüğü için yorulan ilk a- 
laya on dakikalık istirahat verdire­
rek kendisi bir kaç maiyetile keşif 
için bayırdan aşağı ilerlediği za­
man karşı bayırdan bir bölük 
Mehmedcige rasladı. Bunlar Arıbur 
nu kıyısındaki gözcülerdi. Bütün 
cepanelerini sarfettikten sonra ı'k 
hamlede on iki binle çıkan düşman 
önünden çekildiler. Mustafa Kemal 
onlarla konuşurken birdenbire düş­
man askerleri karşı sırttan inmeğe 
banlamasın mı? Eyvah. Düşmanla 
olan mesafe gerideki kendi alayın­
dan en az iki misli yakın. Yanında 
bir atımlık kurşunu olmıyan bir 
bölük. Geriye kaçsalar hepsi düş­
man ateşile serilecekler dursalar 
hepsi esirdir. Ne yapmalı? işte ku­
mandanın yaratma hassası. Cepa- 
nesiz bölüğe birden «yere yat a- 
teş!» emrini verdi. Bunu gören düş 
man da derhal ve tabiatile yere 
yatmıştı. Gerideki alaya vaziyeti 
bildirmek için emir zabiti dörtnal 
koşarken kazanılan bir kaç dakika 
lık zaman. Bu zaman katrası zekâ­
nın yaratışı. Yirmi üç günlük çen­
gin başı bu yaratıştadır.
ağustosta bitti. Ondan sonra düş­
man bir daha siperlerinden ancak 
Çanakkaleyi terketmek için çıka­
cak.
*  *  *
On beş yıl önce «Tunadan batı­
ya» da «Arıburnu» ve «Anfarta- 
lar» ı ayrı ayrı makalelerle anlat­
tıktan sonra «Çanakkalenin bilan­
çosu» başlıklı yazıda da şu satır­
ları yazmışım: O zaman Ingiliz
Bahriye Nazın olan Churchill «Ci­
han Vak’alan» kitabında o mavi 
gözlü miralayın, bir kehanet gibi 
istikbalini keşfederek, «Bu eşsiz 
kahrarrlan Türklerin mukadderatı­
nı eline alacak bir dehadır» demiş­
ti. Ingiliz Harbiye Nezaretinin res­
mî kitabında da şöyle denir: «Bir 
miralayın önümüze çıkışı bütün 
mukadderatı değiştirdi.» Ingiliz 
Armistrog çeliğinin halisliğini bü­
tün dünya bilir. Kaymakam ve mi­
ralay Mustafa Kemal o çeliğin ce­
hennemler saçan örsile çekici ara­
sında pişe pişe kendini kendi ya­
ratan gerçek bir kahraman oldu.
*  *  *
Çanakkaleden bir yıl sonra Mus­
tafa Kemal Paşa 14 üncü Kolordu 
Kumandanı sıfatile Huşlara karşı 
Şark cephesindedir. ■ «Büyük Nu­
tuk» ta Vali Galib Beyin takibi 
vesilesile Miralay İlyas Bey diye 
kendinden ehemmiyetle bahsedilen 
rahmetli İlyas Paşadan Adanadaki 
kuiübde dinlemiştim: Mustafa Ke­
mal bütün cephe boyunda günler­
ce hareketler yapıp cenkler ver­
dikten sonra karargâhta akşam 
sofrasına oturacağı zaman levazım 
zabiti, ertesi gün öğle yemeği için 
emirlerini almak isteyince, Paşa: 
«Yarın öğle yemeğini Bitliste yi­
yeceğiz» der. Yanında bulunanların 
hepsi şaşırakalmış. Çünkü görünür­
de hiç bir şey yok. Fakat Mustafa 
Kemal ertesi gün, yani 1916 ağus­
tosunun 6 smda Bitlise girdi. Daha 
ertesi gün de Muş alınmıştı.
Ruslarla iki buçuk asırdır cenk­
leştik. 18 inci asır başında Perut 
cengile ilk zaferi Baltacı Mehmed 
Paşa kazanmıştı. Ruslarla son za­
feri Bitlis ve Muş fatihi kazandı. 
Ertesi yıl bolşeviklik çıkarak Çar 
orduları çekilip gittiği için Ruslar­
la o zamandanberi harb yapmadık. 
Atatürkün en yeni bir vasfı: O bi­
zim en millî düşmanımızın son ga­
libidir.
*  *  *
1921 temmuzunun 10 undan 25
ine kadar on beş gün süren buh­
ranlı ve feci zaman. Büyük bir as­
ker olan Kral Konstantin «Üçüncü 
İnönü» çengini verecekmiş gibi gö­
rünerek mühim bir kuvvetle sağ 
cenahımıza iner gibi görünürken 
asıl pğırlık kuvvetile en zayıf ta­
rafımız olan sol kanadımızdan vu­
runca.. En güvendiğimiz iki fırka 
cenk bile edemiyecek vaziyete düş­
müştü. Adı resmen söylenmemekle 
beraber fi’len Devlet Başkanı olan 
Mustafa Kemal cephede değildir. 
Yalnız o bâdireli günler içinde 
Çankayadan Ordu Kumandanlığına 
bir telgraf çekti; «Altıntaş taraf­
larında, filân yerde düşmanın en 
az iki alaylık bir kuvveti olması 
lâzım. Çok tehlikeli bir yer orası, 
keşif yapınız.» Keşif yaptılar. Bir 
şey görülmemişti. Çankayadan ge­
ne telgraf. Cevab gene menfî. Ü- 
çüncüde şahsan kendine öl dese ö- 
lecek kadar bağlı bir yüzbaşıya 
telgraf çeker. O zaman belli oldu 
ki onun dediği yerde iki alaylık 
bir düşman kuvveti varmış. Evet 
sahici kumandan: En yakmdakile- 
rin göremediğini o tâ Çankayadan 
görüyordu.
*  *  *
Geceli gündüzlü yirmi iki gün 
süren Sakarya, Başkumandanın sil­
sile halindeki keşiflerinden doğma 
bir destanlar destanıdır. Bir, Kü­
tahya - Altıntaş badirelerinden son 
raki ordu bakiyesini, düşmanla te­
ması kesmek için, Eskişehirden Sa­
karya berisine çekmesi. Bu çekiş 
bir aylık bir zaman kazanıştı. İki, 
bu kazanış bizim Anadolu kağnı­
larını otomobil yaptı. Evet, Ana- 
dolunun bütün esas yollarından ha­
reket eden kağnılar en geç bir ay­
da cepheye varıp mühimmatını bo­
şaltıyor. Fakat kağnı dizilen daimî 
bir devir halinde aralıksız işlediği 
için her gün ve her saat cepheye 
mühimmat yetiştirilmektedir. Üç, 
düşman Başkumandanlığının niye­
ti keşif: Düşman bizi Haymanadan 
çevirip Bolu dağlarına atacak. On­
dan sonra her şey bitti. Mustafa 
Kemal Beylik köprüde garbe ba­
kan cephesini cenuba kaydırır.
O taraf açık kaldığı için düşman 
istese trampet çalarak Ankaraya 
girecek. Fakat o şehir almak niye­
tinde değil, üç dört misli üstünlü­
ğüne güvenerek, bizi çevirmek eme 
ünde. Dört; gayet oynak kavisli 
tabiye; biz kavsin içindeyiz, düş­
man dışında. Bu, azınlığımızı düş­
manla denkliğe çıkarış gibi bir şey. 
Biz sağa sola düşmandan bir kaç 
kat daha kısa zamanda yetişiyoruz. 
Beş; «hattı müdafaa yok, sathı mü­
dafaa var» Bu, bizim cepheye, kı­
rılmaktan fcurtaran, bir elastikiyet 
verişti.
Altı, fakat saymağa lüzum yok. 
En son, çengin 21 inci günü; rah­
metli Fevzi Çakmak bizim sol ce­
nahın en uc siperi içinde En’am o- 
kuyor. İşimiz artık Allaha kalmıştı. 
Çünkü sol cenahımızın sonunda an 
cak bir sandık cepanemiz var. Tam 
o sırada ceyhe kumandanının Baş­
kumandana feci bir haber verişi: 
son rapor karşımıza iki yeni düş­
man fırkasının geldiğini bildiriyor. 
Her şey bitti öyle mi? İşte bütün 
kaderi tayin eden an. Başkuman­
dan derhal kararını verdi: Sol ce­
nahımızda cepane bittiyse sağımız­
da var, solumuza iki yeni fırka gel­
diyse bu gökten inmedi, sağımızdan 
alınıp getirildi. Öyleyse... Düşman 
sol cenahına «Duatepe» taarruzu. 
Sakarya böyle kazanılmıştır.
❖  *  *  —
Dumlupınarı anlatmağa ne im­
kân kaldı, ne de ihtiyaç var. Ada­
na Maarif Emini iken Belediye Re­
isi Turhan Cemalden dinledimdi: 
Hikmet Şevki Paşa, malûm, Har- 
biyede muallimlik yapmış en bü­
yük tabiye mütehassısımız. Turhan 
Cemal telefop zabiti. Paşaya ha­
ber veriyor: «— Afyonkaralıisar
düştü.» Paşa inanmaz. Yalan fİer. 
Bir daha haber. Blöf der. Neden 
böyle? Çünkü bizim Afyon gibi düş 
man cephesinin en sağlam yerüıc 
vurmamız ve öyle bir yerin bir 
günde düşmesi askerlikçe imkân­
sızmış Zaten büyük kumandanlık 
imkânsızlığı mümkün kılmak de­
ğil de nedir?
Ne kumandan ordusuz bir şey 
yapabilir, ne o ordu kumandansız 
Kırk bin Mehmedcik Osman Paşa­
nın kumandasında Plevne gibi biı 
mucize yaratır, gene kırk bin Meh­
medcik eğer kumandanı Tahsir 
Paşa ise bir kurşun atmadan Selâ- 
niği teslim zorunda kalır. Kurtulu­
şumuzun ve kuruluşumuzun bülür 
temeli A! ..irkün kumandanlık de­
hasıdır. ¿üyiik Fransız müellif 
Michlet heybetli kitabının sonla­
rında: «Rabbim milletime bir zafe; 
ver» diye dua eder. Atatürk bizi 
Arıburnundan Dumlupmara kada: 
yedi yılda dokuz zafer verdi. Dum- 
lupınar Arıburnundan başlar. C 
Arıburnu ile Anafartaları yapma­
saydı Millî Mücadelede kim onur 
arkasından giderdi? Atatürk, mil­
lete hizmetlerin ne kadar sonsuzsa 
bizim minnetlerimiz de o kadar sop 
süzdür.
*  *  *
Arıburnundan sonra üç buçuk 
aylık siper çenkleri. Düşmanın
«Kiçner ordusu» adile yüz binlik 
yeni bir kuvvet getirişi. Bu sefer 
eskisinden daha büyük bir sürpriz 
karşısındayız. Biz esas kuvvetleri­
mizi Anadolu kıyısındaki Kumka- 
le ile Saros körfezindeki berzaha 
yığmışız. Arıburnu kahramam Mü­
şir Liman Paşaya telefon eder:
«Düşman ne en alttan ne en üst­
ten değil ortadaki Anafaığalardon 
çıkacak.» Ve onun dediği çıktı.
Şaşkına dünen Liman’Paşa kendin 
deki başkumandanlık salâhiyetini 
Mustafa Kemale bırakır. Arıburnun 
daki mavi gözlü kaymakam üç ay­
danken miralaydır. Bu miralay şim 
di müşir rütbesile iş görüyor.
Düşman tıknaz kuvvetlerle Cönk - 
bayınna doğru ilerlerken mavi
gözlü miralay dürbünle baktı. Düş 
manın iki hatası var. Biri, kollar 
önündeki avcı hatlarının hafif olu­
şu; öteki, kollann fazla yaygın bir 
semizlikle ilerleyişi. Öyle ise yapı­
lacak şey ikidir: Biri, her kolun
başına yayİım ateşi açmak, diğeri, 
her kolun gövdesi üstüne şarapnel 
yağdırmak. Avcılar yanlımla çil gi­
bi dağılırken toplu kıt’alar üstün­
de boşa gidecek yer bulamıyan şa­
rapneller de bir yerine yüz tırpan­
lıyor. «Gonkbayırı meydan cengi» 
inde düşman tam manasile inme- 
lenmişti.
*  *  *
Anafartalardaki ikinci meydan 
cengi: Ertesi gün düşmanın asıl bü­
yük kuvveti Koca Çimentepesini 
ele geçirmek için ilerlemektedir. 
Conkbayırında işini bitiren mavi 
gözlü miralay bütün kuvvetlerini 
cebrî yürüyüşle bütün gece koştu­
rarak tam zamanında, yani tan­
yeri ağarırken Koca Çimenin doğu 
yamacındaki son kerteye yığdı. Ö- 
tede düşman kuvvetleri de bizzat 
başkumandanları Hamilton’un İda­
resinde öte yamacın son kertesine 
yerleşmiştir. İki taraf kuvvetlerinin 
arasını doruğun dar çizgisi ayırı­
yor. Bizim tarafta çıt yok. Miralay 
karar verdi. Bu vaziyette en uygun 
olarak süngü hücumu yapılır. Ha- 
milyon raporunda yazar: «Türkler, 
Allah Allah diyerek, yeleleri kabar 
mış aslanlar gibi öyle saldırıyorlar­
dı ki...» Hamilton Kocaçimen ya­
macına on iki bin cesed bırakarak 
çekildi.
İlk çevirme, Conkbayırma; sök­
medi; İkincisi Kocaçimene olmadı; 
beş altı gün sonra Kireçbumunda 
üçüncü çevirme. Miralay bunu da 
önlemek için Kireçbuınu berzahı­
nı geçmek üzere kuvvetler sevket- 
mişti. Kendi de oraya varınca kuv­
vetlerimizin Boğazı geçemedikleri­
ni görünce kızdı, iki düşman gemisi 
o dar yeri cehenneme çevirmişti. 
Kendisi «böyle geçilir» dedi ve 
sıçrama adımlarla geçiverdi. Üçün­
cü meydan cengi de kazanılmıştı. 
Bu üç çevirme çenginden sonra 
Suvladan yapılan yarma hamlesi, 
en son kayacak Ağılhandaki bom­
bardımanlar tufanı. Hepsi nafile. 
8 ağustosta başbyan beş tane Ana- 
fartalar cengi 18 gün sürerek 26
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
a o s z


Atatürkü anarken:Yedi yılda dokuz zafer

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository