Taha Toros Arşivi, Dosya No: 2-B Harfi Gayrimüslimler. Not: Derginin "Pazarın Penceresinden" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Erez, Selçuk

Istanbul Sehir University Repository

13
PAZARIN PENCERESİNDEN
Baudelaire’in son günleri
SELÇUK EREZ
Bernard-Henri Levy’nin yazdığı ve Nuriye Yiğit’in dilimize çevirdiği “Charles Baudeiaire’in Son Günleri” 
kitabında (Sel Yayınları, 1999 İstanbul) ünlü 
şairin son gününü Peder Dejoncker şöyle 
anlatır: “O  sabah papaz evimin bahçesinde, 
pazar vaazım için esinlenmeyi 
düşünüyordum Incil’den bir bölüm üzerinde 
derin derin düşünüyordum. Bazen 
Brüksel’de görülen bulutsuz, ılık, güzel bir 
nisan günüydü... Vakit erkendi..”
Bu sırada bir rahibe gelir ve onu, “Grand 
Miroir Oteli’nden getirilmiş ve şeytanın 
boyunduruğu altında bulunan hasta bir 
Fransız sürgünü” için çağırır. Hastanın, 
bakımevine getirilişinden bir gün önce 
rahibelerden biri sokak kapısının önünden bir 
gelincikin geçtiğini görmüştür, ertesi gün de 
akşam yemeğinde başka bir rahibe, çatalıyla 
bıçağın yer değiştirerek bir haç şeklini 
aldığını, bu belirtilerin hayırlı şeyler 
yansıtmadığını, rahibelerin, manastırın “kem 
gözlere” uğrayacağına inandıkları belirtilir. 
Peder Dejoncker'e hasta şairin (Rahibeler 
ondan “İblis” diye bahsetmektedirler) kanlı 
gözyaşları döktüğünü, saçını taraması için 
uzatılan aynada kendini tanımayıp selam 
verdiği de anlatılır.
“O anda onunla ilgili hiçbir şey bilmediğimi 
açıklamam gerekir mi? ... Odaya girince 
öteki hastalar önce korkuyla, sonra 
rahatlamış olarak baktılar.. Biiraz daha 
yaklaşınca belirti olarak, zavallının yüzünün 
donuk, soluğunun hafif olduğunu gördüm. 
‘Bu adam ölüyor’ diye düşündüm, ‘herkesin 
içinde can çekişiyor.’ Ona, büyüden 
kurtaracak sözlerden çok günahını 
bağışlatacak, içini ferahlatacak sözler 
gerekiyordu. Bu sözleri söyledim... Bu 
yaşamın bir sonu olduğunu, bunu bildiğini, 
her zaman bildiğini, onun yoksulluk ve 
Tanrı’nın görkemiyle çevrili olduğunu, şu 
anda eşikte bulunduğunu, bunu geçmesi ve 
son yargıcın karşısına çıkması gerekeceğini 
anımsattım. Hıristiyanca ölmenin yararlarını 
gösterdim. Son kutsamanın ne denli önemli 
olduğunu, ilahi bağışlayıcıya yalvarmanın 
zamanının geldiğini söyledim. ‘Sizi 
dinlemeye, yitik ruhunuzu Tanrı katına 
yükseltmek için yardıma geldim.’ 
Kımıldamadığını, konuşmadığını, çağrılarımın 
onu canlandırması bir yana, yalnızca 
tiksindirdiğini, belki acısını arttırdığını, az 
önce sönmüş olan o bakışları, kin ve öfke ile 
doldurduğunu görünce, bazılarına göre 
korkunç ölüm habercileri olan biz papazların 
o kötü ününün kurbanı olduğumu anladım...” 
“Söylenmesi uygun olan sözleri söyledim. 
Ama adam tınmıyordu bile... Hiçbir işe 
yaramadığını gördüğüm yatıştırıcı sözlerden 
cayarak günah çıkarmaktan, kutsal yağ 
sürme işinden vazgeçmeye razı olmuştum... 
ama sonunda canlandı." “... Öksürdü, 
bağırdı, yine öksürdü. Ağzı köpüklendi. 
Önceleri ölüyor sandım... sonunun geldiğini 
düşündüm ve... yardım etmek için kollarımı 
açtım.. Ama hemen böyle olmadığını anladım 
Çığlıklarında, hareketlerinde, kulaklarımda 
patlayan o şiddetli gürlemelerde... şeytanca 
bir canlılık fark ettim. Ölülerle sık 
karşılaşırım... Ölmekte olanların 
boğazlarından bir şey çıkıyormuş gibi 
yaptıklan hareket, hiç bu kadar dokunaklı 
görünmemişti bana. Canlı bir ağızdan böyle 
sesler çıktığını hiç duymamıştım.. Bedenle 
olduğu kadar -hatta daha çok- ruhla ilgili bir 
acıyla karşı karşıya bulunduğuma inandım... 
Bu adam yanlarında bulunduğum tüm 
insanlardan daha çok korkuyordu ölümden... 
Kapının arkasında, ellerini kavuşturmuş, yarı 
kapalı gözlerle taşlara diz çökmüş bir halde 
bekleyen rahibeleri yatıştırmaya başladım: 
Ayağa kalkın... Günahlarından arınan bir 
insanın acısı kimi zaman çok gürültü ile 
çıkar...' Papaz evinin yolunu tuttum."
“Günah Çiçeklerinin yazarı Baudelaire’in 
1866’da Brüksel’de hastalandığında 
götürüldüğü, kiliseye bağlı bakımevinde - 
soradan bir dinibütün gibi 
davranmadığından- rahibelerin gözünde bir 
“iblis” olduğunu, bakımevinin manastırının 
bu “iblis”in getireceği uğursuzluklardan
korunması için yüksek rütbeli papazların 
çağrıldığını, bunlardan Peder Dejoncker’in 
de, yaşamöyküsü ve felsefesi, din 
dogmalarına uymayan, mezarötesi 
konusunda da büyük bir olasılıkla din 
adamları gibi düşünmeyen bu bohem ruhlu 
şairin, böyle günah çıkarma girişimlerine 
sinirlenmesini yanlış yorumladığını 
görüyoruz.
Baudelaire'in son günlerinde, ölümüne yol 
açan hastalığı kadar -belki ondan da fazla- 
çevresindeki din görevlilerinin 
yobazlıklarından ‘muzdarip’ olduğu 
anlaşılıyor.
“Istanköyaltı Bodrum” kitabımı yazarken, 
olağanüstü zekâsı ile insanı etkileyen bir 
Bodrumluyla konuşmuştum: Rahmetli Ali 
Cengiz’in ailesi Girit'ten gelmişlerdi. Bir ara 
Ali Cengiz’e hemşehrisi Nikos Kazancakis’in 
“Yeniden Çarmıha Gerilen İsa” kitabından 
Kaptan Fortunas’ın ölümüyle ilgili bölümü 
okumuştum. Kaptan Fortunas, 
gerçekçiliğiyle Ali Cengiz’i anımsatan bir 
tiptir. Kaptan Fortunas, ölüm döşeğinde 
günah çıkarmaya gelen papazla dalga geçer. 
“Tann’ya dünyadan armağan olarak 
götürmek istediğim tek şey nedir bilir misin?” 
“Nedir?” diye soran papaza, “Bir sünger!” 
diye cevap verir, “Sanırım cennette böylesi 
yoktur!” Ali Cengiz, bu bölüme çok gülmüş, 
“süngeri, günahlarını silmesi için 
götürmüştür.” demişti.
Hiç yoktan varoluşumuza şaşmamak,
Charles Baudelaire
sevinmek, ama eninde sonunda dönüp 
dolaşıp yok olmayı tuhafsamak, isyan etmek, 
akıl kârı değildir... Tabii bunu yakınlarımız, 
sevdiklerimiz, hele hele kendimiz -daha 
kötüsü, çocuğumuz- çocuğumuz bahis 
konusu olduğunda kabul etmek güç oluyor. 
Din adamlan, bu güç eşiği aşmakta olan 
dinibütün kimselere yardımcı olabilirler. 19. 
yy’da Belçika'da yaşayan papazlar, dini 
bütün olmayanlara, günah çıkarmaya 
kalkışmadan, en önemlisi ölene, Isa’ya, 
Musa’ya inanmadığı için tepki göstermeden 
nasıl yardım edebileceklerini bilmiyorlardı. 
Belki günümüzün daha iyi yetişmiş papazları 
arasında artık bunu yapabilenler vardır. Bir 
“fani” olarak -özellikle sevdiklerimizi 
yitirdiğimizde bütün bunları zaman zaman 
düşünmemek elde değil. Sadece 
sevdiklerimizin yitiminde mi? Türkiye’nin 
içinde bulunduğu bu boğucu durumda, 
köktendinci bir partinin tek başına, ya da 
Türkiye’yi her an satmaya amade ortaklarla 
iktidara baştalip olduğunu hatırladıkça 
giderayak papaz hışmına uğrayan 
Baudelaire'i anımsıyorum: Biz ulusça böyle 
perişan bir halde son nefesimizi verirken 
ağzımıza zemzem suyunu bu yobazlar mı 
dökecek? Hem de güzeller güzel Türkçem 
dururken ardımızdan bunlar mı ağdalı Arapça 
ile dualar edecek? Hayde be! Direnmek için 
en görkemli neden işte budur! Şairini 
anımsamıyorum ama dizeleri aklımdan 
çıkmaz: “Ben imamı olmayan bir mahallede 
öleceğim!" ^
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Baudelaire'in son günleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository