Taha Toros Arşivi, Dosya No: 111-Kütüphaneler.

Not: Gazetenin "Meraklarınız Kütüphanecilik" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Gökman, Muzaffer

Istanbul Sehir University Repository

5 Ocak 1963
Yazma kitaplar
Y azan: Muzaffer GÖKMAN
Temizlikle karışık  naftalin  
kokan küçücük bohçanın ko­
caman düğümü, büyük b ir iti­
na ile açılıyor, ikinci b ir boh­
ça... K enarları işlenmiş, zarif, 
dantelli b îr cüz kesesi... Renk; 
!i kâğıda sarılm ış b ir  paket, 
incitm ekten  çekinen parm ak­
lar. Yazma b ir kitap.
A nla ttık larına  göre dedele­
rinden kalm ış bu yazma. Taş­
rada bulunurlarken , komşunun 
M alm üdürü, «Aman bunu iyi 
m uhafaza edin... H azineler de­
ğerindedir...» demiş.
O nlar da saklam ışlar. Son 
ay larda  dam at b ir yapı koo­
peratifine girmiş. B iraz dara l­
m ışlar... Kerim enin h a tırı di­
ye ilâve eden büyük anne, ki­
tabın değerini öğrenm ek için 
gelmiş. D udaklarınızın arasın­
dan çıkacak olan binleri, on- 
binteri bekliyor.
El ile yazılmış k itap ların  
çok değer taşıd ık ları haklun- 
dakj kanaat um ûm idir. Mem­
leketim izde olduğu gibi yaban­
cı m em leketlerde de bu böy- 
ledir. Mânevi değerin yanında 
b ir  de m addî kıym etin üze­
rinde duru lu r. Düşünülmez ki, 
m addî değer kazanabilm ek i- 
çin yazma k itapta neler, ne le r 
bulunm alıdır?
Yazma k itap lar üzerindeki 
ilgi, koleksiyon yapm a m era­
kı, çok eski tarih lere kadar 
uzanır. M atbaanın m em leketi­
mizde inkişafından sonra bu 
toplam a daha da çoğalmış, son 
yarım  asır içinde bu k itap lar 
üzerinde bir nevi «spekülâs­
yon > yapacak derecede ileri gi­
denler dahi görülm üştür. Bil­
hassa, tekke ve zaviyelerin 
kaldırılm ası ve T ürk harfleri­
nin kabulü sıra larında , Ana- 
doluda bulunup da biraz ki­
tap tan  anlı,yanlar, köylere ka­
dar uzanab ild iler, çok az b ir 
para ile çok değerli yazm alar 
satın alm ışlardır.
Tarihî kütüphanelerim izi de 
ğerlendiren, her bireri başlı 
başına b ire r kıym et olan, m at­
bu k itap lardan  dalla uzun m üd 
det hâkim  tesirini devam et­
tiren yazm aların, maddi kıy­
met ölçülerine tesir eden fak­
tö rler şöylcce özetlenebilir:
1) Yazma kitap b ir kâğıda 
yazılm ıştır. Bu kâğıt M üslü­
man m em leketlerde yapılm ış 
olduğuna göre, Haşebî, De- 
rai.şkîî, Devlet Abâdi. Hatayî,
H arirı, Hindi, Nizam Şahî.. 
olm asiyle kıym et değişebilir.
2) K itabın b ir yazarı, eski 
deyişle «müellifi» olacaktır.
Y azarın yaşadığı ta rihe  göre 
kitap da eskiyecek, bu yönden 
ayrı b ir  değer kazanacaktır.
3) K itabın m üellifi ta ra fın ­
dan yazılmış olması esere «Mü 
ellif h a ttı — K endi yazısı» gi­
bi değer dam gayı vuracaktır.
4) K itabın tanınm ış b ir  hat­
ta t veya şahıs tarafından  m ü­
ellifin zam anında veya b ilâha­
re  kopya edilm ek suretiy le  ya 
zilmiş olm ası, kopya yerinin 
açık olarak gösterilm iş olm a­
sı, istinsah tarih in in  bulunm a­
sı ve eskiliği, k ıym etleri de­
ğiştirecektir.
5) Ş ark  yazm alarında mü­
ellif, yalnız eserin yazarına 
verilen isim olm adığından, yaz 
m a b ir eseri ilâvelerle geniş­
leten, açıklıyan veya kısaltan 
şahıslar da önem kazanırlar. 
Silik b ir  yazma k itap ; tan ın ­
mış b ir sarih, muhaşşi, talika 
ve telhis sahibi elinde yeni 
b ir değer olup çıkar.
6) Y azmadaki yazının cinsi, 
küfî, ta lik , şikeste, divanî, 
m ağribî, nesih, rik ’a, resim, 
sülüs... olması da tesir eder.
7) Yazma k itap lardak i tez­
yinat ve süslem enin devir ve 
m ektebinin kesin o larak  tesbl- 
ti önem lidir. Sûre başlık ları, 
hizb, aşır, cüz alâm etleri, ko­
nu başlık ları, zabrive ve ha­
tim eler, na’t, kaside, gazel, 
m ünâcât başlık ları, varsa miıı 
ya tü r, kitabın değerini kat, 
k a t a rttırır .
8) Y azm alarda kitabın ilmi 
ve mânevi değerini a rttıran  
sim a’, tem ellük ve m ukabele 
kayıtları önem lidir.
9) Bir kısım yazm aların boş 
yaprak larında veva kenarların  
da, edebiyat, sanat ve tarih  
yönünden önemli no tla r bu­
lunabilir. Herhangi b ir olayı a 
çıklıyan yahut önemli şahsi­
yetlerin  doğum veya ölüm ta ­
rih lerin i belirten  yazılar gö­
rüleb ilir. Tertip edilm iş di­
van ve antolo jilerde adı bulu­
nup da eseri olmıvaıı şair ve 
âşık lara ait beyitlere hep bu­
ra larda tesadüf edilebilir.
Bazan küçücük bir satır, yüz 
y ılla ra  ışık tu tan  küçük bir 
tarih . k>pağı dökülm üş, sabi- 
feleri parçalanm ış, dış görü­
nüşü üm it vern iy en  bir yaz­
mayı ilim terazisinin kefesin­
de yükseklere doğru götürebi­
lir.
10) Ayrı b ir yazımıza konu 
teşkil edecek olan cildinde yaz 
m alarda başlı başına b ir yeri 
vardır. Çok defa içinden daha 
değerli dışı olan vazm alara te ­
sadüf etm ek m üm kündür.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Yazma kitaplar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository