Taha Toros Arşivi, Dosya No: 31-Mardin Ailesiİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Tamer, Meral

Istanbul Sehir University Repository

Türkiye’nin ilk kadın halkla ilişkiler danışmanı 
Betül Mardin’in unutamadığı jest
Bormenln pembe gülleri
“Üç yıl geceli gündüzlü çalışmam Haldun’un başını yedi.
Boşandık” diyen Betül Mardin, boşandıkları gün, Haldun 
Dormen’in kendisine mutluluklar dileyerek”  yolladığı 
pembe gülleri bugün hâlâ anımsıyor...
Meral Tamer
Betül Mardin... Mısır’da yaşamış varlıklı bir Türk aile­sinin oflu olan Muhittin Mardin’in kızı, Amerika’da yaşayan kompozitör Arif Mardin’in ablası, tiyatro sa­natçısı Haldun Dormen’in eski eşi; ama hepsinden önemlisi, Türkiye’de halkla ilişkiler mesleğinin öncüsü...
Gözünde gözlüğü, ensesinde topuzu, elinde bastonu ve yü­
zünde hiç eksik olmayan gülümsemesiyle 59 yaşında bir ha­
nımefendi...
Adı Türkiye’de “halkla ilişkiler” mesleğiyle özdeşleşmiş... 
“Size, ‘Türkiye'nin ilk halkla iiişkilercisi’ diyebilir miyiz?” 
diye sorduğumda, “Hayır, ilk diyemezsiniz, ama ‘ilk kadın 
serbest danışman ya da en renklisi' diyebilirsiniz. Kadın ola­
rak en yaşlısı benim" diyor.
Betül Mardin’in Teşvikiye’deki evindeyiz. Garson neskafe 
ve pasta servisini yaparken 60 yıl öncesine dönüyoruz. Betül 
Mardin, “O günlere ilişkin bazı ayrıntıları vermek gerekli, aksi 
halde bugünkü Betül Mardin'in nasıl oluştuğunu anlamak 
mümkün olmaz” diyor ve anlatmaya başlıyor:
“1927 yılının son ayında Arap-Tûrk karışımı bir ailenin ikin­
ci kız çocuğu olarak Şişli’de bir apartmanda dünyaya gelmi­
şim. İkinci çocuğun da kız olmasına ailem o kadar üzülmüş 
ki, göbeğimi “Mehmet A rif’ diye kesmişler.
Ben 4,5 yaşındayken Arif doğdu. Kardeşimin erkek ol­
ması herkesi çok mutlu etmişti. 3 kardeş birlikte büyüdük, 
taa ki ablam Leyla, Robert Koiej’de birlikte yatılı okurken ve­
remden ölünceye kadar..!’
Ablası öldükten sonra ailesi Betül Mardin’in üzerine titri­
yor, onun Kolej’de yatılı okumasını yasaklıyor.
Oysa Betül Mardin’in amacı, Koleji bitirdikten sonra Ame­
rika’ya gidip psikiyatri öğrenimi yapmakmış. Ama nafile... Ne 
yaptıysa, ne kadar dil döktüyse de bunu ailesine kabul ettir­
mesi mümkün olmamış ve babası Muhittin Mardin’in kesin 
“Hayır” yanıtı bir gece annesi tarafından kendisine bildiril­
miş.
Betül Mardin, gözlerinin yaşarmasına engel olmaya çalı­
şarak o günleri anlatırken, “...Ve ben o gün bugündür, annem­
den, babamdan hiç ayrılmadım; onları hiç bırakamadım. 40 
yaşma geldikten sonra, 3-4 yıllığına Londra’ya gidişim dışın­
da hep bu evde (Teşvikiye Palas) onlar üst katta, ben alt kat­
ta, hep onlarla birlikte yaşadım” diyor.
Betül Mardin için Kolej yıllarının ardından ilk aşk, ilk ev­
lilik geliyor. İlk eşi, Türkiye’nin ilk işçi milletvekili Numan 
Usta’nın oğlu Akgün Usta. Evlenebilmek için Akgün Bey’in 
Hukuk Fakültesi’ni bitirmesini ve askerliğini yapmasını bek­
liyorlar ve sonunda 1950 yılında evleniyorlar.
“tik kocamı çok sevmiştim” diyor Betül Mardin ve sözleri­
ni şöyle sürdürüyor: “O da, ailem gibi çalışmama karşıydı. 
O zaman anladım ki, Türkiye’de kadının belli bir mesleğinin 
olması, çalışma hayatında yükselmesi çok zor. Akgün’le 1956 
yılında boşandık. Bu arada bir kızımız oldu. Ama ben daha 
boşanmadan önce, bende bazı şeylerin kuvvetlendiğini hisset­
tim. Tiyatro eserleri çevirmeye, bazı sanat dergilerine yazılar
yazmaya, yani ucundan bucağından çalışmasa başladım. Ama 
asıl iş hayatına atılmam, 1956 yılında Tercüman gazetesine 
tercüme yapmak üzere kabul edilmem ile başladı. Burada işin 
içine Mısır Devlet Başkanı Nasır giriyor. Aynı yıl Mısır’da bazı 
karışıklıklar olmuştu. Böylece oradaki arazilerimizi kaybet­
tik. Maddi açıdan ailemizin içinde yaşanan ikinci krizdi bu... 
O yüzden çalışmaya başlamam zor olmadı.”
Böylelikle Betül Mardin, 1956 yılında 29 yaşındayken pro­
fesyonel iş hayatına adımını atıyor ve o gün bugündür tam 
30 yıl süreyle aralıksız çalışıyor.
Betül Mardin boşandıktan bir süre sonra o zamanki adı 
“Cep Tiyatrosu” olan Dormen Tiyatrosu’nun kuruluş çalış­
malarına katılıyor. 1958 yılının sonuna doğru Amerikan Ha­
berler Merkezi’nde basınla ilişkileri yürütmek üzere, yani adı 
konmamakla birlikte ilk “halkla ilişkiler” görevine başlıyor.
Halkla ilişkiler, bugün ülkemizde hızla büyümekte olan, her 
geçen gün daha fazla ilgi çeken bir alan. Ama halkla ilişkiler 
diye bir tanımın bile ülkemizde daha bilinmediği günlerde, Be­
tül Mardin Amerikan Haberler Merkezi’nde bu işe başlaya­
rak “mesleğinin ilkleri" arasında yer almaya hak kazanıyor.
Betül Mardin’in Haldun Dormen’le evliliği de o yıllara rast­
lıyor. “Haldun'un bana evlenme teklif edişini hiç unutmam. 
Sözlerini aynen hatırlıyorum. ‘Hakkımızda dedikodu varmış, 
evlenip bunları giderelim, ne dersin?’ demişti. Böylece Hal­
dun’la 1959 yazında evlendim ve kendimi Dormen Tiyatro- 
su’na adadım. Hayatımın bundan sonraki yılları şktır. 7 yıl­
lık âşk hayatıdır. Haldun’la ilk evlilik yıllarımda tabii ki ça­
lışmadım, sadece Dormen Tiyatrosu ile ilgilendim."
Betül Mardin Haldun Dormen’le evliliğinin ilk yıllarında 
kısa bir süre Yeni Sabah’ta çalışıyor, ancak hamile kalınca bu 
işi bırakıyor. Betül Mardin’in bu evlilikten 1961 yılında bir oğlu 
oluyor: Ömer Dormen.
1964 yılında Betül Mardin 5 yıllık evliyken, hayatının akı­
şını yeniden değiştirecek bir teklif alıyor. Yine kendi ağzın­
dan dinleyelim:
“ 1964 yılında yıllardır piyeslerini sahneye koyduğum bir 
oyun yazan beni ziyarete geldi. Turgut Özakman'dı bu. O gün­
lerde TRT’nin radyo bölümü merkez dairesi başkanıydı. Ba­
na, ‘TRT’ye program uzmanı olarak gel' dedi. Haldun da is­
tedi o işe girmemi ve ben TRT’ye girdim. Aman efendim, me­
ğer ben ne çok severmişim radyoyu... İşe bir sarıldım, bir sa­
rıldım ki görme... Üç yıl geceli gündüzlü çalıştım ve bu olay
Yıl 1959: Betül Mardin, Haldun Dormen ile evleniyor.
6
la Haldun’un başını yedi. Haldun’la boşandık, ama ilişkimiz 
niç kopmadı. Haldun, Türkiye’de tanıdığım en asil adamla­
rın başında gelir. Boşandıktan sonra eve geldiğimde pembe 
güller yollamıştı bana ve mutluluklar diliyordu. Bugün en ya­
kın üç dostum varsa, bunlardan biri Haldun’dur.”
Betül Hanım, 1967 şubatında Haldun Dormen’den boşan­
dıktan sonra kızı Leyla Ustalar ve oğlu Ömer Dormen’le bir­
likte herkesin farklı soyadlarda olduğu 3 kişilik bir aile ola­
rak Teşvikiye Palas’ta yaşamaya devam ediyor. İş hayatında 
ise, boşandıktan sonra önce Erzurum Radyosu’nun kurulu­
şu, sonra televizyon için İngiltere’de BBC’de üç aylık kurs, ar­
dından Ankara’da televizyondaki çalışma... Ama o günlerde 
İstanbul’da televizyonun kurulması söz konusu olmadığından, 
kendisinin de çocuklarını bırakıp Ankara’ya yerleşmesi müm­
kün olmadığı için, 1968 haziranında TRT’den ayrılıp kendi 
deyişiyle “sipsivri” İstanbul’a dönüyor ve işte o günden son­
ra Betül Mardin’in yaşamında “halkla ilişkilerin” ağır bastı­
ğı dönem başlıyor.
Betül Mardin o günleri ise şöyle anlatıyor:
“Akbank’a gittim. Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Dallı. 
Hamit Belli de o günlerde Genel Sekreter. Halkla ilişkilerin 
ismi hâlâ ortada yok, ama benden istedikleri tam o iş: Per­
sonelle aramızdaki ilişkileri sen üstlen’ diyorlar. Part-time ola­
rak işe başlıyorum ve 1,5 ay içinde tam 10 müşterim oluyor. 
Müşterilerimin arasında plak şirketi, lokantacılar falan var; 
Selahattin Beyazıt, Moran Lisesi, Fecri Ebcioğlu, Nisa Serezli- 
Tolga Aşkıner Tiyatrosu... Yani çok çeşitli... işte o zaman çok 
kitap okumaya başladım. Çünkü çevrem vardı, işi iyi götü­
rüyordum, ama metodunu bilmem, altyapıyı tamamlamam 
gerekiyordu, tki yıl da böyle geçti, ama bana yine ‘iğneler 
batmaya’ başladı. Ben bunu yapıyogjm, ama belki de 
hamhum-şaralop yapıyorum diye düşünmeye başladım. Ah­
met Dallı’ya gittim ve ‘beni İngiltere’ye tayin edin’ dedim. Ah­
met Bey, o zamanlar Kemal Has Bey’in Londra’da bulunan 
Elvan adlı şirketine tayinimi koordine etti, ama tam gidece­
ğim sırada düştüm ve kalça kemiğim kırıldı ve sonuçta sakat 
kaldım.”
Haldun Dormen ile evliliğinin 
ilk yıllarında, iş hayatından 
uzaklaştığını, yalnızca 
tiyatroyla ilgilendiğini söyleyen 
Betül Mardin, “Hayatımın o 
yılları aşktı; yedi yıllık bir aşk 
hayatı... diyor.
Bu olay 1971 yılı ocak ayında oluyor. Bugün Betül Mar­
din’le özdeşleşen meşhur baston, işte o düşme olayından ka­
lan “yadigâr.” Sonra bir ameliyat... Bir bacağın diğerinden 
4 santim uzun olduğu ortaya çıkınca bir ameliyat daha... Sonra 
Londra’da yine tedavi ve iyileştikten sonra Londra’da halkla 
ilişkilercilik.
“Bende olan birikimle birlikte Londra’da bu işi yaparken 
çok şey öğrendim. Pek çok şeyin farkına vardım. Eğer ilk dö­
nemim çıraklıksa, Londra'da usta oldum diyebilirim.”
Betül Mardin, 1974’te Türkiye’ye dönüyor ve aynı yıl Ala- 
eddin Aşna ile birlikte A ve B Halkla İlişkiler Şirketi’ni ku­
ruyor. Bu dönemde İstanbul Festivalinden Sheraton Oteli­
ne, Şişe Cam Topluluğu’ndan Pamukbank’a, birlikte pek çok 
iş yapıyorlar. 10 yıl sürüyor bu ortaklık ve 1984 yılında Betül 
Mardin A ve B‘yi Alaeddin Asna’ya bırakarak “yoluna tek 
başına devam etmeye” karar veriyor.
“Halkla ilişkiler mesleğinin Türkiye’de gelişmesi ayrı bir ko­
nudur, onu benim deneylerim ve gözlemlerimle anlatmak cilt­
ler tutar” diyor Betül Mardin ve sözlerini şöyle sürdürüyor:
“Artık benim için önemli olan mesleği kanıtlamaktı. Ken­
dimi tanıtmak gibi bir sorunum yoktu. Ben zaten tanınıyor­
dum, kendimi kanıtlamıştım. Ama bazılarının kafasında, ‘Bu 
meslek gerçekten var mı, yoksa bir hanım yaptığı için mi var?’ 
gibi sorular beliriyordu, işte A ve B’ye ortak olduğum bu 10 
yıllık süre içinde Türkiye'de halkla ilişkiler mesleği de kendi­
ni kanıtlamış, rüştünü ispat etmiştir.”
Betül Mardin A ve B’den ayrılırken Sheraton Oteli ile olan 
ilişkilerini sürdürüyor ve Sheraton’un kadrolu elemanı olu­
yor. Sonra Asil Nadir ve Pollv Peck’in kadrosunda da yer alı­
yor, ayrıca başka işler de yapıyor ve tam bizim bu söyleşiyi 
yaptığımız saatlerde gelen bir telefon, Betül Mardin’in “İmaj" 
adlı yeni halkla ilişkiler şirketinin resmen kurulduğunu ha­
ber veriyor. Yani Betül Mardin 3 yıllık aradan sonra yeniden 
şirket sahibi oluyor.
30 yıllık iş hayatından sonra hâlâ mücadeleye devam mı?
Betül Mardin, “Artık konu, ne mesleği ne de ke. dimi ka­
nıtlamak. Yıllar boyu soluğu tükenmeden bu işi götüren bir 
kişi olarak, benim bundan sonra arayacağım ne paradır, ne 
de ündür. Olsa olsa saygınlıktır” diyor. □
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Türkiye’nin ilk kadın halkla ilişkiler danışmanı Betül Mardin’in unutamadığı jest:Dormen'in pembe gülleri

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository