Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Namık Kemal.



Not: Gazetenin "Tarihten Sayfalar" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

Ebüzziya Tevfik bey 
Namık Kemali anlatıyor
Ebüzziya Tevfik Bey memle­
ketimizdeki inkılâp hareketleri­
nin tanınmış simalarından bi­
ridir. Şinasl, Namık Kemal ve 
Ziya Paşa ile başlıyan siyasi 
mücadelesi kendisini birçok 
nikbetlere uğramıştı. Bir de­
fa Rodosa ve bir defa Konyaya 
sürüldü.
Resmî vazife olarak Şûrayı 
Devlet âzalığında, Sanayi mek­
tebi müdürlüğünde bulundu. 
Meşrutiyetin ilânından sonra 
da Antalyadan mebus seçildi. 
Memleketimizde çok İleri bir 
matbaacılık kurmuş, bu saha­
daki şöhreti memleket hudut­
larının dışına çıkmıştı. Bu müs­
tesna gayretinin vatandaşları 
tarafından lâyıkıyle anlaşıla­
mamış olmasma üzülürdü.
Pariste n . Abdülhamit idare­
sine karşı mücadelede bulunan 
Ahmet Rıza Beye yazdığı 26 a- 
ğustos 1893 tarihli mektubunda, 
matbaacılık sahasında çalışma­
larını, elde ettiği muvaffakiye­
ti ve karşılaştığı kayıtsızlığı şu 
suretle anlatmaktadır: (Taba- 
atin terakkisine değil, fenni 
tab; hattâ Pariste dört yüz 
sent'de yetişmiş oldukları dere­
ceye isale muvaffak oldum. 
Bunu o kadar iftiharane söyle­
rim ki sizden başkası cinnetime 
hükmeder. Yalnız şu fikirleri­
nizi tashih etmek isterim. Bu 
hizmetimle OsmanlIları kendi­
me minnettar etmek değil, bu 
hizmetten hâlâ OsmanlIların, 
yüz binde, belki beş yüz binde 
birini haberdar edemedim.
Şurası şayanı dikkattir ki bu­
gün Almanyanın içinde tek bir 
matbaası bulunan ufak Dir ka­
sabasına gidilip de sahibiyle 
görüşülse, esnayı musahabette 
İstaııbulda Ebüzziya isminde 
bir Türk matbaası varmış, aca­
ba âsarı matbuası nasılmış de­
necek olsa, herif «O!... Bu a- 
dam Türk değildir. An’asıl Al­
ınandır. Sonra müslüman ol­
muş, İstanbulda bir matbaa aç ­
mış, âsarı matbuası bizim Lâyp- 
slg, Frankfurt, Berlin Stütgart, 
Münih (grafişe klüp) lerinde 
fevkalgaye mazhan takdir ol­
du. Hattâ kendisi Lâypzig Aka­
demi tipografiğinde âzadır, ce­
vabını verir.
Bu hal, bendenizin tabaate 
hizmetimle OSmanlılan minnet­
tar etmiş addetmek doğru mu­
dur, değil midir; orasını siz tâ­
yin buyurun; herifler perfeksi- 
yone bir iş gören adamı bile 
OsmanlI addetmeye tenezzül et­
miyorlar. İtimad etmelisiniz ki 
benim âsarı tabaati Kastamo- 
nuda görmüş adam tasavvuru 
bile hüsnüzanda israftır...)
Ebüzziya Tevfik Bey, Türk 
matbaacılığına yaptığı hizmet­
leri bu sözleriyle belirtirken, 
yeni edebiyatımızdaki yeri hak­
kınca büyük bir tevazu gösteri­
yordu. (Evvelâ, ben edebiyata 
kat a amma sahih söylüyorum, 
zerre kadar hizmet edemedim. 
Vakıa hizmet edecek kudreti de 
haiz değildim amma o yolda
Yazan
Halûk Y.
Şehsuvaroğlu
hizmet etmişlerin asarına del- 
lâl olmak gibi hizmeti neşriyede 
olsun bulunabilirdim...)
Bu mektubunda Ebüzziya Tev­
fik Bey dostluğundan bahis aç­
makta, sözü büyük dostu Na­
mık Kemale getirerek, kendisi! 
hakkındaki düşüncelerini be- 1  
lirtmektedir: (... Bendenize
dünyada dost bulunmadığını ve 
bulunamıyacağını itikad ettiren 
o hal idi ki muahharen bu iti­
kadım birçok tecrübelerimle 
teşeyyüd eylemiştir. Bu halde 
ben de kimseye dost olamıya- 
cağım hükmü kendi kendine 
zahir olur.
Dünyada herkes egoist iken 
ve bahusus heyeti içtimaiyemi- 
zin kuvvei esasiyesinde egoizm 
denilen hassai tabiiye bulundu­
ğu halde, herkes gene aharı 
egoistlikle itham eder. Ve bu j 
hasleti en çirkin hasailden ol­
mak üzere tesvir ve ilhama kal­
kışıyor. Bunlar bir takım mâne­
vi hastalıklardır ki ebnayi be­
şeri maddî emrazdan ziyade 
rahnedar eyler. Ne çare ki in­
san denilen hayvan veya za’fı 
idrâk veyahut edyanın gönülle­
ri istilâ eden tesiratiyle mahi­
yeti hakikiyesini daima setre 
mecbur olagelmiştir. Dünya 
berdevam oldukça gene bu yol­
da devam edecektir.
İşte azizim, dostluk dahi bu 
yolda bir sütrei riyaya bürün­
müştür. Herkes birbirine temini 
dostide bulunuyor. Fakat dost­
luk nedir acaba düşnülmüş mü­
dür? Ben size namusumun kâ­
fili olan hürriyet-i vicdanıma 
kasem ederim, müddeti ömrüm­
de kimseden dostluk görmedim. 
Yalnız bir kişiye dost oldum. O 
ise Kemal idi.
Kemal nasıl adamdı? Onu hiç 
bir kimse, hattâ ispat ve iddia 
ederim ki kendisi dahi benim 
kadar bilmezdi. Hattâ şu kıtayı 
kendisiyle gene kendisine dair 
açtığımız bir mübahase üzerine 
söylemiştim. (Cümle-i münte- 
hibe-i Kemal) ünvaniyle cemi 
ve neşreylediğim eserinin üze­
rine de basmıştım. Belki oza- 
man görmüşsünüzdür. Görme- 
dinizse kıta şudur:
Kimse tâyin edemez âlemde 
Kerdi mahiyetini reyi ile 
Münferit vâsıta-i rüyet iken 
Göremez kendisini dide bile,
O itikattayım ki Kemal uğ­
ruma evlâdını feda edecek ka­
dar beni severdi. Fakat bazı 
makasıdımn, meselâ siyasiyata 
olan meftuniyetinin ilcasiyle 
beni feda edebilirdi. Ben ise 
onun için her türlü makasıdımı 
feda edebilirdim. İşte birader 
fark buradadır. Dostluk âdeta 
bir gözle, yani kalbin güzel bul­
duğu bir vücuda alâka merte­
besinde olmalıdır. Yoksa temi­
natı lâfziyeden harice çıkamı- 
yan dostluğa dostluk denmez.
Fakat zamanımızda nifak ve 
bühtan o derecelerde tekessür 
etti ki insan kendisine zararı 
dokunmıyan bir adamı da dost 
diye telâkki etmekte muztar 
kalıyor.
Bu bahis, öyle beş on satır 
yazı ile hallolunacak mesailden 
olmadığı cihetle buracıkta kal­
sın da mektubunuzun diğer fık­
raları üzerine konuşalım...)
Ebüzziya Tevfik Bey, bu mek­
tubunun bir kısmında da Ah­
met Rıza Beyin hemşiresi Selma 
hanımdan bahsediyor, hürriyet 
mücadelelerine karışmış, kendi 
kendisini Garp kültüriyle ye­
tiştirmiş Sema hanım iıakkın- 
daki düşünceleri de şu su­
retle belirtiyor: (... Selmayı
taltif bahsine gelince pederi ad­
dolunacak bir sinde bulundu- 
duğum cihetle taltif değil, tat- 
yib ve taifei nisadan bulunduk­
ları haysiyetile kudreti nev’i- 
yem dairesinde himayeyi ken­
dime mukaddes bir vazife bili­
rim. Fakat emin ol Rıza Bey ki, 
Selma, bugün memleketimizde 
erkekler içinde de kendisine ak­
ran bulunamıyacak mertebeler­
de haizi irfan ve kemaldir. Her 
türlü vesaiti terbiyat ve mari­
fet mefkud olan bir memlekette 
bu kızcağızın zuhuruna mucize 
diyeceğim geliyor.
Ben ona ders vermek değil, 
onunla olan muhaberatım sa­
yesinde kendi navakısımı ikma­
le saî oluyorum. Selma bana bir 
mürşidi irfan hükmünü buldu. 
Herhangi bahse şevki kelâm 
eylesem beni mebhut ediyor...)
Ebüzziya Tevfik Beyle Ahmet 
Rıza Bey bir müddet mektup­
laştılar. Bu mektuplar bazı sui- 
zanlar yüzünden bir ara da sek­
teye uğramıştı. Ebüzziya ve 
Ahmet Rıza Beylerin diğer 
mektuplarından bazı kısımları 
ileride neşredeceğiz.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
* 0 0 1 5 8 0 8 1 4 0 1 0 *


Ebüzziya Tevfik bey Namık Kemali anlatıyor

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/135824/3/001580814010.pdf

Ebüzziya Tevfik bey Namık Kemali anlatıyor

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository