Taha Toros Arşivi, Dosya No: 103, 104, 105, 106-Ahmet Rızaİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Kandemir, Feridun

Istanbul Sehir University Repository

Avrupadaki Jöntürkier 
arasındaki mücadeleler
İSMAİL HAKKI BEYİN 
AHMET RIZA BEYE 
D Ü E L L O  T E K L İ F İ
Yazan : Feridun KANI)EMİIİ
Avrupadaki Jöntürkier, Prens Saba­
hattin Beyin 2 Şubat 1902 de Paris’de 
topladığı ilk kongrede, anlaşmazlığa dü­
şerek, ikiye bölünmüşlerdi.
Anlaşmazlığa sebep olan, Prens Saba­
hattin Beyin ileri sürdüğü şu fikirdi : 
“ Sultan Hamid’e karşı bir ihtilâl yap­
mak istiyoruz. Fakat yapmağa teşeb­
büs edeceğimiz bu ihtilâlin istediğimiz 
neticeyi vereceği muhakkak değildir. 
Ayaklanma gürültüsü esnasında, her 
hangi bir yabancı hükümetin kendi çı­
karma, işlerimize müdahale etmesi ihti­
mali vardır. îşte bu çeşit bir müdahale­
yi önlemek için, çıkarı çıkarımıza uy­
gun bir hükümetle şimdiden anlaşmış 
olmalıyız. Yani memleket içinde, hare­
kete geçtiğimiz vakit, bundan kendi çı­
karma faydalanmak isteyecek hükümet­
lerin müdahalesini önleyecek hür ve 
demokrat hükümetlerin her hangi bi- 
rile şimdiden uyuşup, ondan sonra ha­
rekete geçmeliyiz.”
Prens Sabahattin Beyin bu teklifini 
çoğunluk doğru bulmuş, fakat Ahmet 
Rıza Beyle bazı arkadaşları, bunu“ ya- 
bancıları işlerimize karıştırmak ”  ola­
cağı mülâhazasiyle kabul etmemişler 
ve böylece Jöntürkier “ müdahaleci”  ve 
“ adem-i müdahaleci”  diye ikiye ayrıl­
mışlardı. Ancak bu ayrılışa rağmen, 
birbirlerini incitecek hareketler olma­
mış, ve kongre medenî insanlara yakı­
şan bir dostluk havası ve sükûnet için­
de dağılmıştı. Bu dağılışdan bir müd­
det sonra müdahaleci denen çoğunluk, 
“Teşebbüsü şahsî ve adem-i merkeziyet
Prens Sabahaddin Bey.
gurubu ismi altında fikirlerini yaymak 
maksadile Folkston’da “Osmanlı” gaze­
tesini çıkarmağa başlamış, Ahmet Rı­
za Beyin başkanlığındaki, azınlık da, 
“ Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti” 
ismini “ Osmanlı Terakki ve tttihad Ce­
miyeti” ne çevirerek Mısırda “ Şurayı - 
Ümmet”  gazetesini yayınlamağa ko­
yulmuştu. Ve o zamana kadar ittihad 
ve Terakki ismi altında toplanmış bu­
lunan bütün inkılâpçı Jöntürkier, artık 
iki grup halinde karşılıklı vaziyet al­
mış bulunuyorlardı.
İK İ TA R A FL I MÜCADELE
Birleşme maksadile yapılan teşeb­
büsler verimsiz kalınca, taraflar bir ta­
kım olayların tesiri ve benlik hırsile ya­
vaş yavaş birbirlerinin can düşmanı ha­
line gelmişlerdi. O zaman başlayan bu 
karşılıklı can düşmanlığı, meşrutiyetten 
sonra da devam ederek, nihayet belki 
de Osmanlı İmparatorluğunun yıkıl­
masına sebep olan âmillerden biri ol­
muştu.
Kendini en fazla benlik davasına kap­
tıran Ahmed Rıza Beydi. 2 Şubat kong­
resine başkan seçilmeyişini onörüne 
yediremeyişle başlayan benlik dâvâsı- 
nı, kongreden sonraları da devam et­
tiren Ahmed Rıza Bey, o zamanki ya­
kın arkadaşlarının da dediklerine göre 
belki de sadece bu hırsla, Prens Saba­
hattin Beyle, taraftarlarının âmansız
—  3919
TV SGİL-O'H
düşmanı kesilmişti. Öylesine ki bun­
ları “ serseri, âdi, şarlatan”  diye tahkir­
den dahi çekinmiyordu. Ve işte bu yüz­
dendir ki, nihayet düelloya davet edil- 
mişdi :
O zamanki Jöntürkler arasındaki an­
laşmazlıkları da açıkça belirtmesi bakı­
mından pek enteresan olan bu olayı, 
Ahmed Rıza Beyi düelloya davet eden, 
Prens Sabahattin Beyin yakın arkadaşı 
Kurmay Yarbay İsmail Hakkı Beyden 
dinleyelim. İsmail Hakkı Bey, 1907 yı­
lı sonunda Kahirede Ahmed Rıza Beye 
hitaben “Cidal”  ismiyle yayınlamış ol­
duğu açık mektupda şöyle diyordu:
“ 1902 şubatında Prens Sabahattin 
Beyin himmetile Paris’de malûm olan 
Kongre yapıldı.
Sen de orada davetli olarak bulunu­
yordun. Fakat iktidar ve içtimai mev­
kiin seni bu kongrede üçüncü, dördün­
cü derecelerde bırakdığmdan hırsla bek­
lediğin riyaset mevkiinden çok uzak 
kaldın. Bu hal hodbinliğin (bencilliğin) 
ile seni sıkdı. Hele kongrede biricik da­
yanağın olan muhterem vatandaş Halil 
Gaanem Efendinin de senden fikren ay­
rıldığını görünce bütün bütün şaşırdın, 
kaldın.
“ PRENS SABAHADDtN 
SANA NE Y A P T I?”
Hatırdadır ki, Sabahaddin Bey ve 
tarafdarlarını vatana, ihanetle itham 
için yegâne vesile ettiğin ve altı sene­
den beri teşhir ve ilândan bir türlü u- 
sanmadığın, utanmadığın yabancı mü­
dahalesi meselesini, o irfan Hocan Halil 
Gaanem bile kabul etmiş ve hatta “ Ac- 
tion bienveillante” tabirini kendisi bul- 
muşdu. Fakat sen, bu hakikatlere kani 
olmadın. Her işinde yaptığın gibi, ca- 
hilâne inadında Allah için sebat ettin. Ve 
her ne olursa olsun kongreden sıyrılıp 
çıkmağa, yalnız çıkmağa değil, müthiş 
bir darbe vurup, öyle ayrılmağa karar 
verdin. Bugün tamam yedi sene oluyor 
ki, o zavallı mücahid aleyhine yürüyüp 
gidiyorsun.
Ahmed Rıza Bey, bu Prens Saba­
haddin sana, ne yaptı? Ne fenalıkta bu­
lundu ki, seneler senesi aleyhinde ka­
lem oynatmakta devam ediyorsun? E­
ğer başlı başına bir gazete çıkarmakda 
ise, eğer fikren seninle birleşmekden 
çekinmiş ise, bunda sinirlenecek ne var? 
Birleşmek, fikren anlaşmakla olur. Sen 
altı sene önce kongreden ayrıldın. Ev­
velâ Mısır’da bulunan eski arkadaşla­
rınla “ Şûrayı-Ümmet”  i çıkarmağa baş 
ladin. Sabahaddin Bey senin aleyhinde 
bir satır yazı yazdı mı?
ihtimal ki, Sabahaddin Bey ve bazı 
tarafdarları kongrede bahis mevzuu o- 
lan yabancı müdahale maddesinde ha­
talı idiler; ihtimal ki, bugün takip et- 
mekde oldukları adem-i merkeziyet me­
selesinde de ifrad ve hatada bulunuyor­
lar. Sabahaddin Beyin tereddüdsüz bir 
fedakâr arkadaşı ve siyasi fikirlerinde 
fikrime uygun gelenleri itibarile taraf- 
dan olduğum halde, itiraf ederim ki, 
bu meselede ben de son fikrine iştirak 
etmedim. Geçen sene Parisde iken ara­
mızda buna dair saatlerce süren müna­
kaşalara ve ileri sürülen delillere rağ­
men asıl madde bir türlü fikrime mü- 
lâyim gelmedi. Fakat bundan dolayı, 
o gayretli mücahide, o necip vatanse- 
ver’e ihanet isnad etsem reva olur muy­
du? Hususile otuz kişilik bir cemiyet 
âzasını, “ bunlar yabancıların memle­
ketimize müdahalelerini istiyorlar, va­
tanı ecnebilere satıyorlar, bunlar hain­
dirler, bunlar canidirler” diye suçla­
yıp, mahkûm etmek - nazarında mu­
kaddes ne ise onun nâmına söyle - ga- 
rezkârlık, alçaklık değil midir?
Hülâsa şudur ki, Sabahaddin Beye 
ve tarafdarlarına ettiğin hücumlar ve 
taarruzlar vatanperverlik ilcasile olma­
dı, sadece garazkârlık sevdası, teferru­
at hırsı ile oldu ve çok ayıp oldu.
FAZİLE TLİ İNSANLARIN
m ü d a h a l e s i
Şimdi sadede gelelim : Gazetenizin 
son nüshasında Padişah yaverlerinden 
Rıza Paşadan bahsettikten sonra :
“ Bugün Hidiv’in hafiyelik hizmetinde bu 
lunan bir Türk Zabiti de temeyyüz ve 
iştihar için benimle düello etmek tec­
rübesinde bulundu. Görülüyor ki, dün­
yada öldürülmeğe müstahak yalnız Ah­
med Rıza varmış.” zemininde tefahür o- 
lunuyor.
—  3920 —
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
1 5 0 2 0 7 6 0 0 6 *


Avrupadaki Jöntürkler arasındaki mücadeleler:İsmail Hakkı Beyin Ahmet Rıza Beye düello teklifi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository