Taha Toros Arşivi, Dosya No: 120-Köşkler, Kasırlar, Yalılar, Konaklar



Birinci Tarihi Türk Evleri Haftası: 27 Mayıs - 27 Haziran 1983. Türkiye Tarihi Evleri Koruma Derneği.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033)Geleceğe ya sanat ve güzellik bırakacağız ya da bir masa

İsmier, Leyla

Özgüner, Yalman

Istanbul Sehir University Repository

BİRİNCİ TARİHİ 
TÜRK EVLERİ HAFTASI
27 Mayıs - 2 Haziran 1983
Türkiye Tarihi Evleri Koruma Demeği
Evler yaşamalı
İnsanlar yüzyıllar boyu evler yaptılar, 
irili ufaklı, birbirinden farklı,
Ahşap evler, kagir evler yaptılar.
Doğup ölenleri oldu, gelip gidenleri oldu. 
Evlerin içi devir devir değişti.
Evlerin dışı pencere duvar.
(Behçet Necatigil, «Evler»)
EVLER de tıpkı insanlar gibidir, bilir misi­niz? Onların da biri birine benzemez yaşamları, başka başka çizilmiş kaderleri 
vardır. Gıcır gıcır, biraz boya kokarak yeni çakıl­
mış çivilerini güne, güneşe sunarak umut, emek 
ve sancıyla dolarlar. Aileler gelir yerleşir, çocuk­
lar büyür, gelinler çıkar kapıdan, dönmemek 
üzere gidenler olur. Zaman koşar, yaşlanır evler 
— tıpkı insanlar gibi —  ağrıları sızıları başlar, gı­
cırtılarla dolar odalar, sofalar; pul pul dökülür' 
boyalar, gençlikteki renkler solmuştur, sevgiye, 
ilgiye, korunmaya muhtaç evler ölümün yolunu 
tutmuştur. Şöyle bir keşfe çıkın çevrenizi, bahar 
kokan tepelerde canı boşalmış, karanlığa sığınıp
Z iv e rb e y 'd e  R az i T rak K ö ş k ü  (ü s t te )  B û y ü k d e re  S a d b e rk  H a n ım  M ü z e s i (a lt ta ) (F o to ğ ra f la r :  P e rih a n  B a lc ı)
PROGRAM
29 Mayıs 1983 Pazar 
Saat 10.30—Atatürk Kül­
tür Merkezi Otoparkı’ndan 
otobüsle hareket.
Saat 11.00—Üsküdar-Bağ- 
larbaşı Yapı ve Kredi Ban- 
kası’nın Meclt Efendi Köş- 
kü’ne geliş ve Necdet 
Yaşar konseri, köşkün ge­
zilmesi ve bahçesinde pik­
nik (döner-iç pilav-don- 
durma).
Saat 17.00— Çamlıca Te-
pesi’nde İstanbul panora­
masını seyir ve çay.
30 Mayıs 1983 Pazartesi 
Saat 13.00—Atatürk Kül­
tür Merkezi Otoparkı’ndan 
hareket, Süleymanlye Ki­
razlı Mescit Sok., Kayseri­
li Ahmet Paşa Konağı, 
Aksaray, Sultanahmet, 
Akbıyık Dede Efendi evi, 
Türk Islâm Eserleri Müze­
si ve Türk Odaları (İbrahim 
Paşa Sarayı) gezisi (çay).
31 Mayıs 1983 Salı
Saat 14.00—Alarko İş Mer- 
kezi’nde çeşitli konuşma­
cılar, dia gösterileri, Türk 
evlerinin ve sahiplerinin 
hukukî yönden eleştirisi 
ve öneriler.
Konuşm acılar: Y.Mimar 
Hüsrev Tayla-Türk Evleri 
ve Korunması, Y.Mimar 
Reha Güney-Safranbolu 
Evleri konuşma ve dia 
gösterisi, Avukat Çiçek 
Egemen-Türk evlerinin ve 
sahiplerinin hukukî yönü. 
Çay:
Y. Mimar Mualla Anheg- 
ger - Osmanlı sarayın­
da padişah evi (harem) dia 
gösterisi ve konuşma, Y.
Mimar Hüseyin Başçetin 
Çelik, Y. Mimar Alpaslan 
Koyunlu-Değlşen çevrede 
Türk evleri.
1 Haziran 1983 Çarşamba 
Saat 20.00—Atatürk Kül­
tür Merkezi’nde Konser 
Salonu'nda 1) Otantik Türk 
Müziği konseri, 2) Halk 
Müziği Konseri ve Folklor 
Gösterisi.
2 Haziran 1983 Perşembe 
Saat 16.30—Alarko Sanat 
Galerisi’nde toplantı, ka­
panış konuşmaları, dilek­
ler. Çay ve haftanın kapa­
n ış ı.*
Evler
yaşamalı
Türkiye Tarihî Evleri Koruma Derneği 
Başkanı Perihan Balcı, «Geleneksel 
Türk evlerini tanıtmak, sevdirmek, 
korumak, kamuoyunu bilinçlendirerek 
gelecek nesillere mimarî mirasımızı 
teslim etmek için bu haftayı 
düzenlemiş bulunuyoruz.» diyor
inleyen, geçmişin sesini dinleyen evler bulursu­
nuz. Çatısını taç gibi süsleyen oyma dantelleri 
rüzgâr, yağmur ve zamandan boza dönüşmüş, 
yarısı düşmüş köşkler, fıskiyeleri susmuş Kan­
dilli bahçelerinde cumbalı, geçkin sultanlar, 
yüzyılların sessiz tanıklığıyla gözünü Boğaz’a 
dikmiş, her dalgayla ağlayan yalılar görürsünüz. 
Sonra bastıkça çıtırdayan merdivenleri sofalara, 
sofaları odalara açılan konaklar, sonra dökük, 
yıkık, perişan mahalleler sokaklar. Kimi öylece 
ayakta ölecek, kimi alaşağı edilip demire betona 
yenilecek, belki de 60 daireli süper lüks sefertas- 
larına dönüşecektir.
E v le rin  ç o ğ u  e s k id i g i t t i  ta m ir  e d ile m e d i.
E v le r in  ç o ğ u  g e re ğ i g ib i  ta s v ir  e d ile m e d i.
K im i h a y a ta  \dt>yn)uş g ö rü n d ü ,
B az ıla rı z a m a n a  u y d u la r.
E v le r in  iç i  oda  ü z ü n tü ,
E v le r in  d ış ı p e n c e re  duvar.
( B e h ç e t N e c a t ig i l "E v le r" )
Eski evlerin güzelliğini yaşayan bilir. Benim 
de çocukluğum, o zamanlar peri padişahının 
sandığım, ak pancurlu, avlusu çifte palmiyeli, 
kayıkhanesinde sandallar duran, bahçesi hün­
nap ağaçlı, sarmaşıklı, çatısında yuvarlak, göz 
gibi penceresi olan (benim sarayımdı o göz pen­
cereli çatı od|ası) bembeyaz bir köşkte geçti. 
Merdiven altında gizilce gramofon çaldığım, 
çamaşırhanesinde saklambaç oynadığım, sanki 
hiç toz konmamış bembeyaz bir güzellik... Sonra 
o satıldı, bizim birailelik, anneannemll, dedemli 
saltanatımız 12 yazlıkçı aileye bölündü. Çatıdaki 
yuvarlak gözlü minik oda yazlıkçılara daire oldu 
— dört kişilik aile oraya nasıl sığdı, bilmem—  
çamaşırhaneye iki aile yerleşti, kayıkhaneye 
tuvalet koyup yalı dairesi diye kiraya verdiler, 
çini sobalı salonu ikiye bölüp, lüks yalı katı diye 
müşteriye sundular. O modern çağın sefası sü­
rülürken, içini yuva yuva böldüler de, dışına bir 
fırça boya sürmediler. Sonra yalı yalılıktan çıktı, 
ölümün yoluna düştü. Şimdilerde önünden ge­
çerken bakamıyorum, onca güzel anıya kara 
çalamıyorum.
Eski evlerin haftası
E
SKİ evlere, yaşlı evlere, bir geleneği, 
kültürü, bir yaşam biçimini dile getiren, 
yüzyılları en açık dille anlatan eski evle­
re ellerimizle çizdiğimiz kader suçdeğil 
mi? Onlarla birlikte geçmişimizin bir 
parçasını yokoluşa itmek, onca yaşanmış sayfa­
dan hiçbir iz bırakmamak niye?
Ama durun. Bir kısmımız yıkarken, bu kötü
atonalité®
kaderi değiştirmek uğruna kolları sıvayanlar da 
var. Turing Otomobil Kurumu, Taç Vakfı gibi, 
Türkiye Tarihi Evleri Koruma Derneği de, eski 
evlerin yitip gitmemesi için çabalıyor, onların 
değerini korumaktan yana, evlerin dilini söylet­
mekten yana emek harcıyor.
Bu hafta dört açın gözlerinizi, o suskun evlerin 
geçmişini gözleyin, yüzyılların öykülerine kulak 
verin. Bu hafta birinci Tarihî Türk Evleri Haftası 
yaşanıyor. Türkiye Tarihi Evleri Koruma Derneği 
ile Alarko Holding’in ortaklaşa düzenlediği hafta 
Ayazağa, Alarko Sanat Merkezi’ndeki Türk Evleri 
Karma Sergisi, konuşma, seminer, eski ev ve 
yalıları tanıtıcı gezi programları ile şenleniyor. 27 
Mayıs’ta başlayan ve 2 Haziran akşamı sona 
erecek hafta, evlerin, tarihî eski evlerin, onları 
seven, onların içinde yıllar yılı uyuttuğu kültür 
mirasını korumak İçin çırpınanların haftası.
Şimdi, Türkiye Tarihî Evleri Koruma Derneği 
Başkanı Perihan Balcı’ya, “ Geçmişi yaşatmanın 
mutlak gerekliliğine inandım ve bu düşünceden 
hareketle eski İstanbul evlerini fotoğrafla tesbite 
başladım” diyen bugünün fotoğraf ustasına 
verelim sözü: “ 1975 yılı, Avrupa Konseyi’nce 
Mimarî Miras Yılı kabul edilmişti. Turizm ve 
Tanıtma Bakanlığı 1975 Aralık ayında “ Eski 
İstanbul Evleri Boğaziçi Yalıları”  konulu siyah - 
beyaz fotoğraf sergimin Paris’e gönderilmesini 
uygun gördü. Sergi büyük ilgiyle karşılandı. 
Orada 57 yıllık bir kuruluş olan Fransız Evlerini 
Koruma Demeği üyeleriyle tanıştım. Bana fotoğ­
raflarda izledikleri değerlerin nasıl korunduğunu 
sordular. Yazık ki, onlara doğru dürüst bir cevap 
veremedim, ülkeme dönerken onların dernek 
statülerini aldım ve 1976 Nisan’ında Türkiye 
Tarihî Evleri Koruma Demeği’ni kurdum. Önce 
Bakanlar Kurulu kararıyla Türkiye kelimesini 
adımıza ekledik. Sonra Europa Nostra’ya (Avrupa 
Tarihi ve Kültürel Kalıtımı Koruma Demekleri 
Uluslararası Federasyonu) üye olduk. Sonra 
gene Bakanlar Kurulu kararıyla ‘kamu yararına 
dernek’ niteliğine kavuştuk. Amacımız Türk evi 
imajını yaratmak, empoze etmek, eski Türk mi­
rasının yaşatılıp sevdirilmesi için çalışmalar 
yapmak. Bugüne dek dernek bünyesinde sergiler 
açtık, konferanslar, saydam gösterleri yaptık, 
Türk evlerinin korunup yaşatılması için pek çok 
dergide yazılar yazdık, radyo konuşmaları 
düzenledik.”
P
ERİHAN Balcı objektifinde ve yüreğin­
de yer etmiş eski evler tutkusu uğruna, 
kişisel olarak 17, dernek olarak 6 yıldır 
emek veriyor. Haftanın amacına gelince, 
mimarî miras savurganlığına son 
vermek, yitip gidenlerin önünü almak, o eski 
ruhu yaşatmak, çevreyi bilinçlendirmek için bir 
adım, bir çaba. Haftayı finanse eden Alarko 
Holding’in, Endüstriyel İlişkiler Koordinatörü 
Uras Tantuğ, “ Sanatçıları desteklemek, sanat 
hayatına hizmet vermek İçin İki yıldır çeşitli 
sergiler açtık. Bu hafta da onun uzantısı”  derken, 
Balcı da bu haftayla ilgili şunları söylüyor:
Geleneksel Türk evleri, Türk yaşantısını, ge­
lenek ve göreneklerini yansıtması ve sergilemesi 
bakımından geçmişimizi belgeleyen en önemli 
değerlerimizdir. Türk yaşamının sadeliği, say­
gınlığı, mahremiyeti, aile birliği ve dayanışması 
bu evlerin her köşesinde belirgin bir şekilde 
görülür. Bu yoldan giderek ve bu düşünceden 
hareket ederek, yozlaşmaları ve Batı taklitçiliğini 
önlemek, en güzel şeylerin kendi bünyemizde 
olduğunu göstermek arzusu ile bu Türk Evleri 
Haftası’nın yapılmasının gerekliliğine inandık ve 
bu haftanın her yıl tekrarlanması amacı İle bu 
çalışmalara girdik. Geleneksel Türk evlerini 
tanıtmak, sevdirmek, korumak ve bütün bunların 
gerçekleşmesini sağlamak için kamuoyunu 
bilinçlendirerek, gelecek nesillere mimarî mira­
sımızı teslim etmek için bu haftayı düzenlemiş 
bulunuyoruz.”
Maketler, seramikler, fotoğraflar
Alarko Sanat Galerisi’ni dolduran o türlü 
çeşitli eski evleri, Safranbolu sokaklarını, İzmir 
konaklarını, Boğaziçi yalılarını görseniz, o yüz­
yılların koca dünyasının, o görmüş, geçirmiş
evlerin bir salona nasıl sığdırıldığına şaşarsınız. 
Hele o balkonlarında çamaşırlar serili, sardun­
yalar dizili ahşap evlerin, o binde birine 
indirilmiş konakların maketlerini kucaklayacağı, 
okşayacağı geliyor insanın. Karma Sergi’de Reha 
Günay ve Perihan Balcı’nın fotoğrafları, Puna 
Endem’in çini ev çalışmaları, Ahmet özelli, 
Perihan Baykal ve Nihal Atamer’in yağlı boya 
resim, Şule Ülgen ve Şükrü Platin’ in maket, 
Nazan Ozuysal ve Füreya Koral’ın seramikleri 
Neriman Temizyürek ve Haluk Ari’nin rölyefleri 
var, evler üstüne. Sergide ayrıca Kültür Bakanlığı 
Rölöve Anıtlar Teknik Müdürlüğü restorasyon 
çalışmaları da yer alıyor.
Perihan Balcı sergiyi gezdirirken, Safranbolu 
evlerinin önünde duraklıyor, “ Bakın”  diyor, 
__Iürklere barbar derler bir de. Bunca mimarî 
incelik hangi ülkede var?.. Türklerin ne denli
uygar olduğu, evlerdeki mimarî inceliklerde 
bellidir.”
Serginin bir ucunda, Yapı Kredi Bankası’nın 
özel koleksiyonundan, mankenli bir Türk evi 
köşesi de yer alıyor. Başında oyalı yemeni, üç 
etekli gelin hanım, ayağının altında seccade, 
kerevet üstünde nakış işliyor. Yanında bindallı 
giymiş bir güzel, gözleri nakışta, Izleyekaimış 
gelini.
Vaktiniz, olanağınız varsa sergiyi görün, 
haftaya katılın. Bir eski eviniz varsa, onu aslına 
uygun onarın, özelliklerini silmeden, izin verin 
yaşamasına. Bu güzelim mirasta sizin de 
hizmetiniz, payınız olsun. İzmir’in konakları, 
Anadoluhisarı’nın sokakları, Safranbolu, Antalya 
Kaleiçi’nin evleri yalnızca rölyeflerde, yağlıboya 
tablolarda kalmasın.
■  LEYLA İSM İE R
T ü rk iye  T a r ih î E v le r i K o ru m a  
D e rn e ğ i B a ş k a n ı P e rih a n  B a lc ı G ö k s u  A ra p p a ş a  Y alıs ı,
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
0 0 1 5 8 1 8 3 0 0


Evler yaşamalı

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/137515/2/001581830010.pdf

Evler yaşamalı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository