Taha Toros Arşivi, Dosya No: 120-Köşkler, Kasırlar, Yalılar, Konaklar.Not: Gazetenin "Günün Mevzuları" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYET n
f
I GÜNÜN M E V Z U L A R I  j
Son 100 sene içinde
yanan tarihî binalarımız
İstanbul asırlardanberi büyük 
yan^m felâketlerine uğramıştır. 
Yangınlar bir çok mimarî eserlerin 
ortadan kalkmasına sebeb olmuş, 
şehrin manzarası sık sık değişmiş- 
tir.
Yalnız sonyüz sene içinde saray, 
kışla, resmî daire, mekteb olarak 
bir çok binalarımız yanmış ve bun­
lardan pek »sı tekrar inşa oluna­
bilmiştir.
Kırım harbinde isfanbula gelen
Müttefik kuvvetlere karargâh ve 
hastane olarak Boğaziçinde ve di­
ğer semtlerde muhtelif kasırlar, 
yalılar, kışlalar tahsis olunmuştu. 
Fransızlar. Harbiye mektebini, Da- 
vudpaşa kışlasını. Topkapı Sara­
yı ela Hassa Müşiri dairesini, Ku- 
ruçesmede, Kanlıcada birer yalı, 
İngiiizier, Selimiye kışlasını, Hay­
darpaşa hastanesini. Kuleli kışlası­
nı, İcadiye ve Tarabya kasırlarım 
1853 yılmdan 1855 yıb sonlarına 
kadar İşgal etmişlerdi.
îstanbulu terkederlerken bu bi­
naların mühim bir kısmında ihmal 
ve kavıdsızlık yüzünden yangınlar 
çıkarmışlar. Harbiye mektebini, 
Davudpaşa, Selimiye, Kuleli kışla­
larda jesdiye kasrını yakmışlardır. 
Harbiye ve kışlalar yeniden inşa 
ve tamir olunmuş, II- Mahmudun 
(Hekim girmez) dediği, bol pen­
cereli, havadar kasrı bir daha ya­
pılamamıştı.
İstanbulda tarihî binalar daima 
dikkatsizlikten, tedbirsizlikten ya­
nıp kül olmuştur. Tophanede bu­
gün Sanat okulu olan binanın ye­
rinde eskiden daha güzel bir bina 
vardı- Bir çok yabancı ressamların 
yaptıkları (Tophane meydanı) re­
simlerinde bu binayla, meşhur çeş­
me görülmektedir.
Tophane Müşirliği dairesi 1863 
yılında (ikinci katındaki kalem o-
i Yazan:
L H alûk Y. Ş eh sü va ro ğ lu3
dalarına bitişik kahve ocağından) 
çıkan bir ateşle tamamen yanmış­
tı. Sonra bu sahaya bugün görülen 
ve ordu elinde en son İstanbul 
Merkez Kumandanlığı olarak kul­
lanılmakta bulunan bina yapılımş-
u.
Aynı yıl İçinde îstanbulun mima­
rî ve tarih bakımından çok mühim 
bir binası daha yanıp kül olmuştu
Bu haberi İngiliz okuyucularına 
bildiren The illustrated London 
News (İstanbul hakikî bir felâke­
te duçar olmuştur) diyordu.
Saraybutnunu süslemekte olan 
Topkapı sahilsarayı 10 ağustos 1863 
pazartesi günü haremde ütüden çı­
kan bir kıvılcım ile yanmağa baş­
lamış ve o vakitki imkânların hep- 
sile yardıma koşulduğu halde kur­
tarılamamıştı.
Saray ill- Ahmed ve I. Mahmud 
inşaatlarından sonra II .Mahmud ta 
| rafından çok güzel bir plâna göre 
| genişletilmişti- Saray fevkalâde 
i tezyinattı salonları, odaları ihtiva 
! ediyor ve etrafında giizel köşkler 
bulunuyordu.
Topkapı sahilsaraymda Sultan 
Mahmudun, Sultan Mecidin kadın­
lan ve civarileri oturmaktaydı. In­
giliz muhabir yangın, olduğu sıra­
da sarayda dört yüz kişi bulundu­
ğunu yazmaktadır.
Sarayla beraber çok kıymetli 
mücevherat ve güzel eşyalar da 
yanmıştı. Yangından sonra Ende- 
runlular, enkaz altında günlerce 
zümrüd, yakut, elmas gibi kıymetli 
taşlan aramağa memur edilmişler­
di.
Galatada Köprüden Yolcu Salo­
nuna gitmeden az «welk! sahada 
(Kurşunlu Mahzen Kasn) isimli 
bina 1715 tarihinde Sadnazam şe- 
hid Ali Paşa tarafından inşa olun­
muştu. 1819 da bu kasır yanmış ve 
gene o yıl içinde yerine Sadnazam 
Derviş Paşa yeni bir kasır yaptırt- 
mıştı. 1821 yılında da ilk defa ge­
lip, giden gemilerin yoklamalan 
için bir kalem kurulmuştu.
(Kurşunlu Mahzen Kasn) padi­
şahların zaman zaman gelip istira­
hat ettikleri bir kasırdı. Limanın 
ticarî faaliyeti artınca bu kasır 
Kaptan paşalara tahsis olundu- E- 
sasen yoklama k.Cemi de Kaptan 
Paşalığa bağlıydı. Abdülmecid za­
manında duvar üstünde kurşun 
saçaklı pembe boyalı bu güzel ka­
sır (Liman Dairesi) olarak kullanı­
lıyordu. Gene bir ihmal yüzünden 
içinden çıkan bir ateşle (1869) yı­
lında yanıp kül olmuştu.
Türk mimarisinin en güzel ör­
neklerinden biri olan Topkapı sa- 
hilsarayımn İçindeki kıymetli taş­
larla ve eşyalarla yanmasından 
sonra 1881 yılı eylülünde Dolma- 
bahçedeki Istablı Âmire yangını da 
çok ağır kayıblara mal olmuştu. 
Taht hazînesini de ihtiva eden Dol- 
mnbahçedeki Istablı Âmire dört 
saat içinde tamamen yanmış ve bu 
yangında II. Mahmuda aid (altın, 
gümüş işlemeli çok sanatkârane 
yapılmış saltanat arabalarile) (alan 
günlerine mahsus işlemeli, mücev­
herli, İncili haza, egör ve nraba ta­
kımları) kurtarılamamıştı.
1907 ağustosunda Galatasaray
Sultanisi yanmış, talebeler Beyler­
beyi sarayı müştemilâtından olan 
binalara nakledilmişler ve bir yıl 
orada okumuşlardı.
II. meşrutiyet devrinde de İstan­
bul birbiri arkasından bir çok yan­
gın felâketlerine uğramıştı. Evvel­
ce Ali Paşa konağı olan ve bazı 
sultanların İkametlerinden sonra 
Erkânıharbiyei Umumlyeye tahsis 
edilen Mercen konağı büyük Lâ­
leli yangınında yanmıştı-
ötedenberi müteaddid yangınlar 
geçirmiş bulunan Babıâll 19. aaır 
içinde biri 1878 yılında, diğeri de 
1911 yılının 24 ocak pazartesi ge­
cesi iki yangın geçirmişti. Son yan­
gın Şûrayi Devlet Dairesi tarafın­
daki telgraf odasından çıkmış, Şû­
rayi Devlet Daireleri tamamen, 
Sadaret ve Dahiliye kalemlerile 
daireleri kısmen yandığı halde ateş 
söndürülmüştü.
Meşrutiyet devrinin geçirdiği 
büyük yangın âfetlerinden biri 
Meclisi Mebusan binası yapılan 
Çırağan sarayının yanması olmuş 
ve bu yangın sebebi bir dedikodu 
mevzuunu teşkil etmişti.
19 ocak 1910 günü çıkan ve sön- 
dürülemiyen bu yangının sebebi 
de (elektrik kontaktma) bağlanmış 
ve milyonlarca liranın ziyama se­
beb olan hâdise de böylece geçiş­
tirilmişti. Yangından sonra o te­
essürle ve hızla devlet dairelerinde 
bazı gelip geçici tedbirler alınmış 
ve bu hal zamanın şairlerine bir 
hiciv mevzuu olmuştu.
VI. Mc-lımed Vahıdeddin kısa sü­
ren saltanat yıllarında Yıldız sa­
rayında büyük biraderi II. Abdiil- 
hamidin hususî dairesinde ikamet 
etmiş, 9 haziran 1919 gecesi (gene 
elektrik kontaktı) yüzünden bu 
kasır tamamen yanmıştı. Padişah 
ve dairedekiler gece hayatlarım 
güçlükle kurtarmışlar ve binanın 
yanmasına seyirci kalmışlardı-
Cumhuriyet devrinde Feyziâti 
lisesi olarak kullanılan Çaşıkapı- 
daki Çiftesaraylar, 1933 te Ayasof- 
yadaki tarihi Adliye Sarayı, 1935 te 
içinde Eedebiyat fakültesinin bu­
lunduğu Zeyneb - Kâmil konağı, 
dalıa sonra, Bebek üstündeki ta­
rihî Nisbetiye kasn, 1948 yılında 
son Osmanlı Meclisi Mebusan Sa­
rayı da olmuş bulunan Güzel San­
atlar Akademisi yanmıştı. Akademi 
yangınında da sebeb (elektrik kon­
taktı) olarak tesblt olunmuştu.
Sultanahmed cumil Hünkâr mah­
fili ve Emirgân köşkü son yanan 
binalanmızdandır.
19. aarm ikinci yansındanberi, 
inşaatın kârgir olması, şehrin muh 
telif yerlerinde büyük emniyet 
havuzlarının inşası, İstanbul itfa­
iyesinin ıslahı, asrileştirilmesi yo­
lunda bazı çalışmalar yapılmıştır.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
0 0  1 5  8


Son 100 sene içinde yanan tarihi binalarımız

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository