Taha Toros Arşivi, Dosya No: 120-Köşkler, Kasırlar, Yalılar, Konaklarİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Yazıcı, Erdal

Istanbul Sehir University Repository

~[ T 1 & l §
52
S K Y L IF E  M AR T M A R C H  1 9 9 7
Bizans imparatorluğu döneminde bağlık ola­rak bilinen bugünkü Aynalıkavak Kasrı’nın bulunduğu bölgeye Osmanlı padişahlarının da büyük ilgi gösterdiği bilinmektedir. Sö­zü edilen bölge, yanıbaşında bulunan ter­
sane nedeniyle ‘Tersane Bahçesi’ olarak da anılır. 
Yine Osmanlı padişahlarının büyük ilgi duyduğu 
ok atışlarının yapıldığı ‘Okmeydanı’na yakın oluşu 
da bu yörenin önemini artırmıştır. 17. yüzyılda Ev­
liya Çelebi, Haliç’in 
bu yakasından şöy­
le söz eder: “Has- 
köy yakınında de­
niz kıyısında Tersa­
ne Bahçesi vardır 
ki, padişahlara 
mahsustur...” Bura­
ya 12000 servi ağacı 
diktirildiğini belir­
ten Evliya Çelebi 
şöyle sürdürür: “Bu 
ağaçlardan dolayı 
bu bağa güneş gir­
mez; bu bağın âb- 
dâr şeftalisi, kayısısı 
pek memduhtur.
Bu bağın 300 kadar 
halifesi vardır ki, 
hizmet ederler...”
‘Tersane Bahçe- 
si’nden, ‘Tersane 
Sarayı’na giden yo­
lu padişah I. Ah- 
med açmış. Eski 
Osmanlı başkenti 
Edirne’deyken 1613 
yılında verdiği bir 
fermanla burada bir 
kasrın yapımını bu­
yurmuş. Sonraki yıl­
lar da birçok eklen­
tiler yapılarak bura­
nın bir ‘sahilsaray’ 
olması sağlanmış. O 
döneme ait bazı minyatürlerde bu yapılar toplulu­
ğunun bir saray olarak tasvir edildiği görülüyor. İlk 
kez bu minyatürlerde ‘Aynalıkavak’ sözcüğü yer 
almakta. 18. yüzyılda adından sık sık ‘Aynalıkavak 
Sarayı’ diye söz ediliyor. Artık Tersane Hasbahçe- 
leri geride kalmıştır.
Bu dönemde OsmanlI’nın dışa açılma çabaları yo-
In Byzantine times there were vineyards on the site where the pavilion of Aynalıkavak Kasrı stands today, and under the Ottomans the area became a royal park known as Tersane Bahçe­si, named after the naval arsenal and docks 
established in Kasımpaşa following the conquest of 
Istanbul. Istanbul’s main archeiy field, Okmeydanı, 
was nearby, and the Ottoman sultans came here to 
practise shooting as well as for country excursions.
The 17th century  
scholar Evliya Çelebi 
described this area in 
detail, , remarking  
that, “Near to this 
place Hasköy is Ter­
sane Park on the 
seashore, reserved for  
the use o f the su l­
tans”. He relates that 
Sultan Mehmed the 
Conqueror (1451- 
1481) ordered twelve 
thousand cypresses to 
be p lanted  in this 
imperial park, and  
that the orchards here 
were fam ed fo r  their 
ju icy  peaches and  
apricots. From the 
same source we learn 
that three hundred  
gardeners were 
employed to tend the 
estate.
In 1613 when Sultan 
Ahmed I (1603-1617) 
was in residence at 
the imperial palace in 
Edirne he issued a 
com m and fo r  the 
construction o f an 
imperial kasır or lodge 
in Tersane Park. 
Additions in subse­
quent years gradually transformed this pavilion 
into an extensive palace complex, as illustrated in 
contemporary miniatures, where for the first time 
the palace is referred to by the name Aynalıkavak. 
'The origin of this name, literally Poplar with Mir­
rors, is still uncertain however.
Sultan Ahmed Ill’s reign (1703-1730) was a time
Osmanlı Padişahlarının büyük ilgi gösterdiği Aynalıkavak Kasrı, yanıbaşında bulunan 
tersane nedeniyle ‘Tersane Bahçesi’ olarak da anılır. /  Aynalıkavak Kasrı is part of 
a former imperial summer palace which stood on the shores of the Golden Horn 
next to the naval dockyards.
53
S K Y L IF E  M A R T M A R C H  1 9 9 7
Kareye yakın dikdörtgen bir zemin üzerinde kurulan Aynalıkavak Kasrı Osmanlı mimarîsinin 
tipik özelliklerini yansıtır. /  Aynalıkavak Kasrı reflects traditional Ottoman architecture and 
decoration.
ğıınluk kazanmıştı. I I I .  Ahmed Dönemi’ndeki bu 
çabalar Haliç kıyısında Kağıthane ve çevresinde 
yapılan birçok kasır, saray ve diğer yapıların mi­
mari tarzına yansımış, geleneksel mimarî ile çağ­
daş mimarî kaynaşmıştı. Bu yapılar Batılı seyyah­
ların ve mimarların da ilgisini çekmiş. I I I .  Ah- 
med’in 1719’da şehzadeler için düzenlediği ve 15 
gün süren sünnet düğü­
nünün Aynalıkavak Sa- 
rayı’nda yapıldığı bilini­
yor ve bu şenliklerin 
birçok minyatürde tasvir 
edildiği görülmekte.
Dr. Sema Öner’in “Ay- 
nalıkavak Kasrı” isimli 
çalışmasında da belirttiği 
gibi, Padişah I I I .  Selim 
dönemi, sarayın hem 
canlanma hem de yok 
olma sürecinin başladığı 
dönemdi. 1789 Fransız 
İhtilalinin yankıları Os- 
manlı topraklarına ulaş­
mış; düşün, sanat dalın­
da yeni akımların tartı­
şıldığı ortamlar doğmuş­
tu. Sultan I I I .  Selim aynı
when western influence increased to 
a noticeable degree, and this is 
reflected in the architecture of the 
many royal pavilions and summer 
palaces built along the shores of the 
Golden Horn in the early 17th cen­
tury. Circumcision festivities lasting 
fifteen days and nights held here for 
the royal princes in 1719 are illus­
trated in detail by a series o f  
superbly executed miniatures.
As Dr.Sema Oner explains in her 
account of Aynahkavak, the reign of 
Selim III (1789-1808) saw 
Aynahkavak’s popularity restored as 
a royal country retreat, but was also 
the time when most o f the large 
palace was demolished so as to 
enlarge the naval arsenal.
The reverberations of the French Rev­
olution o f 1789 bad reached 
Ottoman soil, sparking questioning 
of traditional culture and the emer­
gence o f new art movements and  
technological change. A dualism of classical and 
modern was reflected in all areas o f art from  
architecture to music. Selim III himself was a gift­
ed man who wrote poetry and was a truly great 
composer, as well as playing the ney and tambur. 
He created fourteen new makam or modes, initiat­
ing a school known as the Selim III Period in the
54
S K Y L IF E  M A R T M A R C H  1 9 9 7
Geleneksel ‘Türk Evi’ planına sahip Kasr’ın iç bezemeleri ve yazıtları III. Selim
The interior decoration and inscription bands of the pavilion date from the 
1908), who often visited this country retreat.
zamanda müzisyendi; ney üflemiş, tanbur çalmış, 
klasik Türk müziğine birçok ‘makam’ kazandırmıştı.
I I I .  Selim’in Aynalıkavak’ı yazlık saray olarak seç­
mesi, bölgeye canlılık getirmiş; su yolları yenilen­
miş, saraya ait yapılar onanından geçmişti. Fakat yi­
ne bu dönemde sarayın yanıba- 
şındaki tersane hızla genişle­
mekteydi. Döneme ait belgeler­
de Aynalıkavak Sarayı’na ait bazı 
yapıların yıkıldığı, bu yerlerin 
arazisinin de tersaneye devredil­
diği anlaşılmakta. Kısacası tek­
nolojik değişimler buradaki fiziki 
ve yaşamsal şartları da zorlar ha­
le gelmişti. 18. yüzyılda sultanla­
rın ilgisinin Boğaziçi kıyılarına 
doğru kayması, Aynalıkavak’ın 
çevresini saran sanayi kuruluşları 
onu adım adım geriletmiş, kii- 
çültmüştü. Sarayın çevresindeki 
yeşil örtü de her geçen gün yeni 
yerleşimlerle birlikte yok olmuş­
tu. Artık kıyıdan gittikçe uzakla­
şan ‘Sahilsaray’ın yerinde sultan­
ların gelip geçerken uğrayıp din­
lendikleri bir Kasr-ı Hümâyun 
vardır.
Aynalıkavak Sahilsarayı’nın bir 
bölümü olarak bize ulaşan, son 
onarım ve restorasyondan sonra
history o f Turkish classical 
music.
Having chosen Aynalikavak 
as his sum m er residence 
Selim III carried out exten­
sive restoration here, repair­
ing the water system and  
having the state room o f the 
pavilion redecorated in the 
ornate style we see today, 
with inscription bands and 
imperial monograms.
But destruction was the 
inevitable fa te  o f a palace 
whose environs were being 
increasingly encroached  
upon by industrialisation, 
above all by the expanding 
dockyards fighting for space 
along the Golden Horn. By 
the end of the 18th century 
some of the palace buildings 
and land along the waterfront had already been 
swallowed up by the dockyards. Moreover, the 
Bosphorus was superseding the Golden Horn for  
the construction of summer residences, and Selim’s 
successors during the 19th century rarely visited
döneminin izlerini taşır. /
reign of Selim III (1789-
58
S K Y L IF E  M A R T M A R C H  1 9 9 7
Mimarî özellikleriyle Batılı seyyahların ve mimarların ilgisini çeken Aynalıkavak Kasrı, III. Ahmed'in 1719’da şehzadeler için düzenlediği ve 15 giin süren 
ünlü sünnet düğününe sahne olmuştur. /  İn 1719 Aynalıkavak was the scene of spectacular circumcision festivities lasting fifteen days and nights for 
the sons of Ahmed III.
yeniden düzenlenip 12 Ağustos 1994 tarihinde tek­
rar bir ‘Müze-Saray’ olarak ziyarete açılan Aynalıka- 
vak Kasrı, eğimli bir zemin üzerinde 443 metreka­
relik bir alana oturtulmuştur. Kareye yakın bir dik- 
törtgen zemin üzerindedir. Haliç’e bakan cephesi 
iki, arka cephesi ise tek katlıdır. Alt kat bodrum ve 
iç hizmetler için ayrılmıştır. Çift katlı pencereler ve 
çıkmalarıyla tipik Osmanlı mimarisinin özelliklerini 
yansıtır. İç bezemeler ve yazıtlar arasında III. Se- 
lim’in Tuğrası dikkat çeker. Kasra, Okmeydanı yö­
nünden sütunlu, ahşap dilimli kubbeli sundurma­
dan geçilerek girilir. Geleneksel ‘Türk Evi’ planının 
özelliklerini taşıyan kasrın ekseni ve sofalarının bir 
tarafında arz odası, iki oda ve iki tuvalet, alt kata 
inen bir merdiven; diğer tarafta ise giriş sofası, iki 
oda ve tuvalet yer alır. Alt katta ise ortada bir sofa 
ve sofaya açılan odalar bulunur. Bahçenin etrafına 
çekilmiş yüksek duvarlar, Kasrı, Okmeydanı, Tersa­
ne ve Hasköy’den adeta soyutlamıştır. Bugün, ke- 
narından-kıyısından geçerken dikkatli gözlerin se­
çebildiği Aynalıkavak Kasrı dört duvar arasına ade­
ta gizlenmiş gibidir. Günümüzde bir ‘Müze-Saray’ 
olarak işlevini sürdüren Aynalıkavak Kasrı’nın alt 
katında eski müzik aletlerinin sergilendiği Türk 
Müziği Araştırma Merkezi ve Çalgı Müzesi yer al­
maktadır. Bu bölümde zaman zaman Türk Sanat 
müziği konserleri düzenlenmektedir. •
Aynalikavak any more.
Due to the slanting lie o f the land towards the 
shore, the pavilion has two storeys on the southwest 
side nearest the sea and a single storey to the 
northeast. The double course o f windows consisting 
of main rectangular windows below and round 
arched windows above is a typical feature of tradi­
tional Ottoman vernacular architecture, as is the 
jutting hay in the façade.
The porch over the entrance to the Audience 
Chamber rests on two columns and has a small 
lohed wooden cupola, beneath which is a stone 
fountain. The interior layout corresponds to that of 
the traditional Turkish house plan, with the rooms 
arranged around a central hall. In addition to the 
Audience Room, there is an entrance hall, four  
minor rooms, two lavatories, and a stairway lead­
ing down to the lowerfloor.
The main floor has been preserved in its original 
state, while the lower floor now houses the Turkish 
Music Research Centre and Musical Instrument 
Museum, where concerts of Turkish classical are 
held from time to time.
Aynalikavak Kasn is all that remains of a once 
extensive palace, and the only reminder o f the ele­
gance and splendour which once held sway along 
the shores of the Golden Horn. •
* Erdal Yazıcı, araştırmacı
* Erdal Yazıcı is a researcher.
6 0
S K Y L IF E  M A R T - J y -  M A R C H  1 9 9 7
Kişisel Arşivlerde İstanbu, Telleği 
Taha Toros Arşivi


Aynalıkavak Kasrı

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository