Taha Toros Arşivi, Dosya No: 176-Karagöz Sanatkarlarıİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Sehap Nafiz

Istanbul Sehir University Repository

No. 188-2— 197 SERVETİFÜNUN t
4.9 I ?
229
Var mı9 Yok mu ?
İTHAM EDİYORUM..
Karagöz meselesinde Sehap Nafiz, İbnülemin Mahmut 
Kemal beyden Köprülü zade Fuat beye, ve Burhan 
Cahit beyden Osman Şevki beye kadar bu meseleye 
karışanların hepsini itham ediyor.
İlim, hars, edebiyat; bizde olduğu kadar hiç bir 
yerde ayağa düşmemiştir.
Birgüıı bakıyorsunuz daha türkçe bilmiyen bir 
tahrir müdürü cilt cilt roman yazıyor, bir diğeri 
garbın büyük eserlerini Köroğlu ağzile adapte ederek 
telif eserdir diye ortaya koyuyor, bir başkası, mühen­
dis olduğu halde Ankaranın Hakimiyeti Milliyesinde 
Yarı Siyasî diye her şey­
den bahsediyor, ve daha bir 
başkası ise bir lisede ecnebi 
lisanı hocası iken başımıza 
bir san’at bezirkânı olmıya 
çalışıyor..
Ye bu misalleri daha 
pek çok çoğaltabiliriz.
m
Hâzini beyin teklifini 
müzakere etmek için top­
lanan Bursa Halkevi âzâ- 
ları esas mesele hakkında 
bir karar veremeden dağı­
lıyorlar.. Zira doktor Os- td
man Şevki bey isminde bir 
zat «Karagözün Çinliler tarafından icat edildiğini, 
bunlardan Mogollara, arap ve acemlerden bize gel­
diğini» söylüyor.
Bu mesele yoktur veya vardır 
diye bir kelime ile kesilip atılabi­
lecek bir şekilde değildir. Sene­
lerce üzerinde çalışmıya ve söz söy­
lerken de senelerce üzerinde çalı­
şılmış vesikalara istinat etmek lâ­
zımdır.
Aksi takdirde bütün söylenenler 
nihayet bir söz mahiyetinden öteye 
geçemez. Osman Şevki beyin sözleri 
bu mahiyettedir.
Muhterem doktor Karagözün 
Çinliler tarafından icat edildiğini 
söylerken bilmesi lazım gelirdi, ki 
oradaki hayal hepimizin ^bildiğimiz el oyunları ile 
yapılırdı.
Halbuki Karagöz böyle mi?
Karagöz derin bir felsefeye istinat eder.
Şeyh Küşteri'ye — ki asıl ismi Şüsteri dir — bir 
gün müritleri:
— Hayat hakkında bizi biraz tenvir edin, 
derler. Şeyh Küşteri bunun üzerine başından sarığını 
çıkarmış “Çâr köşedir perdemiz,, diye uçlarından 
birer iple gerdikten sonra arkasında bir ışık yakmış,
jşte Karagöz’ün icadı 
bu suretle olduğu gibi 
bu halde bir hayat felsefe­
sine işarettir. Burada perde 
âlem, el vücut, ışık hayat, 
nefes âdem’e işarettir.
Karagözün ınucidi Şeyh 
küşteri, Orhan Gazi zama­
nında Bursada yaşamıştır.
Evliya Çelebi hata ede­
rek Şeyh Şazeriyi de ha­
yalle uğraşmış ve hayalin 
mucidi olarak göstermiş 
ise de yanlıştır. Hayalin 
mucidi Şeyh Küşteri olduğu gibi Şeyh Şazeri de ha­
yalle uğraşmamış âlim bir adamdır.
Karagöze gelince; hakkında bir çok kitaplarda 
bir çok rivayetler olan bu zat 
Kırkkilisede doğmuş büyümüş 
ve Bizansa gelmiştir. Osman lı 
oğullarından fevkalâde kor­
kan Bizans imperatoru bunu 
elçi sıfatile Bursaya gönder­
miştir. Karagöz orada Neferi 
oğullarından Hacı İvaz — Ha­
civat — ile karşılaşmıştır. 
Hacı İvaz tahsil görmüş, hoş­
sohbet bir çelebidir. Birinin 
sadedilliği diğerinin zekâsı 
altıyüz senedenberi bu mem­
leketin ııeş’e kaynağını teşkil 
etmiştir. Karagöz bugün eski ehemmiyetini kaybetti 
ise kabahat onda değil onu oynatan ellerdedir.
—  D e v a m ı  236  , n ct  s a y f a d a  —
Karagöz oyununun tioleri
ışığın karşısında elini bir 
kaç kere hareket ettirdik­
ten sonra ışığı söndürmüş.
236 SERVETİFÜNUN N o.1882— 197
İTHAM EDİYORUM
— 229 uncu sayfadan mabaat —
Hâzım beyin küçük bir himmeti onun bugün de 
yaşayabilecek bir ehemmiyette olduğunu pekâlâ 
gösteriyor.
Karagöz'mükâlemcleri arasında bugünkü Kanunu 
Medenînin esas hatlarını teşkil edecek kısımlar vardır.
B e n  s a n a  d e m e d i m m i  ş e v m e  d o k u z  y â r
Bir is i  s a f a ,  ik is i  c e f a ,  û ç ü  ç e k i lm e z ,  m e d e t  ü ç ü  ç e k i lm e z .
diye taadüdü zevcatın aleyhdarlığını yapmıştır.
Sonra bütün oyunlarda Perde gazeli olarak kul­
lanılan — perde gazeli Semaîden sonra, Semaî ise 
Havivatın sahneye çıkmasından evvel okunur — 
aynı zamanda da kitabei mezar olan bu gazelde ¡ne 
güzel, ne ince ve iğnelidir. Fakat bunu daha ziyade 
gözü olanlar değil zekâsı olanlar görür:
Nakşi sun’un remzeder hüsnünde ruyet perdesi 
Hacei hükmü ezeldendir hakikat perdesi 
Sureti mümkündür sirette temaşa eylemek 
Hail olmaz ayn irfana basiret 
perdesi.
Bu ince perde gazelini En- 
derunî Hayalî Mustafa efendi 
yazmıştır.
Karagöz bugünkü sinema 
ve tiyatrolardaki komedilerin 
esasım teşkil eder. Ve bundan 
altıyüz sene evvel türklerin bu 
sahada zevk sahibi olduklarını 
gösterir.
Dediğimiz gibi Karagözün 
bugün ehemmiyetten düşmesi 
onu oynatan ellerin değişmesin- 
dedir.
Eskiden Kâtip Salih, Mabeyinci Riza, Adliyeli 
İzzet, Serçe Mehmet gibi meşhur hayaliler vardı.
Abdül Hamit devrinde yaşayan Salkımsögüt
dergâhı Postnişini Şeyh Fehmi efendi ise parlak bir 
hayal üstadı idi.
Bugün hayal oynatanlardan Hayalî Memduh bey, 
Küçük Ali, Üsküdarlı Fikri, Kemal, İrfan, Safa
gibi - eskileri derecesinde olmasa da — meşhur 
hayalciler vardır.
Tasvir kesenlerin — Karagöz yapanlar — en so­
nuncusu ise Nazif .beydir ki bu san’at ta onunla 
beraber göçüp gitti.
m
Karagöz var mı, yok mu! bizce bu mesele mü­
nakaşa bile edilmemelidir.
Orta yerde altıyüz senedenberi ananelerde kuv­
vetle yaşayan bir tip vardır ki, bu hakikatte olmasa 
bile asırların devam ettirdiği anane onu mevcut 
olarak kabul etmek için kâfidir.
Sulh, ceza ve ticaret mahkemelerinde bile esas 
hüküm kanunî deliller olmadığı zaman ananeye, örf 
ve âdâta istinat eder.
Mahkemelerde bile, örf ve âdât, anane göz önün­
de tutulduktan, kıyas kabul edildikten sonra onun 
hakikat diye tesbit edilmesinde ne mahzur vardır!
Daha sonra Karagöz bizim için millî bir şeydir. 
Türkiyeye yeni gelen bir seyyahın ilk izhar ettiği 
arzu Karagöz görmektir. Garp üzerinde şarkın sihirli 
füsununda Karagözün büyük bir ehemmiyeti vardır. 
Türkiyeye gelip Karagöz seyredemeden giden sey­
yahlar, seyyahatlerinin en-mühim kısmının tahakkuk 
etmediğinden şikâyet ediyorlar.
Avrupa milletleri, asırlarca evvel yaşamış zekâları, 
ehemmiyetli şahsiyetleri kendilerine maletmiye çalı­
şırken, bizim kendi öz malımız olan bu şahsı «Böyle 
bir kimse yoktur» kavli mücerredi ile altıyüz sene­
denberi devam edegelen ananeleri ayak altına alarak 
tarihimiz haricine atmak’ bilmem ne dereceye kadar 
doğrudur.
m
Bursa Halkevinin içtimaından sonra Karagöz 
hakkında bir çok söz söyliyenler ortaya çıktı. Şimdi 
bunlara bir göz gezdirelim:
Doktor Osman Şevki beyin sözleri esaslı tetkikata 
istinat etmediği için üzerinde durulacak bir ehem­
miyeti haiz değildir.
Onun için doktor Osman Şevki beye sitem edi­
yorum:
Keşke tetebbüatı haricinde olan bu meseleye 
karışmasaydı.
Burhan Cahit bey aynen «Karagöz diye hakikat­
te bir şahsiyet olmadığı tarihçe müspettir.» diyor, ve 
Karagöz hakkında tetkikat yaptığını!! söylüyor.
Peki ama, bu tetkikat nerede! Bu vesikaları 
ortaya çıkarmadan meşhur Maurice de Cobras dâva­
ları gibi bunu da garip bir şekilde isbat ettim mi 
kanaatindedirler! Herhalde ortada kavli müceretten 
başka birşey göremiyoruz.
Selim Nüzhet beyin daha evvel neşredilen kitap- 
tarına gelince:
Nüzhet bey «vardır, 
yoktur» diye kat’î bir 
şey söylemiyor. Yalnız 
« benim tetkikatım bu 
merkezde » neticesine 
varıyor.
Asıl üzerinde dura­
cağımız mütalâayı Fuat 
beyle Mahmut Kemal
bey söylüyor.
Köprülü zade Fuat bey aynen diyorlar ki-
«Karagöz ananelerde yaşayan bir şahsiyettir. Tarih­
te onun hakkında yapılan bütün tetkikatta yaşadığına 
dair hiçbir mil bel vesika elde edilmemiştir.»
Ye İbnül Emin Mahmut Kemal bey do aynen:
«Karagöz diye tarihte bir adam yaşamıştır. Tarihçe 
müspettir, /tir çok kitaplarda da onun yaşadığına dair 
vesaik neşredilmiştir.'» diyor.
Şimdi bu iki ilim adamımızın sözleri tam müsbet 
ve menfi iki kutup teşkil ediyor, birisi ne demişse 
diğeri onun aksini söylüyor.
Bu fikirlerin mevzuu bahsolduğu bir mecliste hoş 
sohbet bir dostumuz;
— Mademki dedi, Fuat bey yok diyor, yoktur. 
Ve mademki Mahmut Kemal bey var diyor, vardır.
—  D e v a m ı  2 4 0  in c i  $ a h i f e d e  —
240 s e r v e t :
İTHAM EDİYORUM
— 236 mcı sayfadan mabaat —
Fakat şimdi işin alay cihetini bırakalım. Karagöz 
var mı, yok mu? bunu bize kim söyliyecek?.
iki ilim adamımızın sözleri çıktıktan sonra gün­
lerce bekledik: birbirlerinin fikirlerini müsbet vesika­
lar üzerine istinat ederek cerhetsinler ve hakikat 
meydana çıksın diye.. Fakat hiç kimse oralarda ol­
madı. Ne Fuat bey Mahmut Kemal beye; ne de 
Mahmut Kemal bey Fuat beye kendi fikrinin doğru­
luğunu isbat edecek dir şey söyledi.
Biz, ilim adamı diye tanınmış, fakat ilme karşı 
bukadar hararetsiz kimse görmedik.
Bütün cihan matbuatının alâkadar olduğu böyle 
bir mesele ve böyle bir vaziyet karşısında susmayı 
biz yalnız ve yalnız bir noktaya irca edebiliyoruz:
Fuat ve Mahmut Kemal beyler altıyüz seneden- 
beri ananelerde mevcut olan bu şahsiyet hakkında 
hiç birşey bilmiyorlar.
Yoktur veya vardır demeleri sadece kendilerine 
gelen muharriri bu memlekette âlim tanınmış olduk­
ları için boş çevirmemek, ve bu sahada da söz söy- 
liyebilecek iktidarda olduklarım göstermek içindir.
Fakat böyle bir vaziyet hasıl olunca ikisi de 
susmak mecburiyetinde kaldılar.
Şimdi Fuat ve Mahmut Kemal beylere soruyorum:
— Mademki bu işi bilmiyordunuz, ne diye karış­
tınız? Ve mademki karıştınız, ne diye müddeanızııı 
doğruluğunu isbata çalışmıyorsunuz? Ve., bu mesele­
de en iyi malûmatı olan edebiyat muallimlerimizden 
Enver Kemal beyi — senelerden beri yaptığı tetki- 
katın neticesini ortaya koymadığı için — muahaze 
ediyor, ve bu vaziyet karşısında notlarını biran 
evvel ueşre davet ediyorum.
Sehap Nafiz
■ , W . .  I HI >  --------, ' » - . 1 ..... ı ı . l l —
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Var mı, yok mu?:İtham ediyorum...

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/131476/3/001581749010.pdf

Var mı, yok mu?:İtham ediyorum...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository