Taha Toros Arşivi, Dosya No: 87-Ahmet Mithat Efendi. Not: Gazetenin "Aramızda" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Yesari, Mahmut

Istanbul Sehir University Repository

jL
V.. ARAMIZDA
2ı
J
Ahmet Mithat
Dair..
AHMET Mithat Efendinin jübile, sinde söylenmedik söz, yazıt, 
madrk ya?ı kalmadı. B'ı büyük halk 
muharririnin hayatından ve eserle 
rinden uzun uzun bahsettiler. Fakat 
onun ilim hayatına ait enteresan bit 
vakayı kimse, ne yazdı, ne söylej, 
Biz, bunu Mektupçu Osman Erginin 
“Türkiye Maarif Tarihi’ nin birinci 
cildinde okuduk.
Osman Ergin mütevazı, reklâm, 
dan kaçan, hakikî bir ilim adamıdır 
Birçok âlimler, profesörler gibi gaze. 
telemde, mecmualarda makaleler neş­
rederek ismi etrafında propaganda 
havası estirtmez. Onun için, Osman 
Erginin sayısı otuza yaklaşan eser. 
lerin den kimse bahsetmez. Hattâ 
matbuatta Osman Ergin diye bir âli­
mimiz yoktur. Kadir bilmemezlik, 
memleket namına ayıptır.
Onun “Türkiye Maarif Tarihi”nde- 
Ahmet Mithat Efendiye dair olan ¡o 
fıkrayı, aynen alıyorum:
“ Yine bu medreselerin ıslahı dolu- 
yısile ötede beride, klüplerde, dair“,  
lerde resmi ve hususî birçok toplan­
tılar oluyor, komisyon kuruluyor ve 
oralarda. ıslahatın şekli görüşülüyor, 
du. îşfe şimdiye kadar hiçbir gazç. 
teye aksetmemiş, hiçbir mecmuaya 
kaydedilmemiş olan şahidi olduğum 
bir toplantıyı da şu vesile ile ben 
Maarif Tarihine kaydediyorum .
“ Şehzade<b’aşi İttihat ve Terakki 
klübünde çoğu ulemadan olan fakat 
aralarında Ahmet Mithat, Yusuf Ak- 
çura, Muallim. M. Cevdet gibi med. 
rese mahsulü olmıyan ıslahat taraf, 
tarlan da bulunan bir toplantıda sa. 
atlarca konuşuldu. Medrese tahsili­
nin fenalığı, geriliği anlatıldı, Müna. 
kasanin sonu bir türlü gedrilemiyo.’- 
daha da söylenmek isteniliyordu, 
“Toplantıda bulunanlar arasında 
mühim bir sima vardı. Herkes onun 
da mutlaka bir şey söyleyeceğini bi. 
üyor, hattâ istiyor, fakat o zat bir 
türlü ağzını açmıyordu. Nihayet her. 
kesin yüzü ve gözü kendisir.e dönün 
ce o zat ister istemez söz aldj ve de­
di ki:
“ Bundan birkaç ser,e önce biz 
Lüyük muharrir şeyhülislâmlığa bir 
mektup yazmış, haftada iki gün evi. 
ne gelip kendisine tefsir ile diğer is. 
lâmî ilimleri okutması için bir hoca 
nın seçilip gönderilmesini rica etmiş. 
Bıı iş angarya değil, muharrir, hoca 
efendiye bir ücret verecek. Şeyhli. 
lislâm efendi bu büyük ve şöhretli 
muharrire hocalık edecek ulema ara 
' smda okur yazar, ve münevver biri, 
sini aramış bulmuş, eline bir tezkere 
vererek muharrire göndermiş.
Hoca efendi haftada iki giin muhar 
lirin evine gidiyor dersini okutuyor 
ve geceleyin de orad;ı kahvordu. Mtı. 
harrir; edebiyatta, felsefede, tarihte
iye
m -r\ ,
Yazan.
Mahmut Yesar*
senelerce kalem oynatmış, müte. 
tebbü ve münakaşacı bir adam. Hat­
tâ İslâmiyet» bir hoca kadar bilme, 
diği halde onu garp ve hiristiyantrk 
âlemine karşı senelerce kalemiyle mü 
dafaa etmiş ve bu yolda birkaç eser 
de neşıetpiş değerlj bir şahsiyet. Fa 
kat muharririn fcna bir huyu vart 
Akim, mantığın kabul etmiyeceği- 
senetsiz, sepetsiz, mahezsiz vesikasız 
tözleri, hurafeleri, israiliyatı o da 
kabul etmiyor. Derhal itiraz ediyor, 
sualler soruyor, hocayı müşkül bir 
mevkie düşürüyor. Suallerin bir kıs 
mi muhik ;hoca bildiğini söylüyor: 
onu kandırıyor. Bir kısmı hocanın 
hiç aklı ermiyecek derecede yüksek 
Medrese ilmiyle bunlara cevap ver . 
mek' müşkül, bunlar karşısında d ı 
özürler dileyor. Üçüncü bir kIsmi da 
garp muharrirlerinin umumiyet1“ 
din aleyhtarlarının ve Hıristiyan mis 
yonerlerinin İslâmiyet aleyhindeki 
yazılarından mülhem garazkârane id
djalt ve isnadlardan ibaret. Hoca bun 
lari da kısmen izah ediyor ediyor r- 
ma bu suallerin topu birden hoca îr. 
zrinde öyle bir tesir bırakıyor ki, 
Muharrir İslâmiyet« taraftar değil, o. 
nu tahkir ve tezyif için kendisini iş­
teşmiş. Hakiki müslüman olsa hiç 
böyle kâfi ran e mülhidane sualler so­
rar mi? Dinsizlerin sözlerini nakleder 
mi? Nakli küfür de küfür değü ini­
dir?
“ Hoca efendi cevaptan âciz kalın­
ca ve bu suretle muharririn de kıp. 
kızıl kâfir olduğuna hükmedince ar. 
Uk kati kararım veriyor ve bir ta­
banca alacak gelecek derste'yine bey 
le suallere, cevaplara maruz kalırsa 
tabancayı hemen muharririn beynin 
de patlatacak, hu dinsizin hakkindm 
gelecek.
“Hakikaten dediğini yapı niş, ertesi 
günü muharririn evine giderken ce _ 
bine tabancayı da yerleştirmiş öyle 
derse gitmiş, ders.e başlanmış, muhar 
rir; hocada bir neşesizlik, bir <W .  
günlük görüyor, fakat sebebini anlı.
>arrıyor, bunu hastalığına bir iç 
s'kintisina atfediyor, bir kat daha va 
batsizlığın atırmamış olmak için1 tu 
derste arfık sualler soffîıuyor; iyi bir 
tesadüf eseri olacak ki bu se ’eıki 
ders mevzuu su M sormağa da müsait 
değil. O geceyi öyle geçiriyorlar ve 
sabahleyin ikisi de bu vaziyette ay_ 
riliyoriar-
“ Ertesi derslerde neşesizlik ve 
durgunluk gitgide hafiflemekle bera­
ber yine devanı ediyor muharrir 
efendi itirazı seyrekleştirir hoca efen 
di de yavaş yavaş itidal ve sükûnet 
bular ve aralarında bir emniyet pçy. 
da olmağa başlar, zamanla hoca efen 
di talebesini sevmeğe, onun zekâsın*, 
bilhassa edebiyatta, felsefede ve içti 
ınaiyactaki derin tetkik ve tetebbu'.'1- 
rini yakından görüp takdir etmeğe 
başlar. Ve yine yavaş yavaş, tabiî 
hissetmiyerek, hoca iken muharririn 
karşısında talebe seviyesine inmiş o. 
lur. Öğrettiği kadar da öğrenir ve bu 
yüzden öldürmek için yanında taşı, 
dığı tabancayı kullanmağa, tasarla . 
dığı cinayeti yapmağa da lüzum kal­
maz
Dinleyiciler üzerinde bıraktığı hay 
reti gören hatip birkaç saniye sustuk 
tan sonra yine sözüne devam ederek:
“— İşte makamı meşihatin yüzler­
ce hoca arasından seçip muharrir 
fendiye gönderdiği münevver hoca 
böyle olunca bizim medreselerin bu. 
günkü halini, medrese tahsilinin ver_ 
diği neticeyi takdir edersiniz. Hoca, 
iarirmz ajrlıyamadıkları, .kavriyama 
dıkları mevzulardan bahsedenleri İl­
mî ve mantıkî delillerle değil silâhla, i 
yenmek, buna cesaret • edemedikleri j 
yerlerde ve zamanlarda bol bol tek- 1
fir etmek ve neticede halkı dinden 
soğutmak ve kendilerinden uzaklaş, 
tırmaktan başka bir şey yapmazlar,
‘‘Dedi ve yine birkaç saniye sustu. 
Herkes acaba bu muharrir ve bu ho_ 
ca efendi kimdir? diye kendi kendi, 
ne soruyordu, o da bunu bekliyordu; 
aradığı tesiri göriinceı
‘.Hoca efendinin kıymak istediği 
muharrir, şimdi hamdolsun aramız­
da bulunan atııfetlû Ahmet Mithat 
Efendi hazretleridir, derdemez din. 
liyenler hayretler içinde kaldtlar ve 
hocanın da kendisi olduğunu anla. 
dıJar, anlamıyana da yanındaki fısıl, 
dadj. Bir müddet gülüşmeler, mani­
dar bakışmalar devm etti.
“ Musâ Kâzim Efendi, ifade tabiye- 
sindeki muvaffakiyetini gör6«vk ve 
gülerek son söz olmak üzere-.
“— Evet! Bu memlekette usulü da.
¡resinde medrese tahsili görmüş, fci, 
raz yazı yazmağı öğrenmiş ve o saye 
de Galatasaray gibi Avrupai bir lise­
de ve Darülmuallimin ile Hukuk ve 
Darülfünun gibi yüksek mekteplerde 
hocalık kürsüsün« ve bugüıı de bu 
şöhret yüzünden bu memlekette en 
yüksek memuriyet makamı olan ayan 
âzalığtn-a çıkartmış olan Musa Kâ. 
zim dâilçri Ahmet Mithat Efendi gî. 
bi höyük bir muharrir ve âlim hak. 
kmda bu türlü fikirler beslerse şai­
rin meşhur mısraını biraz değiştire­
rek:
ü ar kıyas et vüsati tüllâp 
ney düğün 
“demekte yerden göğe kadar hak. 
Iısıniz, dedi.’’.
Ahmet Mithat Efendinin hayatini 
yazacaklar, bu fıkrayı da unutma­
malıdırlar. MAHMUD YESARl
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Ahmet Mithat Efendiye dair

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository