Taha Toros Arşivi, Dosya No: 113-Mezarlıklarİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Balcıgil, Osman

Istanbul Sehir University Repository

İstanbul'un
ortasında
1 milyon
sessiz...
Dünyanın çeşitli yerlerinden in­
sanlarla dolup taşan Latin Kato­
lik Mezarlığı nda özenip bezenip 
yapılan birf mezar
O s m a n  B A L O G İL
Y AŞLI adam mezarlıktan içeri başı önünde, hafiften kam­buru çıkmış girdi. Mezarlığın 
bekçisi, eski dostu Ali'yle sarmaş 
dolaş oldu önce. Sonra yine başı 
önde ve yine hafiften kamburu çık­
mış olarak neredeyse tüm aile fert­
lerinin istirahat etmekte olduğu me­
zarın başına seğirtti, iki damla yaş 
gözlerinden yanaklarına doğru sü­
züldü. Çöktü. Uzun uzun mezarın 
üstündeki yazılara baktı: Famille 
J.Dacus...
Bir Dacus'tü Edward. Türkiye'­
de yaşadığı yıllarda, annesi Yuna­
nistan'da ölmüştü Edward'in. Ken­
disi şu aralar 70'ini geçtiğine ve 
annesi 1970'te öldüğüne göre gelin 
siz hesap edindi annesinin kaç yaş­
larında öldüğünü. Ne maceraydı 
ama annesini Yunanistan'dan Türki­
ye'ye taşıyışı.
.l  Sandıktaki 
kemikler...
Kadıncağızın kemiklerini Yuna­
nistan'da bir sandığa yerleştirmişti 
Edward. Türkiye'ye getirmekti ka­
rarı. Fakat önce Türk ve Yunan ma­
kamlarından çeşitli izinler alması 
gerekiyordu. Almadı. Yunan toprak­
larında Yunanlılar, “İyi, güzel biz 
sesimizi çıkartmıyoruz ama Türk 
topraklarında Türkler sana çok 
zorluk çıkartacaklar. Hatta eminiz, 
seni geri gönderecekler annenle” 
demişlerdi. Edward, göze almıştı 
geri çevrilmeyi.
Tren. Türk topraklarına girdiğin­
de. kondüktör gelmiş rafta duran 
sandığı göstererek. “Ne var onun 
içinde?” diye sormuştu. Edward da 
gayri ihtiyarı "Annem" diye cevap­
lamıştı önce. Sonra açıklaması farz 
olmuştu sandıkta kimin annesinin 
kemikleri olduğunu. Sormuştu da, 
“Görmek ister misiniz?” Aldığı ce­
vap, iliklerine kadar titretmişti Ed- 
ward'i; “Bırak, rahatsız etme ka­
dıncağızı.”
bir toplanmış, mezar taşları derdest 
edilmiş, tüm Latin ve Katolik köken­
liler bu anıt mezarda yeniden din­
lenmeye alınmışlardı.
1634'te ve 1681'de ölmüş ve 
önce Pera'da sonra Pangaltı'da ta­
rihin eskitmesine terk edilmiş şu iki 
mezar taşının sahipleri de kimdi 
acaba? Ya şu, 23 yıl arayla, 1803 
ve 1826'da İstanbul'da ölmüş iki is­
viçreli Constance ve Sophie Col- 
lomb da kimin nesiydiler sözgelimi? 
Ve içinde 6 bin Fransız askerini ba­
rındıran mezar anıt... 1854 ve 1856 
yılları arasında Kırım'da ölen ve 
önce Kanlıca. Maslak, Levent, Mal­
tepe filan gibi yerlere gömülen 
Fransızlar, 1864 yılında Edward'in 
şu anda adımlamakta olduğu Latin 
Katolik Mezarlığı'nda toparlanmış­
lardı. Daha ötede yine bir mezar 
anıt. Yine Fransız askerleri için. 
1914-1918 yılları arasında Türk top­
raklarında ölen Fransızlar için. Ve 
tabii İtalyanlar. Onlar da Katolik ol­
duklarına göre... Aynı savaşlarda 
kuşkusuz Protestanlar da ölmüştü 
Anadolu topraklarında. Ama mezar­
lıkları kuşkusuz ayrıydı. Yine de 
komşu sayılırlardı. Caddenin hemen 
öbür yakasında da onlar vardı.
Zaman
^  dolduruyoruz
“ Merhaba Madam Canjugh. 
Nasılsınız görüşmeyeli?"
“Merhaba Mösyö Edward. Bil­
diğiniz gibi. Değişen hiçbir şey 
yok. Zamanımızı dolduruyoruz o 
kadar.”
Şu Madam Canjugh da ne ve­
fakâr bir kadındı. Ne zaman gelse, 
onu kocasının mezarını temizlerken 
görürdü Edward. Baba Noel Can­
jugh 1905 yılında ölmüştü. Ama Ga­
latasaray’daki eczanesi ondan son­
ra da yıllarca, hatta yakın zamanla­
ra kadar yaşamıştı. Madam Can-
jugh'da bu tarih eczaneye dair kim- 
bilir ne hikâyeler vardı.
Kuşkusuz Angele Paladino, Ma­
dam Canjugh'la, özellikle de onun 
şu yaşlı haliyle karşılaştırılama­
yacak kadar güzeldi ölüm tarihi 
olan 1884'te. Hatta kocası Salva- 
tore'nin onun ölümüne dayanama­
yarak kendisinden iki yıl sonra, ka­
rısının şu dünya güzeli heykelini 
yaptırdıktan hemen sonra Hak'kın 
rahmetine kavuştuğu bile rivayet 
edilirdi. Allah Sinyor Salavatore'ye 
de Sinyora Angele'ye de iyi uy­
kular nasip etsindi yan yana.
Sahi acaba Paladino'lar, hiç 
Navotny'nin yerine gitmişler miydi 
eğlenmeye? Rodina Navotny de 
burada, Latin Katolik Mezarlığı'nda 
yatıyordu da. Eski İstanbullular, bir­
birlerine Amerikan Sefareti'nin yeri­
ni tarif etmek gereği hasıl olduğun­
da. Navotny'nin yerinden kalkarak 
anlatırlardı hep. Şu Navotny de 
alem adamdı doğrusu. Mezar ta­
şına koskoca bir Rodina Navotny 
yazdırmıştı o kadar. Sanki hiç doğ­
mamış ama buna karşılık da hiç 
ölmemiş gibi.
C.N. Medovich Meşhur Tokatlı- 
yan'ın sahipleri de işte burada şu 
görkemli ibadetgâhta yatıyorlardı.
Ne enteresan bir yerdi şu İstan­
bul ve sanki onun bir bedeli olan 
şu Latin Katolik Mezarlığı. Dünyanın 
çeşitli yerlerinden insanlarla dolup 
taşmıştı her ikisi de bir zamanlar. 
Mesela Roumi ailesinden Elias 
kimbilır ne işle iştigal etmişti acaba 
İstanbul'da. Mezarının üstündeki 
Arap alfabesiyle yazılmış yazılardan 
Arabistan kökenli bir Katolik olduğu 
anlaşılıyordu. Bir diğer mezar İsviç­
re'den, öteki İtalya'dan ya da Fran­
sa'dan veya dünyanın başka her­
hangi bir yerinden. Tam 1 milyon 
ölü. Ya da birkaç tane az... O ka­
d a r...!
! İstanbul’un ortalık 
yerindeki Latin 
Katolik 
mezarlığında 
kiınler yok ki...
26 bin Fransız 
askeri, bir 
zamanlar güzelliği 
dillere destan olan 
Angele Paladino 
İstanbulluları 
eğlendiren Rodina 
ı Navotny ve 
diğerleri...
Elceğızleriyle, aile mezarlığının 
mermerlerini bir güzel ovduktan 
sonra, yine başı önde ve hafiften 
kamburu çıkmış olarak mezarlığın 
öteki yerlilerini ziyarete koyuldu Ed- 
ward... Mezarlığın kurulduğu yıllar-
Dünya 
güzeli 
A n gele- 
nin. 
dünya 
güzeli 
heykelini, 
meza-
rını süs­
lesin 
diye 
kocası 
yaptırdı. 
Kuş­
kusuz onu 
ebedi­
leştirmek 
um u­
duyla. 
Sonra 
bir riva­
yete 
göre 
onsuz- 
luğa daya­
namadı 
ve öldü. 
Şimdi 
Salvatore
ve
Angele 
bera­
berler. 
Yan 
yana. Son­
suza 
kadar...
Edward Dacus 
Yunanistan'­
da oturuyor. 
Am a bir 
ayağı 
İstanbul'da. 
Çünkü aile 
mezarlığı 
İstanbul'da. 
Hemen her 
ay İstanbul'a bir 
seferi var 
mösyö 
Dacus ün.
“ E h”  diyor ve 
ekliyor bu 
sempatik insan, 
“ İnsan 
kendisinin de bir 
gün gideceği 
yere itina etmeli 
değil m i?”
da inşa edilmiş olan şu ortak me­
zar ne görkemliydi! Yüzlerce mezar 
taşından ortak bir anıt mezar. Be- 
yoğlu'nun, bir mezarlıklar bölgesi 
olmasından vazgeçilmesinin hemen 
ardından, mezarlardaki kemikler bir
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
6  Hürriyet PAZAR


İstanbul'un ortasında 1 milyon sessiz...

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository