Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Galatasarayİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Alus, Sermet Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

Gördüklerim, Duyduklarım:
Galatasaray lisesinde 38 yıl 
evvelki bakalorea imtihanları
Oturduğumuz şimdiki evde İhnim 
odam Taksim lisesile kargı kargıya­
dır. Geçen yılın eylülünden beş on 
gün evveline kadar erken erken, ilk 
derse yetişmeğe koşan talebenin ayak 
patırdılarını, teneffüs vakitlerinin zil 
çıngırtılarını; cumartesileri' öğle üstü, 
pazartesileri saJbahleyin hep bir ağız­
dan söylenen İstiklâl marşlarını; bir 
iki aydır da bahçede beden terbiyesi 
yareketleri yapılırken öğretmen’in 
gür «esli kumandalarını duyuyordum.
Geçen sabah, evimizin arka kapı- 
sile mektep arasındaki sokak bir 
yığın genç. Gözleri ellerindeki defter^ 
lerde, ikişer üçer, takım takım bir aşa­
ğı bir yukarı geziniyorlar; hepsinde 
telâş. İmtihanları olduğu besbelli.
Masama bitişik pencereden bunla­
ra daldığım zaman, bir ahbap çocuğu 
gözüme ilişti. Seslendim:
— Bugün ne imtihanınız var?
— Matematik., cevabını verdi.
Öyle ya, riyaziye kelimse! şimdi or­
tadan kalktı. Sordum:
i — Hepsi ne zaman tamamlanacak?
— Sözlüler yarın bitiyor. Dokuz gün 
sonra olgunluklara bağlıyacağız! de­
di.
— Allah yardımcınız olsun!., diyerek 
geri çekildim; fakat kulâğım onlarda.
Hepsi ders müzakere ediyorlardı. 
Hiç İşitmediğim, bilmediğim tâbirler: 
Düşey, yatay, düzlen, eşit, açı, üçken, 
dörtken....
Bu yepyeni terimleri duyunca beni 
bir merak sardı. (Bu yolda yazılmış 
bir kitap almak, göz gezdirmek ilk 
işim olsun) dedim. Derken efendim, 
talebelik zamanlarım bir hayal gibi 
zihnimde canlanmağa başladı ve he­
men aklıma esti: 38 yu evvel, bu ha- 
rlzan aymda, Galatasaray lisesindeki 
son sınıf imtihanlarım (Akşam) a 
yazmak, hem bugünkü .nesil için en­
teresan olacak, hem de bizzat savup 
geçirmişlere gençlik çağlatım hatırla­
tacak.
O zaman, Osmanlıca adı (Mektebi 
Sultani) olan emektar lisede, yine 
bugünkü gibi, bazı dersler Fransızca 
ve bazıları Türkçe okutulurdu. Bun­
lardan ayrı ayrı bakalorea imtihanı 
verilir, her ikisinde muvaffak olan 
diplomayı hakkeder, yalnız birinde 
kazanan (ehliyetname) veya (certi­
ficat) alırdı.
En önce Fransız dilinde (écrit), 
yani şimdiki tâbirle (yazılı) olarak üç 
imtihan atlatılırdı: Edebiyat ve fel­
sefeye taallûklu bir kompozisyon, ma­
tematiğe dair bir veya birkaç prob­
lem, siyansa müteallik gene bazı 
problemler.
Bunlar bittikten sonra Türkçe (tah­
riri) leT yapılırdı. Onların da sayısı 
üç: Edebî bir mevzu. Arabi, Farisî.«
Gerek Fransızca, gerek Türkçe (ya­
zılı) lann her birinden 5 numarayı, 
üçünden 15 numarayı toparlamıyan 
(oral) lere, yani (sözlü) lere kabul 
edilpıezdi. Diploma derecesini sözlü­
ler tâyin ederdi.
Hepsinin vasatisi 9 - 10 ise (très 
bien ve aiiyyüiâlâ), 7 - 8 ise (bien ve 
âlâ). 6 ise (assez bien ve ka- 
rübl âlâ), 5 se (mayen ve vasat).
Fransızca dersleri şunlardı: Litté­
rature philosophie (psychologie, mo­
rale, logique). Mathématiques (algèb­
re, géométrie, trigonométrie, mécani­
que, cosgographle). Science (physique, 
chimie, hlst - naturelle). Histoire gé­
nérale; Géographie; hygiène; dessin 
linéaire et d’imltatiov.
Türkçelerde: Edebiyat, Arabi, Fa­
risî, İslâm ve Osmanlı tarihi. İlmi ke­
lâm, kavanin denilen hukukî malû­
mat, Fransızeadan Türkçeye ve Türk- 
çedfen Fransızcaya tercüme, kitabeti 
resmiye.
Fransızcaların yüklü bahislerden 
mürekkep olmak üzere, yıllardan beri 
değişmez, her biri 40 suali! bir listesi 
vardı kl talébeye verilir, bunlara gö­
re hazırlandırdı.
(Oral) lerin ve (şifahî) lerin he­
men hepsinde mektep müdürü Ab- 
dürrahman Şeref efendi, ikinci di­
rektör d’Holys, o öldükten sonra 
Feuillet ile bazı mümeyyizler ve der­
sin muallimi bulunur; hendesei res­
miye (épures) 1er, hattl ve taıklidî re­
simler tatoiatile gene (écrit) olarak 
geçiştirilir; tercüme, kitabeti resmiye, 
ilmi kelâm da edebiyata katılırdı.
ötedenberi, hâtıra uyandıracak kâ­
ğıttan, resimleri İtina ile saklamak 
âdetimdlr. 1918 deki Vefa yangının­
da kapı kapama yanan evimizden 
bunların ekserisi mucize gibi kurtul­
muştur.
1906 da, Galatasaray lisesinde bize 
verilen ilk tahrirî sualler — defterin 
ara yaprağı kopup kaybolduğundan 
yalnız fizik eksik — el’an yanımda 
mevcut. Bunları aynen aşağıya nakle­
diyorum:
Mektebin açıldığı tarihten beri 
Fransız edebiyatı ve felsefe okutan 
zirzop Perard, kompozisyon olarak şu 
mevzuu dayamıştı:
(Les conséquences de la liberté 
morale)
İki gün sonra, matematik hocası 
.sahte vakar Blanchong bir problem 
önümüze koydu. Masamın üstündeki 
kitabı yoklaya yoklaya yeni ağza uy­
durabilecek miyim bilmem:
«Her hangi bir ABC ürkeninde AC 
kenan 3 metre ve AB kenarı 5 metre
uzunluktadır. Bu üçkeni BC kenan 
etrafında döndürerek elde edeceğini* 
bitişik iki koninin yüz ölçümlerini ve 
hacimlerini hesaplayınız ve bunların 
maksimom ve minimomlannı irdele­
yiniz.»
Gene iki gün sonra Science hocası, 
Cinlinin cinlisi Sarret, bardak bardak 
şarabı çekip yüzü aı çuha, dershane­
ye girdi. Verdiği sual, yukarıda dedi­
ğim gibi, defterimden kopmuş. Ha­
yal meyal hatırlayabildiğime göre 
fizikin (Réfraction) teorilerine dair 
bir mesele ile kimyadan kükürt mii- 
rekabetma müteallik bir muadele idi.
Türkçelere gelelim: Edebiyat mual­
limi rahmetli Ata beyin memuriyette 
taşraya gidişi üzerine yerine gelen, 
son sınıfta ilk muallimliğini blzlere 
eden «Haristan ve Gülistan» muharri­
ri Müftüoğlu Ahmet Hikmet merhu­
mun tahrir mavzuunu buyurun.
«Mektebe hini duhuldeki avam 
tufuliyetinize ait hâtıratı masume- 
nlzle bu muhiti feyzü irfandan per- 
verşiyabı kemal olarak neşet ettiği­
niz şu zamanlarınızı, teşrihi hissiyatı 
sahiha tarzında mükayese ve tasvir 
ediniz.»
Nur İçinde yatsın, Hacı Zihni efen­
di, Arabîde kara tahtaya, (Makamatı 
Harirî) den şu satırları yazdırdı:
Febadir eyyühel gıımr
Lima yahlu bihil nıür
Fakad kâde yehil ömr
Vema ekla’te an zem... ilâh
Böyle üç kıta, fakat harekelerini 
koyacaksın; Türkçeye çevireceksin; 
sarf ve nahiv kaidelerine göre fiille­
rin baplarını, benzemesi vaslolun- 
mıyıanlan. ismi failleri, naibi faille­
ri, sarih ve gayri sarih mefulleri, 
müptedalari, haberleri, hulâsa irab- 
lann çeşidini bildireceksin.
Ertesi gün, muallim Feyzi efendi 
merhum, gene kara tahtaya:
Nedaned keşi, kadri ruzu hoşi
Meğer nazi üfted besahti kes!
Zimistanı derviş, der tenk sal
Çi sehlest pişi hüdavendi mal... ilâh.
Şeklinde 11 beyit kondurttu. Bun­
ların harekeleri konacak, mânaları 
yazılacak, sarf ve nahiv kaideleri, 
terkip merkipleri gösterilecek.
Artık deve hendeğin yarısından faz­
lasını atlamış demekti. Zorun zoru, 
Fransızca (écrit) leri savabilmekti. 
Zira sinyorlar üç ve iki numarayı, 
hattâ safın yapıştmverirler.
Bu tepeden inmeyi sigortalamak 
çaresi de yok değil. Zayıf talebe, sene 
sonlarına doğru, en çekinilen iki ko­
damandan, Blanchong ve Sarret’den, 
saati yarım liraya, on on beş hususî 
ders aldı nu (zéro) dan yakayı kur­
tardı gitti.
Herifler kârın yolunu tutmuşlardı. 
Her yıl beşinciden altmcıya geçecek­
lerden, bakaloreaya gireceklerden 
boyuna para çekerler, keselerini şen­
len dlrirlerdi. Nitekim Blanchong’un 
bu suretle kazanılanlardan mal olma. 
Kabristan caddesinde altı kattı, Şed­
dadî bir mülkü vardı ki bu bina şim­
di kimindir bilmem, önünden tram­
vayla gelip geçerken duvarında dok­
tor Albükrek levhasını görüyorum.
(Oral) 1er içinde Littérature. 
Mathématique, Science’da sinyorlar 
gene hayli etek tutuştururlar; tarih, 
coğrafya oldukça kolaylıkla atlatılır, 
gevşek talebe babacan Hygiène mual­
limi doktor Rıfat beyin ocağına dü­
şüp 10 numarayı koparır ve yekûnunu 
dolgunlaştırıldı.
Scrmed Muhtar Aius
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Galatasaray lisesinde 38 yıl evvelki bakalorea imtihanları

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository