Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Taha Torosİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Toros, Taha

Istanbul Sehir University Repository

-t  T— £ O $ 0 bÇ j
Afetim ^  ^
^  r ^  ^
^  t f y j* r ^  , 6 W .  ç ^ v - '  ^ '" * ''* *
T  T , Y o  5
10 Ocak 1981 Cumartesi
Yıl : 1 
Sayı: 7
(ÇUKUROVA 
GAZETECİLER 
CEMİYETİ’NÎN 
AYLIK MESLEKİ YAYIN 
ORGANIDIR).
"Bende 
bu vakayiin 
ilk  hissi 
teşebbüsü 
bu
memlekette 
bu güzel 
Adana'da 
doğmuştur."
M ustafa Kem al'in A  dana 'da 
geçird iğ i sa n a lı 11 gim 'nrr,£~
&ggT? i  İT 1^-,"1 3f“  r'V 'f ^ . v f ^^pr*71
Alman kökenli Liman von Sanders Paşa, Yıldırım, 
Orduları Grup Kumandanlığını Adana’da Mustafa 
Kemal’e devrederken şunları söylüyordu:
“Ekselans; siz, savaş cephelerinde, Anburaunda ve 
Anafartalarda çok yakından tanıdığım kumandansınız 
Aram ızda gerçi bazı olaylar geçti, fakat bunlar niha­
yet bizi birbirimize daha yakm tanıtmış oldular. Dost 
loğumuzun yürekten olduğunu sanıyorum. Bugün Tür 
kiye’yi terke mecbur edilirken, emrim altındaki ordu­
ları, Türkiye’ye ilk geldiğim zamandan beri takdirkân 
bulunduğum bir kumandana teslim ediyorum. Bu 
büyük felâket içinde, üzüntü duymamak mümkün 
değil. Ancak ben, kumandayı size bırakmakla teselli 
buluyorum. Bu dakikadan itibaren emir sîzindir. Ben, 
sizin misafirinizin!.”
Kurtuluş Savaşının tohumunu 
oluşturan ortam
M ustafa Kem al'in
Adana'da
geçird iğ i san a lı 77 gün  »
1 «fi -▼i «’t. I t  II  l lML i
Atatürk’de, vatanı kurtarma ulu 
su egeminlige ve bagımsızlğa kavuş 
turma fikri [Adana’da doğdu.Felaket 
yıllarında rastlayan o bunalımını tak­
vimin günleri özetle şöyle geçti:
Osmanlı İmparatorluğu, gereksiz 
olarak girdigi harpten yenik çıkınca 
ağır bir mütareke imzalamak zomda 
kaldı. Mütarekenin imzalandığı 30 
Ekim 1918 günü, Yılıdırm Orduları 
Grup Kumandalığı’na tavin olunan 
Mustafa Kemal Paşa 11 Ekim 1918 
günü, Adana’ya geldi. Tayin edildiği 
yeni görevi, Alman kökenli (General) 
Liman Von Sanders Paşa’dan devir 
aldı. Mustafa Kemal, Çanakkale Sa­
vaşları sırasında, su Alman Mareşali­
nin emri altında görev yapmış, arala­
rında bazı görüş ayrılıkları yüzünden 
tartışmalar geçmişti. Liman Von San 
ders Paşa görevini, Mustafa Kemal 
Paşa’ya, Adana’da şu konuşma ile 
devretti:
“Ekselans; Siz, savaş cephelerin 
de, Anburunda ve Arafatlarda çok 
yakında tanıdığım kumandancnn? 
Aramızda gerçi bazı olaylar geçti, 
fakat bunlar, nihayet bizi birbirimize 
daha yakm tanıtmış oldular. Dostlu 
Rumuzun yürekten olduğunu sanıyo­
rum. Bugün Türkiye’yi terke mecbur 
ediierken, enirin altındaki orduları, 
Türkiye’ye ilk geldiğim zamandan be 
ri takdirkarı bulunduğum bir kuman 
dana teslim ediyorum. Bu büyük fela 
ket içinde, üzüntü duymamak müm 
kün değil. Ancak ben, kumandayı 
size bırakmakla teselli buluyorum. 
Bu dakikadan itibaren emir sîzindir. 
Ben, sizin misafirinizim.”
Mustafa Kemal Paşa’nın 31 
Ekim 1918 günü, Adana’da devral­
mış olduğu Yıldırım Orduları Grup 
Komutanlığının ömrü, 10 Kasım 
1918 gününe kadar, ancak 11 gün 
sürdü. Bu kısa dönem, Mustafa Ke­
mal Paşa ile Harbiye Nazın, Erkanı
(Devamı 6. Şayiada)
Bu araş tırmanan yayın 
hakkı “Çukurova Gazete­
ciler Cemiyeti” ne aittir. 
Kaynak gösterilerek dahi 
yayınlanamaz.
Büyük zaferden sonra Adana’ya ilk 
geldiğimde Atatürk şu tarihi sözleri 
söylüyor, Adana’da geçirdiği 11 san­
cılı günün önemini vurguluyordu: 
“BENDE BU VAKAYIİN İLK 
HİSSİ TEŞEBBÜSÜ BU 
MEMLEKETE, BU GÜZEL 
ADANA’DA DOĞMUŞTUR”
»AtFA: 6 ÇUKUROVA POSTASI OCAK 1981
Mustafa Kemal
(Baştarafı 16. Sayfada)
Harbiye Reisliği (Genel Kurmay Baş­
kam) ve Sadrazam arasında, şifreli 
telgraf düellosuyla geçti.
Galip devletlerle mütareke imza­
lanmıştı ama, kapsadığı koşullar 
hem çok ağır hem kapanık görünüm 
devdi
Türkiye’yi parçalayıp yutmak iste 
yen düşmanlar, açıklık bulunmayan 
mütareke hükümlerinden diledikleri 
gibi yararlanmak yarışındaydılar. 
Mustafa Kemal, ileriye dönük sezileri 
ni, uyarılarını. Yıldırım şifre tellerle, 
Babı-Ali'ye bildirdi. Adana ile Istan 
bul arasındaki telgraf telleri, acı olay 
ların yansıtılmasıyla titredi, durdu. 
Bu yoğun telgraf trafiğinin akışı şöyle 
gelişti:
Önce Mustafa Kemal Paşa, 3 Ka­
sım 1918 günü 580/20 No.lu (Gayet 
Mahrem) işaretli şifre telle görüşleri­
ni 2 ve 7 ordulara, Adana hat komu­
tanlığı müfettişliğine ve valiliğe bili- 
dirdi. Kapsam bakımından Mustafa 
Kemal'in telgraf özeti şöyleydi:
“..Galip devlet tarafından uygu­
lanmak istenen koşullar, müzareke 
lere memur edilecek kumandanları­
mızın üstün azimleri ve güçlü davra­
nıştan nisbctinde hafifletmiş olacak­
tır. Eğer bu görüşmeler iyi yürütül 
mezse, bizim için bir hal alır. Şim­
diden bu açıdan hazırlıklı bulunmak 
gerekir. Bu amaçla:
1- Lazkiye’nin kuzeyinden Han- 
şeyhun güneyine geçen ve doğuya uza 
nan hattın Suriye sınınnı teşkil etme 
si,
2- İskenderun ile Antakya, Cebel 
sem’an ve Kilis yöresinin Türklerle 
dolu bulunması, Halep ahalisini de 
dörtta üçünün-Arapça konuşan-Türk 
ler olması nedeniyle, görüşmelerde 
bu gerçeğin esas alınması,
3- Mütareke koşullannda yeterin 
ce açıklık bulunmadığından, daha ge 
niş bilgiler gelinceye kadar, karaya 
düşman kuvveti çıkartılması,
4-, Toroslardaki tünellerin galip 
devletlerin elinde tutulması öngörülü 
yorsa da, bizim askerlerimizin de, 
muhafaza için, buralarda kalmasının 
sağlanması,
5- Gerekirse galip devletler temsil 
çileriyle XV Kolordu Kumandanı Lai 
Rıza Paşa, XII Kolordu Kumandanı 
Fahrettin (Altay1 Bey, Gurup Sıhhiye 
Müfettişi Dr. İbrahim Tali (Öngö­
ren; Bey ile Vilayet Yabancı işler 
Müdüründen oluşturulanacak bir mü 
zareke heyetinin 5 Kasım 1918 günü 
Adana’da hazır bulundurulması,
6- II. Ordunun, gurup bölgesinde 
ki kıyılarda bulunan torpilleri temiz 
İçmek için bir deniz birliği hazırlan 
ması, ancak emir almadıkça torptllei
taramaması,
7- Ilga edilen karargahların, ileri 
deki görevleri önemli bir şekle dönüş 
türülecegininden. Almanların teslim 
edecekleri eşyaları toplayacak olan 
heyetlerin kalıcı bir nitelikte güçlen- 
dirlimesi.
Mustafa Kemal Paşa'mn görüşle­
rini belirlemekte "d i.
Yıldırım Orduları Gurup Kuman 
dam Mustafa Kemal Paşa. İskende­
run Limanı önlerinde. Ingilizlerin ka 
raya çıkma teşebbüslerfni haber aldı. 
Aynı gün İstanbul’a Başkumandalık 
Erkanı Harbiye Riyaşetine (Genel 
Kurmay Başkanlığı) Adana’daıı 568 
ve 435 sayılı şifre telgraflarını gönder 
di.
4.11.1918günü, Başkumandanlı­
ğa gönderdiği yıldırım telgrRinda da, 
mütareke hükümlerinin bazı madde­
leri hakkında “Adana Postahanesin 
de” makine başında, cevap beklediği 
ni bildirdi. Mustafa Kemal’in karar­
gahı Hacı Seyit Aga’ııın bagındaydı. 
4 Kasım 1918 günü, şehir içinde de 
bir (Menzil Müfettişliği) kurdu.
5-6 Kasım günlerinde Mustafa 
Kemal kendilerine bağlı birlikların 
kumandanlarına. İstanbul'da Sadra 
zam ve Başkumanlık Genel Kurmay 
Başkanı Ahmet İzzet Paşa’ya yıldırım 
telgraflar gönderdi.
Bu telgraflarında, Mustafa Ke­
mal. Ingilizlerin İskenderun'a asker 
çıkararak işgal etmelirinc karşın bun 
lara ateşle karşılık verileceğini, hatta 
7. Orduyu harekete geçirerek yolları­
nı kesmek suretiyle, bunları harp esi­
ri sayacağını belirtti. Sadrazamın, 
böyle bir harekete kesin olarak teşeb­
büs edilmemesini bildiren telgrafı üze 
rine Mustafa Kemal 6 Kasım 1918 
günlü şifre telle yerine tayin edilecek 
bir kumandanı beklediğini açıkladı.
O günlerde Harbiye Nâzın sonra 
Sadrasam olan Ahmet İzzet Paşa, 
Mustafa Kemal Paşa’ya padişahın 
emrini bildirdi. Ahmet İzzet Paşa'- 
ııın telgrafına göre. İradeli Seniyye 
(Padişahın Emri) ile. Yıldırım Ordu­
ları gurubu ve 7. Ordu Karargahı 
lağvedilmiş. Mustafa Kemal Paşa da 
Harbiye Nezareti emrine verilmişti.
Mustafa Kemal Paşa görevini Ada 
na'daki 2. Ordu Kumandanı 'Nihat 
(Anılmış) Paşa'ya devrederek duru­
m u  1 0  K a s ım  1 9 1 8  g ü ı ı lu  6 2 9  s a y ı l ı  
telgrafla, birliklerine bildirdi. Aynı 
konuda. Harbiye Nazırına da 630 Sa­
yılı şifre telini gönderdi.
Mustafa Kemal. 10/11 Kasım ge­
cesi Adana'dan ayrılırken, askeri bir­
liklere gönderdiği veda yazısı iki cüm 
leden ibaretti:
Tebliğ olunan tradei Seniyye (Pa­
dişah emri) üzerine bu gece (10/11- 
11-1918) hareket edeceğim. Bütün si­
lah arkadaşlarıma veda ederim.
M. Kemal
Mustafa Kemal'in vatanı ve ulusu 
düşmanlardan kurtarmak için kafa­
sında oluşturduğu düşüncelere temel 
olan olayların öyküsü budur. Büyük 
Zafer’den sonra Adana'ya ilk geldiği 
eıiıı (Bende bu vakaviin ilk hissi te­
şebbüsü, bu memlekette, bu güzel 
Adana’da doğmuştur) sözü, yukarıda 
belirttiğimiz olaylardan kaynaklan­
mıştır. Bu tarihi söz, Adana'da yapı­
lan Atatürk abidesinin mermerine va 
zılmak suretiyle, tarihe maledilmiş- 
tir.
Mşıseı Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Mustafa Kemal'in Adana'da geçirdiği sancılı 11 gün

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository