Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Galatasarayİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Coşar, Ömer Sami

Istanbul Sehir University Repository

T T - ^ g l ^  
2 6 M A Y I S  1 9 6 8
Galatasaray 
Lisesi’nin 
94 yıl önce 
karşılaştığı 
zorluklar...
■B Paris’te yayınlanan «Revue des Deux 
Mondes» dergisindeki yazısında o za­
manın müdürü De Salve, 1868’de 
açılan Liseye 147’si Türk, olmak 
üzere 341 öğrencinin başvurduğunu, 
çeşitli güçlüklere rağmen bu raka­
mın her sene arttığım belirtiyordu.
P ARîS’te yayınlanan (Revue des Deux Mondes) dergisinde 94 yıl evvel çıkan bir makale var.
Başlığı «Galatasaray Sultani Lisesi». Makaleyi 
yazan da De Salve adında bir Fransız. Bu da,
Galatasaray Lisesinin ilk müdürü...
De Salve, lisenin kuruluşu hakkında evvelâ şu 
bilgiyi veriyor:
«Fransa, Türkiye’de halk eğitimini sağlam temel­
lere oturtabilmek için pek az bilinen fakat çok mü­
him teşebbüslerde bulunmuştur... Bunların hedefi, 
belli başlı şehirlerde sultani liseleri kurulması olmuş, 
tur. Fransız Büyükelçisi M. Bouree, İstanbul’a gel- Galatasaray Lisesinin bulunduğu ve o devirde «Fera» denen İstiklâl caddesinin 1896 ——■ 
dikten kısa süre sonra bu fikre kapılmış ve Türk yılında çekilmiş bir resmi. Yolda, atlı tramvaylar görülmektedir. Sağdaki bina, kay- SUS
hükümetini, belli başlı şehirlerde liseler kurulmasına makamlık binasıydı. -----
teşvik etmişti. Sultan Abdülaziz —^
De Salve, karşılaştığı güçlük-ve Nazırları bu fikirleri benim­semişlerdir. Pera yaylasında kış­
la olarak inşa edilmiş olan Ga­
latasaray binası ilk tecrübe için 
merkez kabul edilmişti. Burada, 
diğer şehirlerde kurulacak lise­
lere model teşkil edecek bir eği­
tim merkezinin kurulması ka­
rarlaştırılmıştı.»
Galatasarayın ilk müdürü, bi­
dayette bir çok kimselerin bu 
projeye imkânsız nazarı ile 
baktıklarını, yabancı dilde eği­
tim yapacak bir müessesenin ku­
rulmasının çok zor olacağının 
kabul edildiğini söylüyor ve di­
yor ki:
«1868 yılının ilk aylarında 
Sadrazam Ali Pasa ile Hariciye 
Nazırı Fuad Paşa, Fransız Sefi­
ri M. Bouree ile anlaşıyordu, 
Türk devleti 150 burs sağlaya­
caktı. Bu burslar, Türk tâbiye- 
tinde olmaları şartiyle ırk ve 
din ayırımı yapılmaksızın Türk, 
Gregoryen Ermeni, Rum, Bul­
gar, Katolik Ermeni, Katolik 
Lâtin ve Yahudilere tahsis olu­
nuyordu. Fakat okulun öğretim 
bedelini ödeyen diğer öğrenciler 
de, hangi tâbiyette olursa olsun 
kabul edileceklerdi. Binanın 
alınması, okul olarak teçhiz 
edilmesi için derhal 400 bin 
frank tahsis edilmişti. Yıllık 
normal masrafları için de 
500.000 frank ayrılmıştı. Eği­
timcilerin hemen hepsi Fransız 
Elçisi tarafından Fransa’dan ge­
tirtilmişti. Eğitim Fransızca ya­
pılacak, Arapça. Farsça ve 
Türkçe tedrisat Türk öğretmen­
ler tarafından verilecekti.»
Galatasaray Lisesinin daha ilk 
anda karşılaştığı zorlukları, 
De Salve şöyle anlatır:
«— Rumlar, Yunancanm eği­
timine az yer verildi diye itiraz 
ettiler. Bunlar, OsmanlI Devle­
tinin gelişmesini sağlayacak her 
tedbiri baltalamayı sanki vazife 
bilirlerdi. Yahu dil er, bir müs- 
lüman mektebinde, hıristiyan 
idaresi altına Yahudi çocukları, 
nın okuyamayacağını söylediler.
Musevi dili için özel eğitim ve 
musevi an’anelerine okulda ria­
yet istediler. Katoliklere gelince, 
bunlar da «her dinden çocuk 
toplanıyor,» bunların arasına biz 
evlâtlarımızı yollamak isteme­
yiz dediler. Hattâ Galatasaray 
açılmadan az önce Vatikandan 
Papa bir açıklama yaparak, bu 
okula gönderilecek katolik ço­
cuklarının afaroz edilebileceğini 
beyanla, Galatasaraya katolikle. 
rin girişini yasakladı. Yabancı 
devletler de, lise, Fransız tesiri­
ni yayacak diye tahriklerde bu­
lunuyor, mektebin açılmasını 
önlemeye çalışıyorlardı.»
Bütün bu güçlüklere rağmen 
lise 1 Eylül 1868 de açılmıştı. 
İlk gün öğrenci sayısı 341 idi. 
Ve şöyle bölünüyordu:
Türk ................................ 147
Gregoryen Ermeni .........  48
Rum ..................................  36
Yahudi ............................ 34
Bulgar ............................... 34
Katolik Lâtin .................... 23
Katolik Ermeni ................  19
Lisenin ilk müdürüne göre o 
tarihte bunların 240’ı hiç Fran­
sızca bilmiyordu. Altmışı bira2 
okuyor, kırkı da hiç anlamıyor, 
du.
lerin sınırsız olduğunu şöyle an­
latmaya devam ediyor:
«Kur’ân-ı Kerîm, müteaddit 
defalar namazı ve abdest alma­
yı mecburi kılıyor. Ramazan ayı 
içinde her türlü gıdayı gün 
içinde yasaklıyor. Bu Ramazan ■ 
ayının da zamanı devamlı deği­
şiyor. Vaktin tâyini, İstanbul’da, 
Avrupa’da olduğundan bambaş­
ka. Türkler, günün taksiminde 
güneşi kullanıyorlar. Hıristiyan- 
lar da Gregoryen Takvimi kabul 
etmiş değiller. Cuma Tlirklerin 
bayramı, Cumartesi Yahudilerin, 
Pazar da hıristiyanların...»
Bütün bu değişik şartlara rağ. 
men Galatasaraya gelen öğrenci 
sayısı artıyordu. Açılıştan bir 
ay sonra 430 öğrenci vardı. Bi­
rinci sene sonunda bu rakam 
530’u bulmuş. ikinci sene de 
640'a fırlamıştı.
92 y ıl önce bu rağbet karşı­
sında Türk çocukları için ayrı 
bir hazırlayıcı «ilkokul» kurul­
ması ve orada ilk Fransızca 
derslerin verilmesi projesi orta­
ya atılmış ve bunun üzerinde 
çalışmalara girişilmişti.
Yalnız 1870 yılında beklenme­
dik olaylar Galatasaraym bu ge­
lişmelerini sekteye uğratıyordu. 
5 Haziranda «büyük Pera yangı­
nı» okula kadar yayılıyor va 
onu da yıpratıyordu. Hemen ar­
kasından Prusya harbi başlıyor, 
bu da Fransa aleyhinde Osman­
l I  Devletinde bir cereyan yara­
tıyordu. Bunun tesiri Galatasa­
ray Lisesinde de kendini göster­
mişti. Galatasarayı destekleyen­
lerin başında Ali Paşa geliyor­
du. Okul, onun desteği devam 
ettiği sürece dayandı. Fakat 1871 
Eylülünde Ali Paşa ölünce oku­
la karşı baskı şiddetlendi: «Bu 
baskılar altında ayrılmak zo­
runda kaldım» diyor ilk müdür.
De Salve'm ayrılışında okul­
da 471 öğrenci bulunuyordu.
Galatasaraym ilk müdürü hâ- 
tıratını şöyle tamamlıyor:
«1871 yılında ben ayrıldım. 
Arkadan Vahan efendi müdür 
oldu. Onun devrinde de 109 öğ­
renci okuldan ayrıldı. Ermeni 
müdürü, Rum Fotiadis takip et­
ti. Ve onu müteakip Savaş Paşa 
müdür oldu. 1873 yılında Gala­
tasaray Lisesi Tıp Mektebinin 
yerine Gülhaneye götürüldü. Pe­
ra muhitinden uzaklaştırılmak 
istendi. Ve sonra da adı değiş­
tirilerek Sultani oldu.»
jÉÉjfcfc - « *
W f Ê Ë A
Galatasaray Lisesinin 1873 yılında taşındığı Gülhane tıp mektebinin ve hastanesinin o tarihlerde çekil­
miş bir resmi
üi \ll
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Galatasaray Lisesi'nin 94 yıl önce karşılaştığı zorluklar

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository