Taha Toros Arşivi, Dosya No: 182-Yahya Kemal Beyatlıİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Karaosmanoğlu, Yakup Kadri

Istanbul Sehir University Repository

Y a k u p  K a d r i  K a r a o s m a n o ğ I u' n u n G e n ç l i k ^ v e  E d e b i y a t  H â t ı r a l a r ı :
Yahya Kemal’i Çılgınca i 
Seven Kadın Kimdi ? i
Şair'i hayatının büyük aşk 
macerasına sürükleyen, yıllar­
ca türlü ruh krizleri, kıskanç­
lık kuruntuları içinde kıvran- 
dıran ve en yanık aşk şiirlerini 
ilham eden hep aynı kadındı.
YAZAN: YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU
ÇIKAN KISMIN ÖZETİ —  
Mehmet Rauf, Sahabettin Sü­
leyman ve Ahmet Hafim'den 
sonra Karaosmanoğlu, bugünkü 
yazısında Yahya Kemal’i an­
latmaya devam ediyor. İşle­
rinin bozulduğu bir devrede 
bir müddet Karaosmanoğlu 
nun annesinin Kızıltoprak’taki 
evinde misafir kalan Kemal, 
kendisi gibi sıkıntılı durumda 
olan dert ortağı Karaosmanoğ­
lu ile vakit geçirmeye çalışır.
İ TİRAF EDERİM Kİ, ben, bu bu­naltıcı duruma pek fazla kat- lanamamışımdır. Ara sıra, za­
vallı Yahya Kemal'i yalnız ba­
şına evde bırakıp soluğu, (oktandır sem­
tine uğrayamadığım Çamlıca Bektaşi tek­
kesinde almağa başlamışımdır. Gerçi, be­
ni, dert ortağıma karşı böyle bir vefasız­
lığa sevkeden bir takım zorlayıcı ve sü­
rükleyici sebepler de yok değildi. Bir kaç 
zamandır, bu Tarikat arkadaşlarımdan 
hatırlarını kıramayacağım bazı hanımlar 
kâh faytonları, kâh uzun arabalarıyla 
beni almağa gelmekte idiler. İlk geliş­
lerinde, her ne kadar evimdeki misafir­
den bahsederek özür diledimse de son­
raları artık bu özrümü dinletemez ol­
muştum. Şu da var ki, o tarihlerde ben 
yirmiüç yaşında bir gençtim; kadın ar­
kadaşlarımın ısrarlarına nihayet bir de­
receye kadar dayanabilirdim. Bundan 
başka, Yahya Kemal de bahçe kapısı 
önünde hanımlarla, âdeta bir çekişmeyi 
andıran uzun konuşmalara oturduğu 
odanın kafesi ardından bizzat şahit ol­
duğundan beni mazur görüyordu.
İşte, en çok bundan cesaret alarak 
aradabir Çamlıca'daki Bektaşi tekkesi­
nin yolunu boyluyordum. Orada ne yapı­
lır? Nasıl vakit geçirilir? Bunu, «Nur 
Baba» romanımda uzun uzadıya anlattı­
ğım için burada tekrar anlatmaya lüzum 
görmemekteyim. Ancak, şu da vardı ki, 
çok defa bir gece kaldığımız o yerde ba- 
zan iki üç gece kaldığımız olurdu. O va­
kit, ben, eve derin bir vicdan azabı için­
de dönerdim ve Yahya Kemali, üst üste 
içtiği cıgaraların dumanile bir akvaryo- 
ma dönen odasında bir koltuğa gömülü, 
elinde o tarihte yazmakta olduğum Nur 
Baba'nın müsveddelerini gözden geçire­
rek beni bekler görünce, bu azap yüzü­
mü kızartıcı bir utanca inkılâp ederdi.
30
Bundan dolayıdır ki, günün birinde Yah­
ya Kemali de alıp Bektaşi tekkesine gö­
türecektim.
Gerçi, hatıralarımın kronolojik seyri 
bakımından bu olay bizim Kızıltoprakta- 
ki evde geçirdiğimiz zamana rastlamaz 
ama, sırası gelmiş diye burada yer bu­
lacaktır :
NEREDE İSE BİR HÂDİSE ÇIKACAKTI
Hiç unutmam; bir «Nevruz» günüy­
dü. Tekkede, her yıl olduğu gibi, bir 
bayramlaşma töreni vardı. Buna Nevruz 
âyini de diyebiliriz. Çünki, Baba — Ayi­
ni Cem de dahil olmak üzere —  bütün 
Hacı Bektaş Veli türelerinin yerine ge­
tirildiği (Meydan) adını taşıyan geniş 
bir salin başköşesindeki postuna otu­
rur ve bayrılık derecelerine göre birer 
birer önüne gelen kadın erkek mürritle- 
rile tarikat «muhip» lerine elini dizini 
öptürürdü. O mürritler ve «muhip» 1er 
arasında pek kibar ve zarif kimselerle 
birlikte işçi ve esnaf takımından bir ta­
kım insanlar da bulunurdu. Yahya Ke­
mali alıp götürdüğüm gün ise bunlar 
tekkedeki kalabalığın çoğunluğunu teşkil 
ediyordu. Öbürleri de, bir tesadüf eseri 
mi demeli, yoksa Nevruz törenlerinin 
mistik coşkunluklara yer vermeyen res­
miliğine mi hamletmeli hep geçkin ha­
nımlarla ağırbaşlı beylerdi. Yahya Ke­
mal, kendini böyle bir topluluğun için­
de bulunca hayli şaşırmış ve irkilmişti. 
Hele Meydana girerken ayağından kun­
duralarını çıkarmak, benim arkamdan 
yürüyerek Baba ile «musafaha» etmek, 
sonra, işin en ağırı, bir koyun postu üs­
tüne diz çöküp oturmak zorunda kaldığı 
vakit yüzü öylesine ekşimişti ve kulağı­
mın dibinde öylesine mırıldanmaya baş­
lamıştı ki, her an bir hâdise çıkarır kor­
kusuyla yüreğim ağzıma gelmişti. On yıl­
dan beri diz çökmesini, hattâ belki de 
bağdaş kurmasını unutmuş bu Quartier 
Latin adamının yanıbaşımda, oflaya puf­
laya, kâh sağa kâh sola iğilerek kıvra­
nışları da bana ayrıca azap vermekte idi. 
Hele, Baba «Nevruziyye» sini okuyup sı­
ra herkesin birbirile sarılıp kucaklaşma­
larına ve Tarikat erkânına göre omuz 
başlarından öpmelerine gelince Yahya 
Kemal, artık, kendini tutamaz olmuştu. 
Nerede ise, gerilen sinirleri bir gülme 
krizile boşalmak üzere idi.
Törenin sonunda, biraz soluk almak 
için tekkenin bahçesine çıkınca Yahya 
Kemal telâşlı ve endişeli bir sesle sordu :
«—  Yakupcuğum, bütün bir geceyi 
burada nasıl geçireceğiz? Bu BizanslI ka­
dın yüzleri, bu Yeniçeri döküntüsü adam­
ların pos bıyıkları karşısında?»
Yahya Kemal, 1957  haziranında tedavi maksadıyla gittiği Paris'te Seine nehri 
kıyılarındaki Elizabelh-Yille'de o tarihte orada vezifeli bir Türk hanımla.
Görüyordum ki, Yahya Kemal, bu aca­
yip âlemin insanlarını, avcunun içi gibi 
bellediği Tarihin hangi çağına 'yerleştire­
ceğini bilemeyecek kadar yadırgamıştır. 
Bunun üzerine:
«—  Hele, biraz daha sabret, dedim. 
Akşama her şey değişir. Bu, Nevruz bay­
ramının kuru kalabalığıdır. Bunun yerini 
çok geçmeden «Rint»ler, «Ehli dil» ler 
—  bu sözler Yahya Kemal'in kullandığı 
tabirlerdir —  cemiyeti alır. Zaten, bugün­
kü bayram merasimine ben de ilk defa 
katılmış bulunuyorum ve emin ol ki, 
bunu senin kadar yadırgamışımdır.»
Yahya Kemal biraz sâkinleşir gibi ol­
du; gözleri bahsettiğim rintlerin, ehli 
dillerin yolunu beklercesine inişlerden 
yokuşlardan aşarak tâ aşağıdaki Boğaziçi 
sularına dalıp gitti. Nitekim, bu bekleme 
çok uzun sürmemiş, kuru kalabalık de­
diğim insanlar topluluğu dağılmaya baş­
lamış ve Kısıklı caddesinden tekkeye 
doğru kıvrılan bir patikadan kimi yeldir­
meli, kimi çarşaflı hanımlarla çelebi ve 
nazik tavurlu beylerin sessizce ve adetâ 
gizlice diyebileceğim bir tarzda ikişer 
üçer geldiklerini görmüştük. Bunlar ara­
sında beni Kızıltoprak'taki evimden alıp 
götüren kadın ahpaplarım da vardı.
Yahya Kemal, kendisile birkaç ay ön­
ce tanıştırdığım bu hanımları görünce 
gurbet diyarında hemşerilerine rastlayan 
bir kimse tehalüküyle hemen yerinden
fırlayıp yanlarına koşmuştu. Zaten, Yah­
ya Kemal, bir «zâhir» — yani Tarikata 
girmemiş —  olduğu halde tekkeye ka­
bulü için Baba nezdinde yaptığım te­
şebbüslerde beni destekleyenlerin de on­
lar olduğunu biliyor ve epeyce zaman­
dan beri özel meclislerimize katıldığın­
dan kendilerile ahpaplığı ilerletmiş bu­
lunuyordu.
Bununla beraber, o akşam, hep birlik­
te, tekrar tekkeden içeri girince Yahya 
Kemal'e yeniden bir şaşkınlık, bir ne ya­
pacağını, nasıl davranacağını bllememez- 
lik ârız olacaktı. Burada yine bir başka 
selamlaşma ve konuşma tarzı, bir aca­
yip merasim havası hüküm sürüyordu. 
Baba daha önceki asık suratlı, putlaşmış 
adam değildi ama, yine odanın baş kö­
şesinde bir sedir üstüne kurulmuş otu­
ruyor; yanına yaklaşıp —  Bektaşi tabiri­
ne göre —  Niyaz'a varanlara terbiyeli 
bir ev sâhibinin yapması gereken her- 
hangibir iltifatta bulunmayor; hattâ diz­
leri, elleri öpülürken yerinden azıcık kı­
mıldanmaya bile lüzum görmeyordu. Ve 
bu hal, bu resmilik hemen bütün orada 
bulunanlar arasında da göze çarpmakta 
idi. Bizim tanıştığımız, ahpaplık ettiğimiz 
hanımlar bile bu protokol havası içinde 
artık bizden uzaklaşmış, bize yabancılaş­
mış gibiydiler.
Bütün bunları, bittabi, Yahya Kemalin 
izlenimlerine göre söyleyorum. O, bir
köşede somurtmuş oturuyordu. Hatırla­
rım ki, sofra başına gittiğimiz ve hepi­
miz bir büyük içki tepsisinin etrafında, 
yanyana yer aldığımız vakit de bu so­
murtkanlığından sıyrılamayacaktı. Yine 
koyun postları üstünde diz çökme, bağ­
daş kurma meselesi. Yahya Kemal, buna 
bir türlü alışamıyordu. O zamanlar, iç­
kiye de pek düşkün değildi. Hele rakı 
ile hiç ülfeti yoktu I Onun için, ilk ka­
dehleri adetâ yüzünü ekşiterek dudakları­
na götürüyor ve bir yudum alıp tepsi­
nin kenarına bırakıveriyordu.
DÜNYA VARMIŞI
Lâkin, Nefes ve şarkı okumak faslı 
başlayınca o, sanki bir kâbustan uyan­
mış gibi oldu. Yampiri bir vaziyette 
oturduğu yerden doğruldu, gözleri parla­
dı ve herkesin işitebileceği bir sesle:
«—  Oh, dünya varmış!» diye söy­
lendi.
İlk Nefes Eşrefoğlu'ndandı ve şöyle 
başlayordu :
Eşrefoğlu al haberi, bahçe biziz gül
bizdedir
ve hep bir ağızdan söylenen bu Nefes'te 
erkek seslerile kadın sesleri birbirine ka­
rışıyordu. Bir de baktım, Yahya Kemal 
önce hafif, sonra gür bir sesle bu ko­
roya katılıvermiştir. Ondan sonra, artık 
gelsin «dem» ler, gitsin «dem» ler... 
Yahya Kemal, Babanın uzattığı. Bacının 
sunduğu kadehleri bir biri ardısıra yu­
varlıyordu. Derken, bu karma âhengin 
içinden tek başına bir genç kızın billur 
sesi bir «fevvarei zerrin» gibi yükseli- 
vermesin m i?
işte, Yahya Kemal'e ne oldu ise o an­
da oldu. O andan itibaren Lâle devrinin 
şuh, şakrak şairi şöyle dursun, şarap 
Tanrısı Diyonizos dahi coşkunlukta Yah­
ya Kemali aşamazdı ve sofrada ve Mey­
danın havasında «Tâ fecre kadar» o hal 
içinde taştıkça taşacaktı. Hattâ, Ayini 
Cem, gün ağarırken, yine hep bir ağız­
dan çağrılan Kesik Kerem'den bir şar­
kının :
Şarbı aşkında nedir bu esrar
Efsâne efsâne söyletir beni 
nakaratile sona erdiği vakit Yahya Ke­
mal için her şey son bulmuş olmayacak­
tı.
O, daha nice Ayini Cem'lere, hattâ 
bensiz bile katılmakta devam edecekti. 
Çünki, kendisine en yanık aşk şiirlerini 
ilham eden kadına ilk defa bu tekkede 
rast gelecekti.
HAYATININ BÜYÜK AŞKI
O kadın... Evet, Yafıya Kemal'i haya­
tının büyük aşk macerasına sürükleyen
ve yıllarca türlü ruh krizleri, kıskançlık 
kuruntuları içinde kıvrandıran ve akı­
bet ona:
Son zevkin eğer aşk ise, ummana
karış tat,
Boynundan o Canan dediğin iaşeyi
silk at!
dedirten kadın, Bektaşîlikle hiçbir ilgisi 
olmadığı halde kaderin garip bir cilve- 
sile Yahya Kemalin karşısına orada çı­
kacaktı. Kaderin garip bir cilvesi, dedim. 
Oysa, bu, Yahya Kemalin derbeder ha­
yatında pek mutlu bir dönüm noktası 
da olabilirdi, eğer bunu taakıbeden gö­
nül münasebetleri, biraz yukarıda işaret 
ettiğim ruh krizleri ve kıskançlık ku­
runtularıyla bulanmasaydı, eğer şair sev­
gilisini olduğu gibi görebilseydi ve ona, 
sıtmalı muhayyelesinde:
Kirpikleri süzgün o ihanet dolu gözler 
Rikkatle bakarken bile bir fırsatı özler 
mısralarıyla vefasız ve fettan kadın hü­
viyetini vermeseydi, öyle sanıyorum ki, 
tatlı ve rahat bir evlilik hayatına ka­
vuşacaktı. Zira, o hanım kocasından ay­
rılmak, çotuğunu çocuğunu, evini barkı­
nı bırakmak suretile Yahya Kemale ne 
kadar ciddi ve samimi bir şekilde bağ­
landığını ispat etmiş ve Yahya Kemalin 
kafasında yukariki mısralar çizgilenmeye 
başladığı sıralarda onunla yeniden kura­
cağı âile yuvasının hazırlıklarına giriş­
miş bulunuyordu. Yahya Kemal, acaba 
Istanbulun neresinde oturmak isterdi? 
Onun gibi bir büyük şairin zevkine göre, 
acaba tutacağı evi nasıl döşeyip daya­
mak lâzım gelirdi? Gece gündüz hep 
bunları düşünürdü. Kendisi aynı zaman­
da ressam olduğu için duvarların deko­
rasyonunu kendi eliyle yapmak niyetin­
de idi. Fakat Yahya Kemal, acaba hangi 
renklerden, hangi çizgilerden hoşianır- 
d ı? Bütün bunları Yahya Kemale sor­
dukça ondan ne gibi cevaplar aldığını 
şimdi pek iyi hatırlayamıyorum. Fakat 
Yahya Kemalin bu evlenme projeleri üs­
tünde durmaktan çekindiğini ve bunlar 
her bahis konusu olduğu vakit âdeta te­
lâşa düştüğünü pek iyi bilirim (* ) .
(Devamı gelecek sayıda)
( * )  Bahsi geçen «Büyük aşk»  t n  ka­
dın kahramanı şâir Nazım Hikmet'in 
annesi (Celile)hanımdır. Ben onun adı­
nı « par discretion» açıklamamıştım. 
Oysa, Nazım'ın bizzat kendisi dışarıda 
verdiği bir beyanatta, yahut da dışarı­
da bulunan Türk gençlerile bir görüş­
mesinde Yahya Kemal’in, annesine âşık 
olduğunu söylemekten sakınmamıştır.
Y. K. Karaosmanoğlu 
Not: Celile Hanım da çoktan ölmüştür.
____L
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun gençlik ve edebiyat hatıraları:15:Yahya Kemal'i çılgınca seven kadın kimdi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository