Taha Toros Arşivi, Dosya No: 182-Yahya Kemal Beyatlı. Not: Gazetenin "Olaylar ve Görüşler" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Anday, Melih Cevdet

Istanbul Sehir University Repository

t (* i rj A  MW ) //,  <?!
TT- ^crS8¿f J
Cumhuriyet 2 O L A Y L A R  VE G Ö R Ü Ş L E R
Düşünür Bir Ozan
Melih Cevdet ANDAY
ğz  lı'ım yıldönümü dolayıslyle Yahya Ke­
li mal Beyatlı anıldı geçen hafta. Ben de 
W  elimin altındaki kitaplan karıştırarak 
onun kimi şiirlerini yeniden okudum ken­
di başıma; İstanbul'u gezmek hevesi uyan­
dı içimde. Denebilir ki, Yahya Kemal, ölüm 
süzlüğe giden yolu, İstanbul’un semtleriy­
le kaynaşmakta aramış bir ozandır. Şöyle 
de söylesek olur: İstanbul’da sürekli dolaş­
maktadır o, görüntüsü belleğimizin dışına 
taşıyor, bir an onunla karşılaştığımızı sa­
nıyoruz, ya da karşılaşacağımızı umuyo­
ruz. İskeleler, kahveler, çınarlar, mezarlık 
lar, kitabeler, eski mahalleler sanki onun 
şiirlerinden sonra varolmuş gibidirler. Şiir 
koca bir kent olup çıkar karşımıza ve bizi 
dizelerle dolaştırır. Hangimiz vapur Kan- 
dilli’ye yanaşırken,
Kandilli yüzerken uykularda 
Mehtabı sürükledik sularda 
dizelerini mırıldanmamıştır.
Kandilli’de, eski bahçelerde.
Akşam kapanınca perde perde 
Bir hatıra zevki var kederde.
Görüyor musunuz, duygular, duyular, 
bir semtin rengiyle nasıl içiçe giriyor. Bir 
yandan görünü insansallaşırken, öte yan­
dan kişi bu görünü içinde ediyor sanki. Ke­
derin zevkli olması başka nasıl açıklanabi­
lir! Kent burada bir ana sevecenliği duyu­
rur yüreğe ve bu duygu adım adım sürer 
gider.
Günler kısaldı, Kanlıca’nm ihtiyarlan 
Bir bir hatırlamakta geçen sonbaharlan 
İşte, şiirin el koyduğu bir uzam par­
çası yepyeni bir yaşama başlarken, yaratı­
cısını da yanma alıverir böyleoe. Uzam - 
zaman birliğinin yarattığı bir tansıktır bu. 
Maddenin canı, tarihin kanına dönüşmüş­
tür artık, «geçmiş» ve «şimdi» sürekli bir 
akış olmuştur. Yahya Kemal’in tarih düş­
künlüğünün şiirsel kaynağmdayızdır san­
ki. Gerçekten de. onda, tarihin mi şiiri, yok 
sa şiirin mi tarihi yarattığı sorunu, sanı­
nın, ancak bu .ikisinin özdeşliği anlayışın­
da çözümünü bulabilir.
Gurbette duyduğum sonu gelmez
hüzünleri
Yaprakların döküldüğü hicranlı günleri 
Andım birer birer. Acıdım kendi halime. 
Aksetti bir dakika uzaktan hayalime 
Tenha Emirgân’m çınar altında kahvesi, 
Poyrazla söyleşir gibi yaprakların sesi 
Hem başka hem de yakın karşı mâbede, 
Mermerle kaplı çeşmede, mevzun
kitâbede,
Baktım Yesari hatlarının en nefisine, 
Daldım coşup giden denizin musikisine. 
Burada semt, çınarı, kahvesi, camisi, 
çeşmesi ve yazıtı ile ozanın belli bir ruh­
sal durumunu karşılamakla kalmıyor, onu 
tarih içine de yerleştiriyor. Başka bir de­
yişle, «yurt» ve •tarih* duygu dünyamızı 
biçimlendiriyor. Bu biçimlenme, odak yeri 
İstanbul olmak üzere, genişledikçe geniş­
ler, bir musiki oluverir. O çok sevdiğim 
•İtri* şiirindeki şu parçayı okuyalım: 
Musikisinde bir taraftan din,
Bir taraftan bütün hayat akmış;
Her taraftan Boğaz, o şehrâyin.
Mavi Tunca'yla gür Fırat akmış.
Burada «din»in şiirsel imgeye dönüşme­
si olayı ile karşı karşıyayız. Yahya Kemal'i 
doğru değerlendirmenin ölçütünü ele geçi­
riyoruz sanki. Onda «din» bir tapınım, bir 
öteki dünya korkusu değil, hattâ bir •mâ- 
neviyat* da değil, yaşam mimarlığının bir 
orantı öğesidir. •Kocamustafapaşa* şiirin­
de bu orantı, ahret ile seyredilen görünüyü 
birbirine kolayca bağlayıverir.
Ahiret öyle yakın seyredilen manzarada
O kadar komşu ki dünyaya, duvar
yok arada.
Geçer insan bir adım atsa birinden
birine,
Kavuşur karşıda kaybettiği bir
sevdiğine.
Bu dizelerde gizemcilik aramağa kalk­
mak boşunadır. Öyle ki, İstanbul’un bu 
yoksul semti, yaşanan güzelliğin tarihsel 
kişiliğini yaratır.
Bu vatandaş, biraz ahşapla biraz
kerpiçten
Yapabilmiş bu güzellikleri bir kaç
hiçten
Türk'ün ûsüde mizaciyle Bizans’ın
kederi
Karışıp mağfiret iklimi edinmiş bu yeri.
Her şey, yaşanan dünyanın, tarihçe 
oluşan yaratının gereçleridir; Yahya Ke­
mal’in şiirinde «Görünü»nün bunca büyük 
yer tutması da bunun tanıtıdır. Bakılan, 
görülen bir dünya bu. «Mağfiret» (yargıla 
ma) bile, rengi, maddesi olan bir •iklim*, 
ahşapla kerpiçten yapılmış bir semt, işte 
o kadar! Somutlamalardan kurulu bir şiir­
dir onun şiiri.
Hattâ Yahya Kemal bu görünü uğru­
na, yer yer, şiirden bile vazgeçer, inanıl­
maz yavanlıklara düşer. Sözgelişi,
Sakin koyu, şen cepheli kasriyle
Küçüksu
dizesindeki «şen cephe* betimlemesini ya­
dırgamamak olanaksızdır. Bir •cephe* na­
sıl •şen* olabilir! Üstelik o kasrın yalnız 
cephesi değil, dört yanı taş oymalıdır. Ben 
olsam,
Sakin koyu, taş oymalı kasriyle
Küçüksu
demeği yeğlerdim; hele görünü uğruna da 
olsa, *
Bir taraftan Yakacık, mor dağlar,
Bir taraftan da deniz, şuh adalar 
dizelerini hiç söylemezdim. Ama Yahya Ke­
mal’in «göz» için katlanmayacağı «sÖ2» 
yok gibidir. Demek isterim ki, bize ondan 
bir bakış kalmıştır.
Dışarıda bunca aradığı neydi Yahya 
Kemal’in? Bana öyle geliyor ki, «biz»i gör­
mek istiyordu gözü ile «Biz kimiz?* soru­
sunun yanıtını onun kadar aramış başka 
birini göstermek güçtür. Bu sorunun yanı­
tı ise •bulunmaz*, olsa olsa •yaratılır.» O- 
zanlanmız, sanatçılarımız, düşünürlerimiz 
bu yanıtı yarattıkça •biz* varolur. Bir yer 
lerde gizlenmiş değildir o, oluşur boyuna 
Sözgelişi, bir âsûde mizaçla Bizans kede­
rinin buluşmasından bir •mağfiret iklimi* 
olarak ortaya çıkar; ya da başlı başına bir 
kişilik gibi Boğaziçi uygarlığı biçiminde 
somutlaşır. Hattâ dışardaki •biz*i yaratan 
bile pek görülmez, onun ürünüdür sözko- 
nusu olan Yahya Kemal’de. İnsanlar, kimi 
yerde, görününün parçalan olarak belirti­
lirler; örneğin, Kandilli'nin yaşlı adamlan 
gibi. Asıl tarihtir «biz»i yaratan ve doğa, 
tarihin bir yansımasından başka bir şey 
değildir.
Bu temel anlayışından ötürüdür ki, Yah 
ya Kemal’de düşünür ile ozan hep birbirle- 
riyle yanşır gibidirler. Çınaraltmdaki kah­
vede oturan ozanımız, Emirgân'ı ve şiirini 
birarada yaratır; bize hem şiirini, hem bir 
semti sunar. Bu yüzdendir ki, biz, İstan­
bul’u dolaşırken şiir okuyor havasına gi­
reriz ve tarih bir duygu olur çıkar ruhu­
muzda. Kendine bir geçmiş arayan Yahya 
Kemal Beyatlı, sürekli hayâl içindedir, ha­
yâlini dışta somutlamak ardındadır. •Biz*i 
yaratmanın yolu da bu değil mi?
Günlerce hayâl içinde kaldık.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Düşünür bir ozan

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository