Taha Toros Arşivi, Dosya No: 480-Şeker Ahmet Paşaİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Özsezgin, Kaya

Istanbul Sehir University Repository

Şeker Ahmet Paşa, 
klasik resmimizin ulusal 
nitelikli ilk sanatçısıdır
Ankara Devlet Güzel Sanatlar Galerisi ’nde, İstanbul 
Resim ve Heykel Müzesi ile İş Bankası koleksiyonun­
dan derlenen "Şeker Ahmet Paşa Sergisi" açıldı. Türk 
resminde ulusal nitelikli ilk ustanın güncel gelişmeler 
karşısında algılanmasına, yorumlanmasına ortam ha­
zırlayacak olan bu sergi dolayısıyle Kaya Özsezgin 'in 
Şeker Ahmet Paşa'yı ve resim sanatımızdaki yerini 
tanıtan bir yazısını yayımlıyoruz.
Batı etkisinde Türk res - 
minin primitifleri olarak ad­
landırabileceğimiz ilk kuşa - 
ğını izleyen klâsik kuşak i - 
çinde.asıl adı Ahmet Ali Pa - 
şa olan ve saray çevresinde 
"şeker" takma adıyla anılan 
Şeker Ahmet Paşa'nın (1841- 
I906)özel bir yeri vardır .Çağ­
daşları olan Osman Hamdi, 
Süleyman Seyyitve Zekâi Pa - 
şa'nın resimleriyle karşılaş­
tırıldığında, bu özel yerin de­
ğeri kendiliğinden ortaya ç ı­
kar. Öbür arkadaşları gibi Pa- 
ris'de Louis Boulanger ve Lé­
on Gérome'un yanında sanat
eğitimini tamamladığı halde, 
bu ressamların temsil ettik - 
leri kuralcı ve akademik res­
min sınırlarını kırarak .içten, 
duygulu ve gerçekçi bir eği - 
lime sahip çıkmıştır. Yalnız 
ressam olarak değil,bir sanat 
adamı olarak da Türkiye’ de 
batılı anlamda sanat değerle­
rini yerleştirme ve benimset­
mede ilk aktif görevi yüklenen 
Şeker Ahmet Paşa,padişahAb- 
dütaziz’in teşviklerini değer­
lendirmek suretiyle sanat sev­
gisini yaygınlaştırmada ilka- 
dımları atanlardan biridir.Ab- 
dülaziz, Paris ve Londra’ dan 'NatürmorV'ta güçlü bir realist
birçok tablolar satın alarak 
Dolmabahçe sarayında zengin 
bir galeri oluşturduğu gibi , 
bizzat resim çizen ve sanat - 
çıları koruyan "möcöne" bir 
kişiydi. Öğrenimini "Tıbbiye-i 
Şahane"de sürdüren ve son - 
radan bu okulda resim öğret­
menliği yapan Şeker Ahmet Pa­
şa’nın, 1862-1871 tarihleri a- 
rasında Paris’de öğrenimyap­
masını da bu oadişah sağla - 
mıştı.
Fransa'da çalıştığı bu sü­
re İçinde özellikle Barbison 
okulu ressamlarının, Coıirbet 
ve Corot'nun resimlerine ya - 
kinlik duymuş olması,onun ki­
şiliğinde bu sanatçıların etki­
sini belirgin hale sokmuştur. 
Ne var ki bu etkilere rağmen, 
duygusallık ve içtenlik dozu­
nun ağır basması, Şeker Ah­
met Paşa'yı, bir takım etkile­
rin ötesinde özgün bir karak­
terin temsilcisi yapmıştır.ls- 
tanbul Resim ve Heykel MU - 
zesl'nin 2 numaralı salonunu 
Zekâi Paşa'yla birlikte süs -
©
leyen resimleri,bu karakte - 
rin en somut örnekleridir.Pey­
zaj ve natürmortlarında doğa­
ya duygulu bir bakışla eğilir, 
ayrıntıları kendine özgü bir 
üslûbun sınırları içinde usta - 
ca değerlendirir ,ama buna 
rağmen yalınlığı ve saflığı el­
den bırakmaz.Geniş planları, 
güçlü bir kompozisyon anla­
yışı içinde ve ressamca bir 
duyarlıkla birleştirir.
Hessam Sami Yetik, Şe - 
ker Ahmet Paşa'nın resim le­
rinin Zekai Paşa'nın peyzaj - 
larına oranla "daha renkli,da­
ha saf,daha hisli ve anlayış - 
lı" olduğunu öne sürerken Per 
tev Boyar .yargısını daha da 
genişletir ve "kudretli bir re ­
alist olan bu sanatkarınplas - 
tik zevk ve duyuşunun memle­
ketimize yeni bir ifade şek - 
li getirdiğini" belirtir ... Onu 
"yarı empresyonist bir eğ ili­
min öncüsü" sayanlar bulun - 
duğu gibi,Zekai Paşa' nın ve 
Süleyman Seyyit'in yanında 
"sönük ve ruhsuz" olduğunu 
öne sürenler de çıkmıştır . 
Ressam Cemal Tollu, Şeker 
Ahmet Paşa monografi sinde- 
bu ikinci görüşe tamamen ka­
tılamayacağını .ancak resmf 
görevleri ve "ileri gitmesi - 
ni güçleştiren şartların bulun­
ması" nedeniyle, gün geçtik­
çe, "daha olgun" eserler ver­
mesinin mümkün olamadığı­
nı belirtir. Mustafa Cezar ise, 
Şeker Ahmet Paşa'nın resim­
lerinin Sanayi-i Nefise'nin a- 
çılışından daha büyük yankı -
lar yaptığını,belgelere daya­
narak yazıyor.
Bütün bu yargıların deği­
şik ve yer yer de çelişkili o l­
ması, Türk resminin temel 
değerlerini oluşturan ressam­
larımız üzerine yeterli ve nes­
nel incelemelerin henüz ye­
terince yapılmadığını ortaya 
koymaktadır.
Şeker Ahmet Paşa'nın ki­
şiliğini belirleyen başlıca re ­
simleri arasında " Orman " , 
"Talim Yapan Erler", "Kar­
puzlu Natürmort", "Ağaçlar 
Arasında Karaca" ve kendi 
portresi başta gelir. Resmin 
klasik değerlerine temel - 
de bağlı kalmakla beraber, bu 
değerleri yorumlayıcı bir üs­
lûpla ele alır bu resimlerinde; 
görünüşleri kişisel bir "ba- 
kış"la zenginleştirir. Çevre­
sine duyduğu ilgi ve yakınlık 
Şeker Ahmet Paşa'nın resim - 
lerine,çağdaşlarının birazda 
ihmal ettikleri yerel peyzaj ö- 
zelliklerinin yakınlığını, du­
yarlığını ve içtenliğini kazan­
dırmıştır. Denebilir ki, sanat­
çımızın bu dikkate değer ça - 
bası,aradan ancak yarım yüz­
yıl kadar bir zaman geçtikten 
sonra, genç kuşak sanatçıla­
rı tarafından ilgiye değer gö­
rülmüştür. Bugün resmimizde 
yerel peyzaj karakterlerine 
yönelen, çevre yorumuna ön - 
çelik tanıyan bir eğilim, iy i ­
den iyiye geçerlik sağlamışsa, 
bunun kökleri Şeker Ahmet Pa­
şa ile başlayan ve giderek yo­
ğunluk kazanan ulusal bilinç -
le yakından ilgilidir.
Şeker Ahmet Paşa'nın çağ­
daş sanat tarihimiz açısından 
taşıdığı ikinci önem,Türkiye'­
de ilk kez resim sergisi dü­
zenlemiş olmasından ileri ge­
liyor. Mustafa Cezar,"TUrki - 
ye'de hakiki manada resim 
sergilerinin ilk defa Şeker Ah­
met Paşa tarafından tertiplen- 
diği"ni ve bu sergilerin " r e ­
sim sanatının ilerki günleri­
ni etkileyici bir hareketyarat- 
tığı"nı belirtir. 27 nisan 1873J- 
de kendisiyle birlikte başka 
sanatçıların da katıldıkları bu 
ilk sergi,devrin önemli dev­
let adamları tarafından ilgiy - 
le karşılanmış, serginin açılı­
şından önce ve sonra basında 
övücü yazıların çıkmasına yol 
açmıştır. Serginin, basında 
"m illf"  bir karakter biçimin­
de yorumlanmış olması, r e ­
simlerin böyle bir niteliğe a - 
çık olduğunu da göstermekte­
dir. 30 kişinin katıldığı ve I 
temmuz I875'de ikinci kez 
düzenlenen sergide, Şeker Ah­
met Paşa'nın yanı sıra Osman 
Hamdi Bey ve Halil Paşa gibi 
o dönem temsilcilerinin de 
yer alması,bu ikinci serginin 
de ilgiyle karşılandığını orta­
ya koyuyor.
Ankara'da toplu biçimde 
sergilenen Şeker Ahmet Paşa 
koleksiyonu, Türk resminde 
usta bir kişiliğin bir kez daha 
ve güncel gelişmeler karşısın 
da algılanmasına,yorumlan - 
masına ortam hazırlayacaktır.
■ KAYA ÖZSEZGİN
"Karpuzlu Natürmort". Paşa’nın tanınmış eserlerinden biri
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
1 5 8 0 8 2 4 0  1


Şeker Ahmet Paşa, klasik resmimizin ulusal nitelikli ilk sanatçısıdır

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository