Taha Toros Arşivi, Dosya No: 312-Sermet Muhtar Alusİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şavkay, Tuğrul

Istanbul Sehir University Repository

A - all
w
n -  5 © w úi)
acnz tadı
Yetmişbeş yıl 
önceki bir ziyafet
I l ETİŞİM Yayınlan çok iyi bir iş 
yapıyor. Başka iyi işler de yapıyor olabilir 
ama ben bildiğimi söyleyeyim: Sermet 
Muhtar Alus'un kıyıda köşede kalmışlar 
dahil, bütün yazılannı derleyip topladıktan 
sonra yayınlıyorlar. Bu iş için bir yayın 
kurulu oluşturmuşlar ve "Sermet Muhtar 
Alus Kitaplan" diye bir diziyi adım adım 
gerçekleştiriyorlar. Sonunda ortaya, kendi 
deyimleriyle, eski İstanbul'un bir "gündelik 
hayat ansiklopedisi" çıkacak. Ne iyi!
Geçen Ramazan boyunca Sermet Muhtar'ı 
bu sütunlarda çok anmıştık. 
Hatırlayamayanlar için birkaç kelime ile -ki 
ne mümkün!- bu büyük İstanbul âşığını bir 
kere daha analım. Sermet Muhtar 1887’de 
İstanbul'da doğmuş. Bu satırlann yazan ile 
aym okulda -Galatasaray Lisesi'nde- 
okuduktan sonra hukuk eğitimi almış. , 
Birkaç romanı olmasına 
rağmen Sermet Muhtar daha 
çok gazetelerde yazdığı 
İstanbul'u hemen her yarayla 
yansıtan yazılan ile ünlenmiş.
Reşat Ekrem Koçu onu "nesli 
gittikçe azalan serâpâ zarâfet 
(baştan ayağa incelik) 
mücessem safiyet (cisimleşmiş 
incelik), irfan ve malumatıyla 
denk feragat ve mahviyet 
(alçakgönüllülük) sahibi bir 
İstanbul çocuğu" olarak 
tanımlıyor. Yokluğundan 
yakınılan İstanbul 
beyefendisinin bundan daha 
güzel bir tanımı olabilir mi? Yine Reşat 
Ekrem onu anlatırken, "gençliği refah ve 
saadet içinde geçmiş, son yılİarda dünya 
alâyişine tekme vurmuş bir feylesof' diye 
tanımlıyor.
Sermet Muhtar Alus Kitaplan'ndan 
"Masal Olanlar" geçenlerde yayınlandı. 1932 
yılında Akşam Gazetesi nde çıkan 
yazılarından oluşan bu kitabında bir yazı, 
"Yetmişbeş Sene Evvel Bir Ziyafet" 
dikkatimi çekti. Bizim genellikle yemek 
konusunda lezzet fikrine takılıp kalmış 
olmamızı her zaman bir eksiklik olarak 
nitelerim. Bu yazıyı okuyunca bu konuda ne 
kadar haksızlık ettiğimizi bir kere daha 
gördüm. Koca bir medeniyetin inceliklerden 
azade olması hiç düşünülebilir mi? Yemeğin 
Türkler için yüzyıllar boyunca bir vazife gibi 
görülmesine rağmen, bir cihan 
imparatorluğunun zarif âdetler 
oluşturmamış olmasını kabul etmek çok zor. 
Nitekim bu âdetlerin varlığını Sermet 
Muhtar bir Fransız soylu kadınının 
Saray'daki bir davetle ilgili izlenimlerini 
aktararak göstermekte.
D oyum olmaz manzara
Bu kadar girişin yeterli olduğunu 
düşünüyor ve izninizle, sözü Sermet Muhtar 
Alus'a bırakıyorum...
"Liman, İstanbul ile Galata'yı birbirine 
bağlayan dubalı köprünün açığında... 
Burada, muhtalif devletlerin bayraklarım 
taşıyan yüzlerce büyük gemi birikiyor, 
layuat (pek çok) sandal kaynaşıyor, Sirkeci 
iskelesi ile Karaköy arasında, biİa fasıla insan 
taşıyor.
Asya cihetine bakılınca, başka bir 
panaroma göze çarpmakta. Üsküdar; yani 
başında ucu bucağı bulunmayan selvi 
ormanıyla, bitip tükenmeyen yollarıyla, 
şarkın en büyük mezaristanı olan 
Karacaahmet. Saraybumu'na geldik. 
Mükellef arabalar, nadide binek atları ve 
birçok kimse bizi bekliyor.
Oldukça dik bir bayır çıktık. Eski 
padişahlara, üçyüz sene ikametgâhlık etmiş 
olan burası, kale gibi mahfuz sarayıdır. 
Şehrin en cenup noktasında, Marmara'ya, 
Adalar'a, Boğaz’a, Haliç'e harikulade bir 
nezareti var. Bugün hali (boş) ve metrük.
O esrarengiz duvarlar içinde ne vakalar, 
ne dedikodular, ne çılgınlıklar, ne kardı 
facialar geçmiş. Tarihte, unutulmaz izler 
bırakmış bu yerlere yaklaşırken insan 
heyecanlar ve garip hisler duyuyor.
Bugün, sükûn içinde uyuyan bu kale, 
demir kapılanın, meriyulhatır sözü geçer 
süfera ve ecanibe (yabancılara) ara sıra 
açıyor.
Buranın ve Hazine-i Hümayunun 
muhafızı bulunan paşa, meşhur Bağdat 
Köşkü'nde bizi kabul etti ve önümüze 
düşerek yürüdü. Oranın en mergup (rağbet 
edilen) köşklerinden birinin önüne iki çadır 
kurulmuş. Buradaki nezaretin emsalsizliğine 
de diyecek yok. Bu doyum olmaz manzara 
karşısında insan gaşyoluyor (kendinden 
geçiyor.)
Gene karşınızda Marmara, Anadolu 
sahilleri, Boğaz’ın yeşil sulan, Galata dış ve 
iç liman.
Ne muhteşem çadırlar... Yerlerde erkekler, 
dairevi dizilmiş koltuklara oturmuşlar, uzun 
çubuklarının dumanlannı savuruyorlar. 
Öteki çadır, kadınlara tahsis edilmiş, içinde
rahatça yaslanacak sedirler, üzerinde 
reçeller, yemişler duran küçük masalar... 
Yemeği bekleyenleri sanki oyalamak için, 
durmadan kahve taşınıyor. Hizmetkârlar, 
kahveyi öyle tazim ve hürmetle veriyorlar 
ki...
Ç atal vaktİyle var miymiş!
Mercanlı ve mücevherli zarflara 
oturtulmuş fincanları, sol elleri 
göğüslerinde, gözleri önlerinde olarak yavaş 
yavaş uzatıyorlar ve geri geri çekiliyorlar, 
boşalmış fincanlan yine aynı tavırla 
alıyorlar.
Geniş bahçeler, ağaçların altına kadar 
serin, havadar ve ferah.
Enfes reçelleri boynu bükük bırakmadık. 
Bir taraftan, bunları tatmakla meşgulken 
öbür çadırda, kemal-i ciddiyetle ve vekar ile 
içilen çubukları seyrediyorduk.
Derin bir sükût... Tütün 
dumanları arasmda, 
başlarmda geniş fesler, 
çenelerinde koca sakallar 
bulunan hayalet gibi 
adamlar...
Zaman geçiyordu. Bu 
çubuk faslı ne zaman 
nihayetine erecek diye 
bakınıyorduk. Ayak sesleri 
işitilmeye başladı. Bir köle 
kafilesi sökün etti. Hepsinin 
ellerinde, kapaklarının üzerine 
kumaşlar örtülmüş sahanlar 
vardı. Derhal ortaya iki sofra 
kuruldu. O kadar çabuk ve 
kolaycacık hazırlanmıştı ki. Yerdeki halının 
üstüne, bir buçuk kanş kadar yükseklikte bir 
iskemle oturtulmuş, onun üzerine, muhtelif 
vazolar ve nakışlarla müzeyyen pek zarif ve 
yuvarlak bir tepsi konmuştu.
Tepside reçeller, çerezler, yemişler 
bulunuyordu. Sürahi, bardak, havlu yok. 
Yalnız çorba için boynuzdan kaşıklar... O 
kadar.
Minderlere bağdaş kurduk. Birinci 
sofraya, Mösyö Thouvenel ile madamı, 
muhafız paşa, Kontes Zamoyska, ben ve 
Baron dö Talleyrand oturduk. Ötekine, rahip 
Pierre, baş tercüman M.Outrey, katipler ve 
M.Susleau sıralandılar. Hizmet gören köleler 
zenci ve beyaz olarak karışık. Hepsi pek 
terbiyeli ve hürmetkâr vaziyette.
Bir arşın boyda, sırma işlemeleri havluları, 
sağ omuzlarımızdan göğsümüze doğru 
örttüler. Biraz ilerimizde ahenk başladı. Bir 
ağacın altında on, on iki kadar sazende halka 
olmuş, ismmi bilemediğim birtakım sazlar 
çalıyorlar ve yüksek sesle şarkılar okuyorlar.
Yemek tabaklarının geçit resmine gelmişti 
sıra. Bunlar, çabuk çabuk gelip gidiyor, bir 
türlü arkası kesilmiyordu. Elle yemek yemek 
ne tuhaf oluyor. Ekmek parça parça 
koparılıp iki parmakla tabağa uzatılıyor ve 
ekmek lokmasıyla beraber ağza sokuluyor 
"dolma" dedikleri asma yaprağına sarılmış 
köfteler son derece leziz. Bıçağa hiç lüzum 
yok. Ortaya gelen koca bir kuzu, öyle güzel 
kızartılmış ki parmakla tutulunca hemen 
kopup aynlıveriyor. Yemekte teklif tekellüf, 
merasim de yok. İstediğin gibi serbestçe 
yemek, en büyük nezaketmiş. Bize bir cemile 
olmak üzere hepimize birer çatal getirdiler, 
fakat ele almayı terbiyeye mugayir (aykırı) 
gördük ve parmaklarımızla yemeye devam 
ettik. Çatal vaktiyle var mıymış?
Cetlerimiz, eski zamanın bunca 
prensesleri ve prensleri paralarlarıyla 
yemezler miymiş?
XIV. Lui devrine kadar Fransa'da dahi 
çatalın mevacut olmadığı malumdur. 
Alaturka sofra pek hoşuma gitmişti. 
Maamafih, sahanların tevalisi (birbiri ardına 
gelmesi) mecali tüketmeye başlamıştı. 
Vaziyetimizi anlayan Muhafız Paşa bir 
işaretle, bir türlü bitip tükenmek bilmeyen 
bu biberli, baharlı yemeklere hatime (son) 
çektirdi. Tatlılara, gülsuyu damlatılmış 
menba sularına, enfes şerbetlere sıra geldi.
Sofrada herkese, ayrı bir köle hizmet 
ediyor, emrine amade olmak için gözünün 
içine bakıyor. Bardak, daha dudaklardan 
ayrılırken, gül kokulu suyu veya şerbeti 
tazeliyor.
İstanbullular, temizliğe son derece 
itinatkâr. Bir şey ağza dokundu mu onu 
kirlenmiş farzediyorlar. Bu hususta akıl 
erdiremediğim bir nokta varsa, o da çabuk 
dağıtan hizmetkârların, çubukları 
ağızlarında çeke çeke getirmeleri.
Bura halkı, içtikleri suyun saflığına ve 
berraklığma da çok dikkatli. İstanbul menba 
sularının nefasetine de uyar yok.
Nihayet, yemek encama (sona) erdi.
Elleri yıkamak için gümüş leğen ibrikler 
sıralandı. Leğenlerin ortasındaki altın 
yaldızlı sabunluklara mis sabunları konmuş.
Adet yerini bulsun diye biz de yıkandık 
fakat buralılar gibi ağzımızın içine 
parmaklarımızı sokup köpürtmedik.
Kahve, çabuk faslı tekrar baş 
gösteriyordu. Artık daha fazla durmadan 
vedalaşarak ayrıldık."
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Yetmişbeş yıl önceki bir ziyafet

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository