Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Fikret Muallaİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Köksal, Ahmet

Istanbul Sehir University Repository

SERGİLER
T2 ‘Z t  'i - ' rs'.u.fî
T r - ^ w '
Fikret MuaMa'dan 
günümüz sanatçılarına
Ahmet Köksal
C'ON yıllarda resim piya- 
k j  sasında sık sık gündeme 
gelen ve spekülasyonlara el­
verişli bir ortam oluşturan Fik­
ret Mualla’nın Beyoğlu Garan­
ti Galerisi ile Bebek Kile'de iki 
sergisi birden düzenlendi, 
özel koleksiyonlardan derlen­
miş altmışa yakın tablo ile Be- 
yoğlu’ndaki serginin retro- 
spektit bir nitelik içermesine 
karşın, Jacquelline ûuillere 
koleksiyonu çıkışlı guaş, yağ­
lıboya ve birkaç desenden 
oluşan Kile’deki sergi sanat­
çının salt Paris döneminden 
derlenmiş.
. On yedi yaşında Isviçre'-
I ye giden Fikret Mualla, Münih 
Akademisi afiş ve desinatör- 
lük bölümünde bir yıl çalıştık­
tan sonra Berlin Güzel Sanat­
lar Akademisl’nde Prof. Arthur 
Kamph yanında eğitimini ta­
mamlamıştı. Yurda dönüşün­
de önce Ayvalık’ta, sonra Ga­
latasaray Lisesi'nde kısa sü­
re öğretmenlik yaptı. 1939 
başlarında Paris'e yerleşen 
sanatçı, yaşamının en yoksul, 
ama en üretken dönemini bu­
rada geçirmişti. Toulouse - La- 
utrec, Modigliani, Soutine, 
Pascin gibi bohem sanatçılar 
soyunun bir uzantısı sayılan 
Fikret Mualla, resimlerinde 
gördüğünü ve yaşadığını özel 
yaşamında pek rastlanmayan 
bir denge ve görsel bütünlük­
le yansıtıyordu. Beyoğlu Ga- 
ranti'deki retrospektif sergide 
Paris'e gitmeden önce 
1930'larda Ayvalık'ta yaptığı 
"Cunda A dası", "Cam i 
Avlusu" ile “ İstanbul’dan 
Manzara", bir “ Çıplak”  ve 
"Çocuk Portresi”  ilk dönemi 
örnekleyen az sayıdaki resim­
ler arasında. İki sergide de ge­
niş yer tutan Paris lönemi re­
simlerinde ise onun gördüğü­
nü ve yaşadığını suluboya, gu­
aş, renkli kalem, mürekkep gi­
bi hafif gereçlerle çok hızlı fır­
ça tuşları, grafizme yatkın bir 
ustalıkla kendine özgü bir 
renk, leke düzeniyle bir çırpı­
da saptayışı vurgulanıyor. Et­
kili birkaç renk lekesiyle bi­
çimlenmiş portre ve figürler, 
natürmortlar arasında barları, 
kahveleri, içkievlerini, çarşıla­
rı, sokakları dolduran insanla­
rıyla cıvıl cıvıl bir Paris yaşa­
mından anlık izlenimleri hızlı, 
atak fırça vuruşları, kimi kez 
usta bir desenci, kimi kez bir 
illüstrasyon ressamlyığına dö­
nüştüren bir kişiliğin gösterge­
si çeşitlenir. Portre ve figürlü 
düzenlemelerinde ılımlı bir de- 
formasyon, biçemleyici özel­
likler izlenen sanatçının kimi 
natürmortlarında Matisse ya­
lınlığından izler, bir başkasın­
da akademiciliğe yatkın bir tu­
tum görülebiliyor. Fikret Mu- 
alla'yı yakından tanıyan Nurul­
lah Berk onun sanatını şöyle 
özetlemişti: "Mualla'nın yüz­
lerce eserinden çıkan başlıca 
anlam, hayatı otel odalarında, 
sokaklarda geçen bir adamın 
günlük hikâyesi olmaları. Mu­
alla bir gün bulvarlarda, baş­
ka bir gün kahve ve lokanta­
larda, bistrolarda, tezgâh baş­
larında ya da tavan araların­
da şarap şişeleri başında. Buf- 
fon'un gerçeği: (Üslup İnsanın
Ziyatin Nuriev
( t « r  ( X  \ - A  ( tçj
’ — ■ I j / j  •  (J J  {
ta kendisidir). Mualla’nın ye­
rinde duramaması, huzursuz­
luğu, dengesizliği bütün re­
simlerinden açık seçik belir­
miyor mu?"
EÇEN ay Gorbon'da hey­
kellerini İzlediğimiz Vej- 
dl Radlşov'dan sonra bugün­
lerde gene Bulgaristan'da ya­
şayan Türk asıllı heykel sanat­
çısı Zlyatln Nurlev'ln yapıtla­
rı Beyoğlu Vakko'da sergileni­
yor. 1982’de Sofya Nlkolal 
Pavlovlch Güzel Sanatlar Aka­
demisi Heykel Bölümü'nü bi­
tiren Nuriev, bugüne değin 
Burgaz Uluslararası Heykel 
Sempozyumu, Bulgar Sanat­
çılar Birliği, Varna Açıkhava 
Heykel Serglsl’nde ödüller ka­
zanmış. Sekizi küçük boyutlu 
mermer, öbürleri bazalttan 
yontulmuş yapıtlarında İnsan 
gövdesi İle İnsan duyarlığının 
doğası arasındaki İlişkilerden 
çıkış yapan oldukça yalınlaş­
tırılmış, soyutlamaya eğilimli 
bir form sevgisi vurgulanıyor. 
Bazaltın doğal kitlesiyle bü­
tünleşmiş ayak formlarından 
figürler, ayrıntılardan iyice 
arınmış yarı soyut ya da üs- 
lûplanmış figür, torso ve 
masklar, doğasal form yumu­
şaklığı ve dinginlikle yüklü 
"Broşlu Kadın" İlgi çeken ya­
pıtlar arasında. Hareket olgu­
sunu belirleyen "Ayak” larla 
biçimlenmiş figürler, İnsanın 
dış görünüşünden çok içsel 
dinginliğini duyumsatan ale­
gorik bir anlatım ve blçem 
kaygısı yapıtlarının başlıca 
özellikleri. İki parçadan oluşan 
anıtsal etkili "Yatan Flgür"de 
İse İnsanın günümüzde yaşa­
dığı ortam, çağdaş yaşamın, 
sosyal bağlamların parçalan­
mışlığı keskin çizgili geomet­
rik bir soyutlama anlayışıyla 
simgelenmiş. Mısır, Mezopo­
tamya, Güney Amerika heykel 
sanatından İzler taşıyan; din­
ginlik ve durağanlığından 
esinlenen yapıtlarında olduk­
ça az ayrıntıyla İnsanın gücü, 
duyarlığı İletilmek İsteniyor. 
Eleştirmen Dimlter Grozda- 
nov onun heykellerini şöyle 
yorumluyor:
"Zlyatln Nurlev’ln heykel­
leri İnsana değişik bir antika, 
hatta zamanın dışında dene­
bilecek bir duygu verir. Sanki 
bilinmez bir kültürün İzlerini 
filtre edip arınmış ve kolayca 
ayırt edilebilecek bizim dünye­
vi İşaretlerimizi karşılayabile­
cek biçimde İşaretlermişçesi­
ne. Öte yandan özel bir deko­
ratif etki, hatta süsleme sanatı 
anıtsallığıyia donmuşçasına 
heykellerine işlenmiştir. Belki
de bu yüzden özel bir dina­
mizm İçeriyorlar ve bir dua gi­
bi materyalist dünyadan uçup 
gizemin ve gerçeğin asıl öğe­
leri olan us ötesi bir dünyaya 
gidiyorlar."
EÇEN aylarda birkaç 
karma sergideki özgün 
baskılarıyla tanıdığımız Talat 
Enlll, Tem Galerlsl'nde düzen­
lenen kişisel sergisinde son 
üç yıllık çalışmalarından der­
lenmiş yağlıboya ve yağlı- 
boya-füzen karışımı resimleri­
ni ortaya çıkardı. Genç sanat­
çı 1979’da Heidelberg'de baş­
ladığı sosyoloji, felsefe öğre­
niminden sonra 1980 yılların­
da ABD Oregon Üniversite­
sinde gördüğü İletişim, sine­
ma dallarındaki eğitimi aynı 
üniversitenin Güzel Sanatlar 
Fakültesi Kenneth O'Connell 
atölyesinde lltoğrafl, gravür 
çalışmalarıyla tamamlamış. 
Üç yıldır İstanbul'da yaşayan 
Enlll'ln 1989/90 yapımlı yağlı­
boya, füzen karışımı resimle­
rinde yaşam İzlenimleri ve do­
ğal motiflere İlişkin soyutla­
malar daha renkçi yüzey ve 
çizgi İlişkileriyle beliriyor (San 
Lorenzo Geceleri, Kuzey De­
nizinde, Kumsalda vb.). Kalın 
ve ince renk katmanları, doku- 
sal araştırmalar, rengin içine
kazınmış çizgiler, İşaretler, 
yansımalar gizil biçimlerle an­
latımcı kaygılardan uzak blt- 
memlşllk duygusu uyandıran 
öteki soyutlamalarında İse 
çağrışımlara, yorumlara açık 
özgün bir blçem oluşumu İz­
leniyor. Gravür çalışmaların­
dan gelen çizgisel bir disiplin­
le fresk etkili dokusal araştır­
maların bireşiminde geliştiri­
len bir soyutlama fantezisi. 
"Rengin İçine kazıdığım çizgi­
ler konstrüktlf olmaktan uzak­
tır ve bir glzemllllk taşır" diyen 
sanatçı dokusal İlişkiler, çizgi­
ler, lekeler, işaretler arasında 
görüntünün değişkenliği ve di­
namizmine yöneliyor. Figür, 
çizgi, leke ve dokunun yapısı­
nı irdeleyen soyutlamalarda 
görüntüyü değiştirebilme iste­
mine yeni bir boyut kazandır­
mayı amaçlıyor.
F İRMİ yaşından beri Ber­lin'de yaşayan, elektro­teknik öğreniminden sonra 
1974/80 yıllarında Güzel Sa­
natlar Yüksek Okulu’nda Prof. 
Kügler İle Prof. Engelman ya­
nında serbest resim eğitimi 
gören Abuzer Güler (d. 1950) 
uzun süredir karma, kişisel 
sergiler ve sanat eğitimciliğiy­
le Berlin'de etkinliğini sürdü-
47
SERGİLER
füyor. Abuzer Güler'in Eren­
köy Gorbon’da düzenlenen 
Türkiye'deki ilk sergisinde son 
yılların yapımı serigraf ve ak­
illik 21 resim bir araya getiril­
miş. Uzunca bir desen süre­
cinin birikimlerini içeren serig­
raf baskılarda fondaki etkili 
renk uyumları üzerinde parça­
lanmış lekeler, belirgin kontur- 
larla biçimlenmiş figür çıkışlı 
soyutlamalarda özgün bir bi- 
çem oluşumu vurgulanıyor. 
Ritmik, lekeci tuşlarla denet­
lenmiş bir coşku ya da doğaç­
lama İle kallgrafik soyutlama 
bireşimi sayılabilecek akrilik 
düzenlemelerde ise, serigra- 
filerden çok farklı bir kişilik 
arayışı çeşitleniyor. Topraksı 
renklerden giderek daha ko­
yulaşan doygun tonlara ilerle­
yen lekeci, tuşsal, iç içe giren 
şeritsi çizgilerle gelişen bir so­
yutlama fantezisi. Kare bö­
lümlü bir düzenlemede denet­
lenmiş coşkulu fırça kıvrımları 
birbirine bağlanmış doğu kö­
kenli ve yoğun kallgrafik so­
yutlamalara dönüşüyor. Her­
keste değişik çağrışımlar 
uyandıracak bu soyutlamalar­
da Abuzer Güler, belki de ça­
ğımız İnsanının karmaşık kor­
kularını, günlük yaşamın ürkü­
tücülüğünü yansıtmak istiyor.
T  ONDRA’daki atölyesin- 
M J  de illüstrasyoncu ve gra­
vür sanatçısı olarak çalışan Is- 
koçyalı Gilbert Browne'ıh su­
luboya, gravür ve desenleri 
Hobi Galerisi’nde sergileni­
yor. Ingiltere'nin çeşitli yöre­
lerindeki doğa güzelliklerini, 
peyzaj değerlerini fotoğrafik 
bir bakışla, ince, ayrıntılı bir iş­
çilik, arınmış bir renkçilikle 
saptayan resimlerinde, kendi 
türünde yetkinleştirilmiş bir
Abuzer Glİjer
teknik izleniyor. Özellikle 
kromla kaplanmış plakalarla 
hazırladığı gravürlerde en kü­
çük ayrıntılara varan titiz bir 
sanat emeğini doğa tutkusuy­
la özdeşleştiren illüstrasyon 
birikimleri vurgulanıyor. "Ben­
ce hangi alanda çalışılıyor 
olursa olsun, her sanatçının 
amacı gerçeğe varmaktır" di­
yen Iskoçyalı sanatçının re­
simlerinde ülkesinin ıssız ve 
yabanıl doğasını bir objektif 
gerçekliğiyle yansıtan ustalıklı 
bir teknik izleniyor. Gilbert
Brovvne'un resimleri arasında 
Anadolu evleriyle İstanbul’un 
turistik izlenimlerini de sapta­
yan birkaç desen çalışmasına 
rastlıyoruz.
GENÇ sanatçı kuşağın­dan emel Şahinkaya’nın yeni çalışmaları Teşvikiye Ga­
lerisi’nde bir araya getirildi. 
Dört yıl önce Edpa'da düzen­
lenen ilk kişisel sergisinde 
akademinin Neşet Günal Atöl­
yesinde edindiği figür formas­
yonunu insan, doğa ilişkileri
çevresinde derinleştirmek is­
teyen Şahinkaya, egzotik or­
tamlar, diri ve etkili bir renk­
çilikle ilgimizi çekmişti. Yeni 
çalışmalarında gene yabanıl 
doğal kesimlerle bütünleşen 
figürlü düzenlemelerde yer 
yer soyutlamalara, fovist iliş­
kilere uzanarak içsel bir ya­
şantının duyarlığını, suskunluk 
ve gizlerini yer yer açıklayan 
görsel değer arayışlarıyla bir 
kişilik ve blçem oluşumunun 
ipuçları ortaya çıkarılıyor. İri­
li ufaklı, kıvrımlı, ritmik ve gü­
venli fırça tuşlarıyla, etkili 
renklerle örülmüş tuvallerinde 
denetlenmiş bir coşku ya da 
doğal çevrede bir sığınak ara­
yan dışavurumcu izler de vur­
gulanıyor.
*•
Ç yıldan beri New York'- 
_  tâki atölyesinde çalışma- 
TirTnı sürdüren Kemal önsoy'- 
un yeni çalışmalarından bü­
yük boyutlu altı resim Maçka 
Galeri Nev'de sergileniyor. 
Dergimizin Abdi İpekçi resim • 
yarışmasında (1981) birinci­
lik ödülüne değer görülen ya­
pıtıyla ilgi çeken Onsoy, son­
raki yıllarda modeling post de­
nilen ve tuval üzerinde bir tür 
macunla yapılmış sert, sağ­
lam bir kat üzerinde kendi ya­
pısı ve doğasından kaynakla­
nan bir kişilik ve biçem arayı­
şına girişmişti. Arka plandaki 
leke, boya katlarının tırnak, çi­
vi vb. gereçlerle kazınarak 
oluşturulan çizgi, leke, trükaj- 
larla çok spontane bir soyut­
lama deneyimlerini yoğunlaş­
tırmaya yöneldi. İki yıl önce 
DGS Galerisi’nde sergilenen 
"Rumeli Ham”  adlı resim di­
zisinde kendiliğinden oluşan 
izlerle örülü duvarlarda bir 
kentin doğasının varoluş ve 
kayboluşuyla değişen bir kent­
liyi çeşitleyen önsoy, rastlan­
tısal dokularla biçimlenen so­
yut planda bir figür illüzyonu­
nu ön plana çıkarmıştı. Üst 
üste boya katları üzerine 
"midium” denilen saydamlaş­
tırıcı bir gerecin karışımıyla 
yapılmış büyük boy altı tuval­
den oluşan yeni resimleri ise 
ayrı bir sürecin ön çalışmala­
rı sayılabilir. Kemal önsoy'un 
mekandan soyutlanmış sınır­
sız beyaz bir boşluk üzerinde, 
ince uzun, kimlikten yoksun 
geri plana itilmiş belli belirsiz 
tek figür görüntüleri görsel bir 
yanılsama etkisi uyandırıyor. 
Sanatçının son yıllarda üzeri­
ne eğildiği Giocometti sevgi­
sinin izlerini taşıyan ve aslın­
da bir tek resim bağlamında 
ele alınabilecek bu yumuşak, 
görüntüsel lekeci tutumu sa­
natında yeni bir dönemin ha­
bercisi sayabiliriz. ■  ı
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Fikret Mualla'dan günümüz sanatçılarına

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/172070/2/001506753006.pdf

Fikret Mualla'dan günümüz sanatçılarına

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository