Taha Toros Arşivi, Dosya No: 185/A-Sinema Tarihi.



Not: Gazetenin "Hesaplaşma" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Arpad, Burhan

Istanbul Sehir University Repository

HESAPLAŞMA___________
BURHAN ARPAD_________________
“Türk Sinema Tarihi” 
Dolayısıyla
Türk sinemasının tarihi, dünya sinema tarihinden epeyce 
sonra başlar. Lumiere’in kısacık görüntü filmlerini sinema sa­
natının doğuşu sayarsak, dörtte bir yüzyıl sonra, diyebiliriz.
Birinci Dünya Savaşı yıllarında kurulmuş olan Ordu Film Mer­
kezi, kimi savaş sahnelerini ya da Alman İmparatoru’nun ve 
Osmanlı sultanının gidip gelişlerini filme almakla, çalışmaları­
nı başlatır. Savaş bitince ordunun araç ve gereçleri “ Malûl Ga­
ziler Cemiyeti” ne verilir. Savaş yıllarında başlanmış ve yarıda 
kalmış kimi girişimleri saymazsak, şair Yusuf Ziya (Ortaç)’nın 
Binnaz adlı piyesinin sinemaya aktarılması, konulu ilk Türk fil­
midir. O günlerin sevilen komedyeni Şâdi Karagözoğlu’nun Bi- 
can Efendi Vekilharç filmi de (kısa metrajlı komedi türünün ilk 
örneğidir. 1914’te Osmanlı İmparatortuğu’nun savaşa girmesi 
üzerine Ayastafanos (Yeşilköy) daki Rus anıtının yıktırılması­
nın kamerayla saptanmasını da kısa metrajlı ilk belge Türk fil­
mi kabul edebiliriz. Fakat, bu film, bütün araştırmalara karşın 
bulunamamıştır.
Ne var ki, bana göre Türk filmciliğinin gerçek başlangıcı, Bin- 
naz’dan az sonra Kemal ve Şakir Kardeşler’in (Kemal Film), 
kısa sürede çevirdiği konulu beş filmdir. Beş filmin de rejisörü 
'  Muhsin Ertuğrul’dur. Bu beş filminden özellikle ilk üçü seyirci­
nin büyük ilgisini kazanır. Zira filmlerin konuları günceldir. Ül­
ke gerçeklerine de uygundur.
İstanbul’da Bir Aşk Faciası (ya da Şişli Güzeli Mediha Hanı­
mın Facia-yı Katli) adlı film, o günlerin Şişli’sinde adı konuşu­
lan hafifmeşrep bir güzelin öldürülmesini konu almıştır. İkinci 
film Nur Baba, ya da Boğaziçi Esrarı, Yakup Kadri (Karaosma- 
noğlu)’nin ünlü romanına dayanır. Romanın adı çevresinde 
sert ve heyecanlı tartışmalar yapılmaktadır. Halide Edip (Adı- 
var)’in Ateşten Gömlek romanından alınmış olan ve aynı adı 
taşıyan film ise, yeni bitmiş Kurtuluş Savaşı’nın heyecanından, 
Türk seyircisini şiddetle çekmiştir.
Ne var ki, Türk filmlerine ilgi azalmaya başlamıştır. Zira gün­
cel olaylar ve savaş heyecanları etki gücünü yitirmiştir. Ülke, 
olağan bir geçiş dönemine girmiştir. Ayrıca, 1920-25 yılları, dün­
ya sessiz film sanatının en dorukta dönemidir. Dünya sinema­
sının en ilginç örnekleri Türkiye sinemalarında hem de san­
süre takılmadan, gösterilmektedir. Sirkeci’de Kemalbey sine­
masının da işletmecisi olan Kemal-Şakir Kardeşler, Eyüb Di- 
kimevi’de bulunan araç ve gereçlerinin yağmurlu bir günde so- 
- kağa atılmasından da kaynaklanan bir kötümserlikle, yapım- 
' cılıktan vazgeçerler. Serüven filmleriyle ünlü Universal Ameri­
kan şirketinin temsilcisi olarak dış alımcılığa başlarlar. Olay 
ekonomi olayıdn. Zira yatırılan paranın belirli bir sürede geri 
getirilmesi gerekmektedir ve Türk filmleri iş yapmamaktadır. 
Nitekim, Kemal Film 30 yıl sonra ‘İstanbul Kan Ağlıyor’ filmiy­
le yine yapımcılığa başlar. Sinema biletlerinden alınan yüzde 
yetmiş beiediye payı, Türk filmlerinde yüzde kırka indirilmiştir. 
Mimar Sinan Üniversitesi’ne bağlı Türk Sinema Enstitüsü’nün 
TRT’de her ay sunulan Türk Sinema Tarihi dizisi ilginç bir giri­
şimdi. 70 yıldır film çevrilen Türkiye’de başarıların ve başarıla­
mayanların yan tutmaz bir derlemesiydi.
Enstitü Başkanı Sami Şekeroğlu’nun hazırladığı dizi, Birin­
ci Dünya Savaşı yıllarında Ordu Film Merkezi belgeselleriyle 
başlıyor, Malul gaziler, Kemal Film, İpekçiler ve ötekilerin orta­
ya koyduklarını, bin bir güçlükle elde edebildiği malzemeyi de­
ğerlendiriyordu.
Türk Sinema Enstitüsü’nün yakın geçmişi, Sami Şekeroğ­
lu’nun özyaşamıyla çok yakın bağlantılı. Şekeroğlu’nun Güzel 
Sanatlar Akademisi yıllarında başlayan bu yakınlık, 1962’de kur­
duğu Kulüp-Sinema 7 ile ilk olumlu ürünlerini veriyor. Şeke- 
roğlu 1964’te Türkiye’de ilk film arşivini kurdu, 1969’da karşı­
lıksız olarak Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ne devredildi. 
Bir süre sonra kuruluşun müdürlüğüne atandı. Şekeroğlu, Dün­
ya Film Enstitüleri’yle sıkı bir işbirliği sonucu Türk sinema ar­
şivine 5000 filmlik bir varlık sağladı.
Kulüp-Sinema 7’nin ilk çalışmaları film gösterileri, açıkotu­
rumlar ve konferanslarla başlamıştır. Sonraları bu kuruluş, Mil­
letlerarası Film Arşivleri Federasyonu’nun asli üyesi kabul 
edildi.
Sami Şekeroğlu’nun 1962’de başlayan olumlu çalışmaların­
dan önce ya da o yıllarda bu alanda kimi çalışmalar da görül­
müştür. 1946’da kurulmuş olan “ Yerli Film Yapanlar Cemiye- 
t i” nin Yerli Film Yarışması gibi, 1952-1956 yıllarında yararlı ça­
lışmalar yapmış olan Türk Film Dostları Derneği’ni ve 1963-70 
arasında başarılı çalışmalarıyla klasik dünya filmlerini ekrana 
getirmiş Türk Sinematek Derneği’ni anacağım. Türk Film Dost­
ları Derneği, üç yıl süreyle İstanbul’da Türk Film Festivali dü­
zenleyerek yılın başarılı sanatçılarını ve filmlerini seçmiştir. Ay­
rıca, Türk filmciliğinin sorunlarının tartışıldığı oturumlar düzen­
lemiş ve bu konu üzerinde yapılmış bir araştırmayı bastırarak 
basına ve Büyük Millet Meclisi üyelerine göndermiştir. Beyoğ­
lu Sanat Galerisi’nde belge filmleri akşamları düzenlemiştir.
Türk Film Dostları DerneğTnin çalışmalarını durdurmasıyla 
Türkiye’de filmcilik alanı kısa bir süre boş kalmıştır. Bu arada 
İstanbul Belediyesi, Milletlerarası Berlin Film Festivali ne Kı­
rık Çanaklar’ı göndermiş (1962), Üniversite’nin çevirdiği Hitit 
Güneşi (Mazhar İpşiroğlu) Gümüş Ayı (1961), Susuz Yaz (Me­
tin Erksan) 1964 Altın Ayı Büyük Ödülü’nü kazanmıştır. 1962’de 
Semih Tuğrul’un ve 1964’te benim Berlin milletlerarası dokü- 
■manter jüriye üye olarak katılmamız, Türkiye’nin dünya sine­
ma sanatıyla bağlantılar kurmasının bir bakıma ilk belirtileridir.
Sami Şekeroğlu’nu 1962’den günümüze verimli çalışmala­
rıyla Türk filmciliğine önemli katkılarından dolayı kutlarım, Türk 
Film Dostları Derneği’nin amatör başkanı ve eski bir film dos­
tu olarak.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Türk Sinema Tarihi dolayısıyla

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/139463/3/001580967010.pdf

Türk Sinema Tarihi dolayısıyla

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository