Taha Toros Arşivi, Dosya Adı: Galatasarayİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

[Alus], Sermet Muhtar

Istanbul Sehir University Repository

25 Haziran 193*
* .... 30  sene evvel İstanbul , T ti v+-
1905 senesinde Galatasaray hocaları 
arasında ders nazın Cemil beyin 
vekarı, Ziya beyin fransızçası
Abdurrahman Şeref beyin kendisine has bir tedris usulü 
vardı. Yazdığı notları her derste ayrı bir talebeye okuturdu
Mektepde 
ilk ders Fran­
sızca, ikinci ve 
üçüncü dersler 
Türkçe, ondan 
sonra öğle te­
neffüsü, bir­
den sonraki 
dersler de yine 
Fransızca idi.
Hem Fren- 
sızca , hem 
Türkçe de ay­
nı sınıfı takip 
eden talebeler olduğu gibi Türk- 
çesi ileri Fransızçası geri ve 
bunun aksi olarak Fransızçası 
ileri Türkcesi geri olan talebe de 
vardı.
Beşinci ile altıncı sınıflar bir­
birinin mütemmimi idiler; hoca­
ları da aynı hocalardı. Bu 
havaceler mektepte eskimiş, saç 
sakal ağartmış, kürsü üstünde 
dirsek çürütmüş kimselerdi.
Türkçe kısmın muallimleri için­
de en başta mektep müdiri Ab­
durrahman Şeref bey gelir. Be­
şinciye (Ostnanh tarihi) ve altın- 
ctya (İslâm tarihi) okuturdu. Se­
nelerce dershanelerde mürekkep 
yaladık. Şimdi; her yazı kurşun 
kalemle yazıldığından lâstik kul­
landım denilecek. Ben, kendi he­
sabıma, gördüğüm muallimler 
içinde bu ayarda bir hocaya 
tesadüf edemedim. Merhum sağ 
olsa, darülfünun ve emsali bir 
müessesede hocalık etse muhakkak 
dersini gidip dinler, istifadeli, 
zevkli, hoş bir zaman geçirirdim. 
Kendisine has bir tedris usulü 
vardı. Yazdırdığı notları her 
derste ayrı bir talebeye okutur, 
sözü bin yerinde keser, gözleri 
kapalı, ayakta dolaşarak, “ Mol­
la dur! „ diyerek durdurur 
tafsilâta başlardı. Tarih, ansiklo­
pedik malûmat, arap, acem, 
fransız edebiyatı, Hacı Zihni efen­
diye, muallim Feyzi efendiye, M. 
Perard’e sorunuz diye kaydettir­
diği mebahis biribirini velyederdi.
Haci Zihni efendi Allahlık, 
melâike gibi adam. Edebiyatı 
arabiyeden ve bilhassa (Makamatı 
Harirî) den tahtaya beyitler yaz­
dırır, müpteda, haber, fail, naibi- 
fail, ilh.. ile maan her cümleyi 
muhtelif talebeye tahlil ettirir.
Muallim Feyzi 
efendi son za­
manlarda asa­
bi ve maraz! 
bir hal almıştı;
Sadi’nin Bos­
tan’mı okutur, 
her talebeyi 
ismile çağırır 
ve tanıdığın­
dan gayrisini 
Nuh der, pey-
gamber demez, Gala,asaray 
g8zü görmezdi. lisesi müdiri 
Edebiyat der- sanisi: Feuiliet 
sinde Ata beye bir müddet 
vekâlet eden muallim Feyzi efendi, 
Fitnet ve Leylâ hanımlar gibi 
şairata dair tercemei haller ve 
tamtaraklı medayih dikte ettir­
dikten sonra kürsüyü “Haristan 
ve Gülistan,, muharriri Ahmet 
Hikmet beye bırakmıştı. O da 
(sanayii edebiye) yi alelûsul yaz­
dırırdı. Ötekilerden daha modern, 
verdiği tahrir mevzuları itibarile 
talebeye daha yakin idi.
Yeni, sıcağı sıcağına kavanin 
hocalığına gelen Hasan Zafer bey 
daha kürsüye alışamamış, eldeki 
matbu kitaptan dersini verirken
Mektebi Sultani 
müdiri Abdur­
rahman Şeref 
Bey
boyuna asabası geniş, kalıplı fe­
sini oynatmakla, caketini düzelt­
mekle, ellerini oradan oraya koy­
makla meşgul olurdu. Arasıra 
kendisine tesadüf ediyorum. Ne 
ise gene o halde. Maşaallah o da 
gençlik sırrını keşfedenlerden..
Terceme yapdıran Teke Sait 
bey boyuna Alî paşa ile baroıı’e 
Bourqueney beyninde taati olunan 
(Notes verbales) leri terceme et­
tirir, kitabeti resmiyeye gelen Zühd 
bey ise mesela ( Konya muzafa- 
tından Niğde sancağı merkezinde 
derdesti küşat ziraat banka şube­
sine) ait bir tahrirat kaleme al­
dırarak adedi üçü, dördü aşma­
yan kendi talebesinden gayrisini 
sokakda görse belki tanımazdı.
Musa Kâzım 
efendinin Cu­
ma günleri, üst 
üste iki saat 
dersi vardı ..
( İlmi kelâm ) 
okuturdu. Me­
selâ isbat va- 
cibleri, bilhassa 
“ Mesleki hu- 
iimi kelâm ho- dus „ üzere
cası Musa Kâ- isbat vacibi
zım Efendi saatlarca, haf­
talarca takrir ederdi. Rahmetlinin 
yeknasak, uyuşturucu, asabı gev- 
şetici, göz kapaklarını ağırlatıcı 
bir anlatışı vardı ki adeta yemliha 
duası tesiri yapar, her keşte, şöyle 
sıraya yaslanıp bir şekerleme 
yapmak arzusu uyandırırdı. Her 
derste bir kaç talebe ayrılarak 
ön sıralara geçerler, dersi dinliyor 
gibi vaziyet alırlar ekseriyette 
diğer derslere çalışmakla, bazıları 
roman okumakla, bir takımları da 
en arka sıralarda, gizliden gizliye 
iskambil, dama oynamakla meş­
gul olurlardı.
Fransız muallimler... Bunlar da 
çeşit çeşit, nevi nevi.
Fransa’da, meşhur Victor Duruy’- 
nun maarif nazırlığı zamanında 
İstanbu’la gelen ilk kafileden 
bakiye kalanları vardı: Sare,
Charve. Müdürü sani Dolis vaktile 
Mısırda mı imiş, ne imiş? Perar 
da en eskilerden. Blanşon, İzuar, 
Lâ Kombloz daha sonra gelmişler. 
Magnüs onlardan yeni. Dolis'in 
vefatından sonra da Föyye isminde 
biri, müdürü sani dairesine ku­
rulmuştu .
Sare Fünunu 
tabiiye okutur.
Dersleri hep 
öğleden sonra­
dır. Alt duda­
ğının altında 
(barliş) i. Şarabı 
atmış, alı al, 
m o r u  m o r  
s ı n ı f a  gelir.
Daima hiddet Fünunu tabiiyye
t o p u ğ u n d a .  hocası Sarret
Meşhur Kambro'nun has telami- 
zindendi. Yakası açılmamış envai 
kelimatı nazike ağzından eksik 
olmazdı. Kırk bu kadar sene 
İstanbul’da oturmuş; mangal, 
kayık, minare kelimelerinden 
başka türkçe söz bilmezdi.
Şarve, Tarihi umumî hocası. 
Edebiyat dersi için topladığı 
meşhur (Lectur Charvet) si elden 
ele dolaşır. Hayız ve nifastan 
kesilmiş. Horoz ölmüş, gözü çöp­
lükte kalmış misali hâlâ tiryaki 
mi tiryaki. Cenazesini, Yeni çar- 
şı’da bir evden kaldırdık.
Mektebin yangınında, üst üste 
konsa sekiz yaşında bir çocuk 
boyu kadar olacak gayri matbu
bir tarihi yandı derlerdi. ( Eluh- 
detu Alerravi) .
Dolis’in vaktile muallimiği de 
varmış; Roma hukuku mu, latince 
mi ne okuturmuş. Son senelerin­
de piri fani olmuştu. Mektepçe 
himmeti raesbuk, meriyülhatır idi.
Yerine gelen Föyye Fransa’da 
ilk mektep muallimi imiş. Sadrı- 
esbak Cevat paşanın valiliği 
zamanında Girit’te maiyetinde ve 
kâtipliğinde bulunmuş. Oradan 
mabeyne intisap ederek mütercim 
olmuş, sonradan kapağı buraya 
atmış derlerdi. Kısa boylu, sarışın 
pala bıyıklı bir adamdı. Siyonist- 
lerden gibi kılığı vardı. Bir aralık 
tarihi umumî dersine de gelip 
hocaya vekâlet etti. Mektebin 
meşhur yangını dairesinden zu- 
huryaftedir.
Edebiyat oku­
tan Perar güya 
felsefe de oku­
tur. Bilmem 
nesi cinli, me­
totsuz, gelişata 
göre nereden 
tutturursa bo­
yuna ona göre 
devam eder, 
mantıksızın biri 
idi. İngiliz mu- 
hipler cemiye­
tinin e r k â n ı  
tabiiyesinden 
olacak adam kendisidir. Talebe 
içinde, İngiliz’ceye meraklı üç beş 
talebe yok değil O, Edimburg’- 
taki lisede imiş gibi her lakırdıya 
bir ingilize kelime, her cümleye 
bir İngilizce darbı mesel yapış­
tırır, aynı zamanda kürsünün 
yanına veya mendiline boyuna 
ağız dolusu, yetmiş senelik nezle 
muhatı bırakırdı.
Fransiz edebi­
yatı ve felsefe 
hocası Perard
Istiskanm daniskası buna de­
mezler mi?
Blanşon için metodik denilirdi. 
Hocalık itibarile ders ezberler, 
sınıfa gelir. Talebe içinde, beşinci 
ve altıncı sınıfta onu ispinoz 
vaziyetine sokup düşündürecek 
talebe aşarat hanesini dolduru­
yordu . Sınıfa girişi, kürsüye 
oturuşu, ortalığı idare edişi mü­
kemmel. O aralık İstanbula gelen 
meşhur hokkabaz Kazanof hak­
kında muhtelif hocaların fikirlerini
sormuştuk. Blanşon üç kelime ile 
işin içinden sıyrıldı. Zeki ve 
kârgüzarlığı müsbettir. İttihatçılar 
zamanında mektebin müdürü sa­
riliğine kadar çıkması yetişir. 
Bakisi güzafı binihayet. Şarve 
öldükten sonra, mahut müdürü 
sani Föyyeyi istihlaf eden Şüzel, 
Faure lisesinde yanaşmıştı. Uzun 
tıraşile, sakat ayağile hocadan 
ziyade bir harp malûlünü andırı­
yordu.
Magnüs son
sınıflara cog- 
rafiyaya v e 
orta sınıflara 
riyaziyeye ge­
lirdi ; riyazi­
yede agreje 
denilirdi. Göğ­
süne kadar 
tahta siyah 
sakalı; mülah- 
ham, cevhersiz; 
cagrafiya ile 
o kadar müna­
sebeti yok ki 
Fatin Ef. nin
Cagrafiya ho­
cası Magnus
rasathane müdürü 
hukuk fakültesinde
Roma hukuku müderrisliğini gö-
zünüzün önüne getirin; o vaziyette 
muziplerden bir talebe Alp dağ­
larının irtifaını ona sormuş. Mağ- 
nüs sakalını kaşıyarak iki bin 
metreden tutturmuş; iki bin mi 
desem, iki bin beşyüz mü desem, 
üçbin mi desem diye düşündükten 
sonra iki bin ile altı bin metre 
arasındadır diyerek ustura gibi 
kesip atmış.
Hıfzıssıhha hocası doktor Rifat 
bey talebesile samimi, güler yüzlü 
ve külfetsiz, bol numara vermekte 
semahati mücerrep bir zattı.
Resim için gelen Aslanyan Ef., 
ahbap evinde, on iki yaşındaki 
kerimeye kalemin nasıl yontula­
cağım, hangi lâstiğin kara kalemi 
sileceğini, ne çeşit kâğıtların 
pürüz bırakmıyacağını hatır için 
anlatan samimi bir ahbap aya­
rında idi.
*
*  *
Orta sınıfların hocaları içinde 
meşhur simalar da müteadditti.
(Tarih) ve ( Leçons de choses )
! hocası Esat Hami bey krono­
metre gibi derslerine muntazam, 
talebeye karşı oldukça acar, 
binaenaleyh dersinde ipe un 
sermeğe gelmez. Halbuki eşi, 
dostu için o ne can ve yürekten-
dir. Zeki, hoş meşrep, bir sev­
diğini görünce derhal samimiyetin 
hürriyetine girer ve onu kalbı- 
gâhmdan yakalar. Naim bey hem 
melihültabia, hem de melihulvecih 
ders nazırı Cemil bey ciddî ve 
oldukça pür vekar, Ziya beyin 
fransızçası ise ağzından su gibi 
akardı.
Lakomblez iyi hoca idi. Fran- 
sızçada kuvvetli talebeyi seçmekte 
mehareti vardı. Bilmem kimi 
düelloya mı davet etmiş, edecek 
mi imiş, yoksa etmek üzere mi 
imiş derlerdi, tzuar kurnaz, Oha- 
nesyan kibar ve présentable Ko- 
valakides coğrafya isimlerini dudu 
kuşu gibi ezber ister, Terziyan, 
için Academie Française’e gire­
cek kadar fransızçası var deni­
lirdi. Repetitör Enis bey talebeye 
samimi ve can yoldaşı, Ali Faik 
bey ise mektebi birincilikle biti­
renlerin şan yoldaşı idi.
Alt tarafı daha çok; sağda 
sıfır, solda sıfır olanlar da tümen, 
tümen.
Keşke o yaşlara avdet etsek; 
ben kendi hesabıma Komansan- 
dan başlamağa dünden razıyım.
5. Af.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


30 sene evvel İstanbul:1905 senesinde Galatasaray hocaları arasında ders nazırı Cemil  Bey'in vekarı, Ziya Bey'in fransızcası

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/138071/3/001582337010.pdf

30 sene evvel İstanbul:1905 senesinde Galatasaray hocaları arasında ders nazırı Cemil Bey'in vekarı, Ziya Bey'in fransızcası

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository