Taha Toros Arşivi, Dosya No: 182-Yahya Kemal Beyatlı.

Not: Gazetenin "Edebiyat Sohbetleri" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Mutluay, Rauf

Istanbul Sehir University Repository

CUMHURİYET J1 EKİM 197«
CC Bir kağıt parçası var mı?,.
BİTMEMİŞ ŞİİRLER'DEN..
Kederler insanı vaktinden önce yıpratıyor;
Bu doğru! Kış gtinü solgun güneş çabuk batıyor,
Kederliler demesin: «Ömrümüz hederdir hep»;
Cihanda bizleri insan eden kederdir hep.
Kederler olmasa insanlaşır mı insanlar,
Coşar mı doğruluğun hasretiyle vicdanlar,
Zulüm görürsek adalette zevki anlıyoruz.
Ey kimsesizler, elveriniz kimsesizlere;
Onlardır ancak, elverecek kimse, sîzlere.
Ya Rabbl, var mı yok musun? İndimde hepsi bir,
Yalnız adınla ülfetimiz var ki. eskidir.
Sonsuz deniz semâsı kadar hür bu ülkede 
Kartal kanatlarıyla düşünmekteyim bugün.
..Kalbimde kan sızar gibi var gizli bir hüzün.
..İnsanlığın gururuna gurbette sahibiz;
Hürriyet inkılâbı olan vak’adan beri 
(Namık Kemal’den aldığımız duygudan beri)
Gurbette hür, vatanda esiriz, zavallı biz.
Yahya Kemal BEYATIJ
Yahya Kemal’in bitmemiş şi­
irleriyle, şiir müsveddelerinin kt- 
taplaştığını ben de Mehmet Çı- 
narlı’nın yazısından öğrendim. 
Çınarlı, kitabın kendisine gönde­
rilmemiş olmasına yerinmiyor; 
görüp okumak istemediği bu ar­
tıklar için şu düşünceleri ileri 
sürüyordu: «Bir şiirin mısraları 
da, Yahya Kemal gibi bir üsta­
dın elinde, bazen tırtılın kelebek 
olması kadar büyük değişiklik­
ler geçirir. Bunların ilk şekille­
rim görmek, sonradan ulaştıkla­
rı kusursuz güzelliğin bizde u- 
yandırdığı çarpıcı tesiri zayıflat- 
maktan başka bir işe yaramaz. 
Üstelik müsveddelerin yüzeyden 
incelenmesi, şiirin bir zanaat ol­
duğu, kelimelerle oynaya oynaya 
yüksek bir şiire ulaşılabileceği 
kanaatini uyandırarak, genç şa­
irleri yanlış yollara da sürükle­
yebilir. Büyük sanatçılara ait tas 
lakların, müsveddelerin müze­
lerde saklanmasına, uzmanların 
İncelemesine açık tutulmasına 
evet; onların, sanatçıların imza­
ları altında yayınlanmasına ke­
sinlikle hayır! Bir sanatçının 
sağlığında imza atmadığı bir 
! esere, ölümünden sonra da im- 
j zası atılmamalıdır..» (Hisar 154).
Doğru gibi geliyor ama ben 
j katılmıyorum bu kanıya. «Ne 
j pehlivanları bir bir kapıp devir- 
I miş ölüm» diyor Beyatlı. Bir 
j kamyonun arkasına yazılmış 
cümlenin tek sözcüğünü değişti- 
1 rip şöyle diyorum: «Ömür biter 
i şiir bitmez». Yahya Kemal Ens- 
\ titüsünün çalışma ilkesine katı­
lıyorum: «Bu kitabın hazırlan­
masında birinci derecedeki gaye, 
şairin müsvedde halinde kalmış, 
tamamlanmamış şiirlerini —hat­
ta tek bir mısraını bile— kay­
bolmaktan kurtarmaktır.» Sağlı­
ğında kitap çıkarmamış bir sa­
natçının eserini kim ayıklayabi­
lir? Ne varsa hepsini derlemeli 
derim. Gerçekten bir sanatçının 
sözü kadar, vazgeçiş ve değişti- 
rişleri de önemli olmalıdır. Ki­
mi şairler gençliklerinde yayım­
ladıklarından seçmeler yapar, 
eski ürünlerini yürürlükten kal­
dırırlar. Kimileri yeni baskılar­
da yeni beğenilerin etkisiyle 
\ köklü değişikliklere giderler. 1 
kasım 1958’deki ölümünden bu­
güne işte on sekiz yıl geçti Be- 
ı yatlı’nın. Bütün şiirleri, mezarı, 
müzesi, anıları, söyleşileri, hikâ- 
I yeleriyle kamunun bir kurumu- 
dur artık; gizliliğe yer yok. Eme­
ği eksik kalmış parçalan üzerin­
de düşünerek, sanatçının çalış­
ma diizencesini, dikkatler öne­
mini, zaman içindeki gelişimini, 
beğenisinin aşamalarım, onu şi­
irinin olgunluğuna götüren ilke­
lerini, şürin oluşum adımlarım., 
izleyip öğrenebiliriz. Yukardakl 
dizelerden ikisine bakın; ne iç­
ten bir doğruluk: «Yâ Rabbi, var 
mı yok musun? İndimde hepsi 
bir /  Yalnız adınla ülfetimiz var 
ki eskidir.» Bu açıksözlillükten 
bazı gerçekler çıkmaz mı orta- 
ı ya?
rrndan biri üzerine bir yargıya 
varma eğilimini gösterince Fus­
tel de Coulanges hemen elleriy­
le kulaklarım kaparmış: Bir
kâğıt parçası var mı? Başka söz 
dinleyemem, dermiş.»
«Kutsal Bencillik» diye tanım­
lanan ulusçuluk akımının, son 
yüzyılda bütün toplumlara geç 
mişlerini özlemle arattığını bili­
yoruz. Cumhuriyetin ilk yılların­
da Atatürk'ün, «dtivel-i muazza­
ma» karşısında bilinç altına yer 
leşmiş küçüklük kompleksini gi­
dermeye uğraştığım, Türklüğü 
yücelttiğini de. «Damarlardaki 
soylu kan..» (1927), «Türk! Öğün,
çalış, güven!» işaretleri gide gide 
bir ulusal bilincin varlığına ulaş­
mıştı: «Ne mutlu Türküm diye­
ne!» (1933). Gökalp Turancılığı­
nın hangi aşamalardan geçerek 
«Türkçülüğün Esaslarıana geldi­
ğini de biliyoruz. Onun için 100 
Soruda Türk Edebiyatında konu 
yu şöyle özetlemiştim: «Yirminci 
yüzyıl başlarından bu yana geç 
kalmış bir ulusçuluk akımıyla 
yöneldiğimiz uzak geçmişimiz 
üzerine kesin bilgilere sahip de­
ğiliz. Orta Asya Türk dünyası 
üzerindeki bilgilerimiz; yazılı 
Çin ve Moğol kaynaklan, Yeni- 
sey mezar taşlanyla 8. yüzyıldan
Edebiyat
Sohbetleri
Rauf
MUTLUAY
kalma Türkçe yazıtlar, Turfan 
kazılarında ele geçirilen Uygur­
ca metin parçalan, 11. yüzyılda 
yazılmış Dıvan-ı Lûgat-it Türk' 
de eski Türk boylarının dilleri, 
edebiyat örnekleri, savlan, yaşa­
yışları için verilen kısa bilgiler, 
Oğuz Kağan destanının mensur 
özeti, bugünkü Asya Türklerinin 
yaşamalarını, folklorunu, kültür 
ürünlerini inceliyerek geçmişte­
ki durumlarını anlamaya çalışan 
etnografya çalışmalarıdır. Bu bel 
gelere dayanarak ve çoğunlukla 
yorum, yakıştırma, genelleme ve 
sanılarda çıkanlan sonuçlar şöy 
le özetlenebilir...» (20-27)
ölüm yıldönümünün yarattı- 
' ğı gereksinimle Yalıya Kemal'in 
son çıkan kitaplarım aradnn, e- 
öindim. «Bitmemiş Şiirler», «Ço- 
ı cuklufum, Gençliğim, Siyasi ve 
Edebi Hâtıralarındın değişik 1- 
; kinci baskısı, almakta geciktiğim 
«Tarih Musâhebeleri». Birini alıp 
birini bırakarak, karma karışık 
okuyordum. İşte başlıca yerinme 
leri Beyatlı’nm, benim de katıl- 
! dığım: «Annemin resminden mah 
1 rumum. Onun bir resmi hayatı- 
! mın en büyük bir yadigârı olur- 
! du. Annemin simasını şimdi iyi 
hatırlayamıyorum. İslâm teset­
türünün (örtünme) en şedid <şid- 
! detli) bir muhitinde (çevresinde) 
doğduğu, yaşadığı ve öldüğü için 
bir resmini bırakmadan kaybol­
du.»
Özleştirerek: «Bir kez daha gö­
rülüyor ki bir düşüncenin bir ül­
keye uğraması, o ülkedeki her 
öğeye ulaşması bambaşka bir so­
rundur. Örneğin 1680’e doğru İs ­
tanbul’da en büyük Türk beste­
cisi olan Itrî yaşarken, Batı mü­
ziğinde kullanılan nota yöntemi 
Beyoğlu’nda vardı. Beyoğlu ki­
liselerinde Firenk çocukları bile, 
notaya bakarak kilise dualarını 
okuyabilirlerdi. Allah bilir. Bel­
ki Itrî notanın varlığım biliyor­
du ve aynı tarihte sarayda eği­
tim gören Kantemiroğlu’ndan i- 
şitmiş olabilirdi. Ama biz notayı 
Itri’den ancak bir buçuk yüz­
yıl sonra öğrendik ve onun yar­
dımıyla müzik eserlerimizi kur­
tarabildik. Eğer Itrî zamanında
alsaydık, onun iki bin olduğu sa­
nılan parçalarından başka öteki 
bestecilerin, onlardan önceküe- 
rin ne kadar eserini ele geçirmiş 
olurduk. Yazık ki iş böyle değil. 
Uluslar, yaşamlarının yazgısında 
olan bir saat çalmadan önce uy­
garlaşmanın belirli bir şeyini 
kabul edemiyorlar.» (Tarih Mu­
sahabeleri, 116-117).
Türklüğün tarihini bir uygar­
lık ve kültür bileşimi olarak Ma­
lazgirt’ten bu yana izlemeyi yeğ- 
I leyen Beyatlı, bilirsiniz Itrî şiirin 
de de şöyle der: «O deha öyle 
toplamış ki bizi/Yedi yüz yıl sü­
ren hikâyemizi/Dinlemiş ihtiyar 
çınarlardan». Sosumuzun kökeni­
nin Orta Asya bozkırlarına da­
yandığını bilmez miydi o. Bi­
lirdi bilmesine de, belgelere da­
yanmayan bir tarih anlayışının 
geçerliğinin tartışmalı olduğunu 
da düşünürdü. «Vesikaların De­
ğeri* başlıklı notunda şöyle söy­
lüyor: «Otuz yıl önce, tarih bi­
liminde, her zaman Fustel de 
Coulanges’in bir sözü tekrarla­
nır dururdu: —Bir kâğıt parça­
nız var mı? Bu büyük tarih us­
tası, kendisine düşüncelerden 
söz eden öğrencisine, tarih üze­
rine yorumlardan hiç bir şey an­
lamadığını, anlamak istemediğin! 
sezdirmek ister gibi başını sal­
lar, belgeden başka bir şeye inaı 
mamak direnişiyle: Bir kâğr 
parçası var mı? dermiş. Evet 
Söğüt’te Gazi Ertuğrul dönemin 
den bir kâğıt parçası bulmalı 
mucizedir. Böyle bir kâğıt par 
çası eğer ortaya çıkıverse, İçin 
deki her satıra inanılır, gerçeğir 
tam anlatımı gibi bakılır, o satır­
ların verdiği bilgiler toplumlunu­
zun temeli sayılırdı.» U36). Di­
zinde ihmal edilmiş olmasına 
karşın ajan konuya bir kez da­
ha dönüyor Beyatlı, 143-144. say­
falarda. «... Biri karşısına geliy 
de en güçlü olasüıkları ortay? 
koyarak Fransa’nın eski olayla-
Şimdi ne görüyoruz. Yürürlü­
ğe konan zorunlu tek kitaplar­
da, örneğin lise birinci sınıflar 
tarihinde şu satırlar: «Türklerin 
birbiri arkasına çeşitli yönlerde 
yayılmalarım sağlayan sebepler­
den biri de Türk maneviyatının 
sağlamlığıdır. Bilinmeyen ufuk­
lara doğru akmak, her an karşı 
laşılacak tehlikeleri göğüsleme­
ğe hazır bulunmak ve aralıksız 
bir ölüm-kalım savaşı ortamında 
yaşamak, her millet için tabii sa 
yılacak bir davranış değildir. Bu 
ruhî zindelik Ttirklerde açık şe­
kilde görülmektedir. Onların ta­
rih boyunca hareketli bir toplu­
luk halinde sürekliliğini sağlayan 
bu zindelik, başarılarla birlikte 
daha da artmıştır. Her askeri za­
fer yeni bir siyasi hedefe yol aç­
mıştır. Ülkeler fethedildikçe ye­
ni fetih arzulan kamçılanmıştır. 
Bu durum, zamanla Türklerde 
bir fütuhat felsefesi ve hâkimiyet 
mefkuresi doğurmuştur. Türk 
fütuhat felsefesi, dünyayı Türk 
töresinin himayesinde huzur ve 
sükûna kavuşturmayı gaye edin­
miştir..» (81)
İlkçağ tarihi okutulurken Mı­
sır’a 4, Mezopotamya’ya 8, Ana­
dolu’ya 6, İran’a 2, Adalar Deni­
zi uygarlığına 14, Roma’ya 14, 
Musevilik ve Hıristiyanlık’a 2 
sayfa ayınp «Türk Tarihi ve Kül 
tüllümü sayısız tekrarlar ve bel­
gesel olmayan yorumlarla 155 say 
fa sürdüren bu ırkçı tutuma 
Türk Tarih Kurumu ne der aca 
ba? Ulusumuzu küçük görecek 
değiliz ama gerçekleri değiştirip 
yalancı övgülere yaslanmaya da 
gereksinmemiz olmamalıdır. «Boz 
kır kültürü» dedikleri gücün, 
«insanın en tabii eğilimlerini en 
iyi şekilde temsil eden bir anla 
yış ve davranış bütünü» olduğunu 
İleri sürenlerin (225) elinde han 
gi kâğıt parçalan var?
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


"Bir kağıt parçası var mı?"

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository