Taha Toros Arşivi, Dosya No: 112-Pastahaneler, Bozacılar, Gazozcular, Börekçiler, Turşucular, Sucular.

Not: Gazetenin "İstanbul'un Sessiz Şöhretleri" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Güngör, Salahaddin

Istanbul Sehir University Repository

* ________________________________________ ~__________ " _______________ fENİ SABA
İstanbul’un sessiz şöhretleri
Şekerci Hacı Bekir
(--------------- Nasıl başlad ı nasıl meşhur oldu ?  'ı
168 yıl evvelki Araç — Kasabanın delikanlısı — Sakal oynatmaz lokam —
Birbirini kovalıyan ^şöhretler----90 yaşında bir Pir — Hayırlı evlat —
Sarayın şekercisi — Mısırda bir şube —— Babadan evlâda
»_______________ YAZAN: SALÂHADDİN GİİNGÜR--------->
B undan tam -168 sene -evvel, 1777 yılı içinde Kastamoni'nin Araç kazasından i f  Bekir) bir 
-delikanlı İstanbula geldi. Araç/:öte - 
denberi şekerci yetiştirmekle tanın •, 
iniş bir yer olduğu'için küçük Bekir 
de, şöyle böyle -şeker kaynatıp aki - 
de kesmesini, memleketinde öğren - 
inişti,: Fakat, onun gözü yüksekler, 
de idi. O tarihte hemen hemen ' bir 
köyden farksız olan (Araç) un -dar 
muhiti onu - sıkıyordu.
İstanbula gidip orada yerleşen hem 
şenlerden, gelen mektuplar kahvede, 
okunurken, Bekir de, arasıra --kulak 
misafiri olup-dinler, içinden :;<Alah 
bana da bir gün şu İstanbulu görme 
iği nasip-etmiyeeek m i?» diye- dü­
şünür, gözlerini kırparak, kendini o 
büyük şehrin kalabalığı araşma ka­
rışmış bulur," heyecanlı,' tatlı, -güzel 
hülyalara dalardı:
—  Şöyle büyük caddelerin birinde, 
bir şekerci- dükkânı..'Ama, öyle <A- 
raçi- dakller gibi- daracık- değil. Ge - 
niş, işlek., içinde, müşterinin -ber a- 
radığmi'bulabileceği'bir dükkâb!.
Bek iri- daha İstanbulu görmeden 
bu dükkânın şeklini kafasının içinde 
çizmişti:'Yerden tavana kadar sıra 
s»ra raflar..! Bunların her bi-Hnöe -şe- 
ker yapmakta kullanılan çeşitli te- 
fan k ; kakola, Hindistan cevizi,-nane 
ruhu, zencefil gibi- şeyler bulunacak. 
Kapıdan girince sağda kakma -sedef­
li işlemmş'-bir -para çekmecesi.. --Ya- 
t nmda, üzeri pufla-minderli' bir -rahle.. 
Tepesi-sivri, a lfyan ı geniş, kötek-’bi 
çimifide billûr kaplar ve içindeelvan 
şekerlerden karışık nümuneier..
Fakat' Araçlı’ Bekir, asıl büyük sır 
«m : gönlünde saklıyordu. Bu-sırrı, 
-aneak son dakikada, kollarını sıva - 
•yıp işe başladığı zaman- açığa 'vura­
caktı.
Taht ak aiedek i- hemşer (1 eri n i arayıp
mânasile «sakal oynatmaz» bir hale 
getirmeği düşünüyordu.
Bir yeni kimya formülü keşfeder 
gibi dükkânının iç tarafında bir kö­
şeye kapanarak haftalarca çalıştık - 
tan sonra nihayet kendi hususi, fır - 
masile anılan o meşhur çifte kavrul 
muş lokumunu meydana getirdi. A- 
raçlı Bekir’in saiâş dükkânında ken 
di elile hazırladığı -bu lokumlar, az 
zamanda o kadar büyük bir rağbet 
gördü ki, bu derecesini bizzat Bekir 
bile-.aklından geçilmemişti. Bugün 
kazandan çıkan lokumlar, ertesi gü 
ne kalmıyor, boğazına düşkün merak 
lılar tarafından adetâ yağmaya uğ­
ratılıyordu.
Elde istidat vardı. Elbette kâr da 
kendin i ■ göstermekte geçi km - yecek ti.
Nitekim hiç bir -lokumda şekerci 
Bekirin lokumundaki hususi çeşniyi 
bulamayan -İstanbul halkı- aradan bir 
yile geçmeden bu lokuma onun adını 
verdiler: Şekerci Bekirin lokumu..
Hiç bir gazete - o tarihte zaten 
Takdimi Vakayiden başka gazete çık 
mıyordu. Tek satır reklâm verme . 
den,- dıvarlara bir tek afiş yapıştır­
madan sağlanan bu köklü şöhret, şe 
kerci Bekiri şijaartmıştı. Lokumunu 
beğendirdiği İstanbullulara, yeni ye­
ni şekerler sunmağa başladı.
Her çıkardığı şey,- ayni rağbeti gö 
rüyordu.
Bekir lokumundan sonra1 Bekir ku 
rabiyesî. Bekir badem ezmesi.. Bekir 
badem şekeri., mâruf firmanın asır 
larca sürecek olan bu üstünlüğü kaç 
yılda kazandığına dair elimizde bir 
vesika olmamakla beraber, tahmin e 
diyoruz ki, onun şehir hudutları dı­
şına taşan asıl âlemşümul şöhreti, 
Hieaza gidip geldikten sonra kemâl 
mertebesini- bulmuştur.
Araçlı Bekir, adı-na bir de Hacılık 
ilâve edince dükkânım genişletmiş,
damları, İstanbulu z1 ya re t e gelen ya 
-bancılar devamlı müşterileri arasın- 
•da idi. Nihayet günün birinde saray 
kendisine «şekerci başı» unvanını ver 
di. İştirak ettiği sergilerden altın ma 
-dalyalar yağıyordu.
Muhiddin efendi, bu dünyada elde 
edilebilmesi mümkün olan bütün saa 
-detlere ermiş olarak rahat döşeğine 
çekildiği gün, biricik oğlu Ali Mu - 
hiddin, küçük bir çocuktu. Saray, 
şekerci başılık unvanını, onuru adına 
yenilediği zaman, * 13 yaşında var 
yoktu.
Fakat, dükkânın tezgâhın o da a- 
cemisi değildi. Bu kurulu düzene o— 
nun da bir çok yenilikler katması ve 
Ata yadigârı şöhreti şahsında yaşat 
ması mukadderdi.
Bu şöhret, çoktanberi memleket hu 
dutlarının dışına taşmış -bulunuyirdu.
Mısrdan haber üstüne haber gel 
mekte, Kahirede de-bir şube açması 
için firmanın henüz on sekiz yaşın 
da bulunan genç mümessiline teklif 
ler yapılmakta idi.
Ali Muhiddin, bir gün kararını ver­
di: Mısıra gidip Hacı Bekir şubesini 
kendi elile açacaktı. Fakat annesi, 
çok meraklı bir hanımdı. Biricik ev 
lâdının bu tecrübesiz çağda, uzun bir 
seyahate çıkmasını hoş görmüyordu.
Ali Muhiddin, annesini razı etmek 
ten ümidini kesince, ondan habersiz 
vapura atlayıp Mısır yolunu tuttu. 
Ve yıllarca sonra da hâlâ Kahire'de 
seçkin- bir kalabalığın uğrağı olan 
dükkânı açarak, İstanbula döndü.
Hacf Bekir firmasının 939 da, Ame 
likada aç-Han büyük sergide temsilî 
de çok başarılı neticeler verdiğini 
burada kaydetmeği unutmayalım.
Ali Muhiddin, yeni dünyaya, dede 
sinin -adını, taşıyan -kâğıtlar içinde, 
Türk şekerini götürdüğü zaman, A 
merikan halk kitlelerinden tarif edil
bulduğu gün- e*»U»a yalvardı:
— Bana sevabınıza şu İstanbulu 
gezdirir miriniz?
/'Bu acemi "şekerci çırağının garip 
arzusuna' hepsi güldüler:
— Sen İstanbulu bizim. (A-raç)^gi 
bi-bir yer mi-sandın hey- oğul ?-6e - 
zip dolaşmakla1 biter-mi burası ftıÇ?-
Bekir İsrar etti. i
—' Bir günde dolaşacak değiliz ya! 
Bir iki yerini’ görsek yeter!
Bunun üzerine, İstanbulun kjdern- 
iilerinden* bir Araçlı şekerci, küçük 
Bekiri, Taiıtakaleden alıp Eminönü 
ve Sirkeci taraflarına getirdi. ’ Be- 
- kir, içinden- geçtiği -sokak ve cadde 
(eri, derin bir dikkatle süzmekteydi.
Birkaç gün, üstüste, saatlerce, me 
raklı bir seyyah gibi şehrin başlıca 
merkezlerini dolaşan Araçlı • Bekir, 
iki sene kadar Tahtakalede bir şe­
kerci dükkânında staj devresini ge­
çirdikten sonra, hayalinde yaşattığı 
plânın tatbikatına girişti.
İlk iş oiarak bir dükkân açacak 
tı. Bu- dükkânın yerini, çoktan-tes - 
bit etmişti. Bahçekapıdaki- merkez 
dükkânının şimdiki yerinde küçük 
bir baraka verdi. Bu barakayı'Bekir 
çok beğendi ve ucuz bir fiyatla kira 
layarak içine yerleşti.
Araçlr Bekir, memlekette lokum ya 
pan bir ustanın yanında bir kaç ay 
kadar çalışmış, lokumun nasıl ya­
pıldığını öğrenmişti.
Kalbinde sakladığı büyük sır, işte 
bu itli:
Lokum yapacaktı. Ama, bu loku­
mun herkes n bildiği lokumlara ben­
zememesi lâzımdı. Terkibini, Arac’a 
gelen bir Arap şekerciden öğrendiği 
rivayet edilen bu lokumu, Bekir bir 
kat daha tekemmül ettirerek, tam
ve kiracı olmektan kurtularak ehli 
olduğunu işba t ettiği zanaatına yeni 
baştan dört elle sarılmıştır.
Doksan küsur yaşında, bu fani dün 
yaya gözlerini kapadığı zaman, »Ha 
cı- Bekir»- den oğul ve torunlarına tü 
ketibnesine imkân olmayan bir miras 
kaldı;- bu miras onun sadece adından 
-ibaretti:
Şekerci Hacı Bekir..
Oğulları arasında, onun şöhretini’ 'de, 
vam ettiren tek bir kişi çıkmıştır:
Muhiddin efendi.. Yaşça bahasın - 
dan hayli farklı, yani- pek genç olan 
bu hayırlı evlâd, H acı’ Bekir firma­
sını, babasının bıraktıği yerde tutma 
sini bilerek onun- devrinde erişemedi 
ği mevkilere yükseltilmiştir.
Muhiddin efendi,' dükkânı devir al 
<üğ zaman, firma tehlikede idi. Mi­
rasçılar, paylarına düşen parayı çer 
k:p, şekercilikten başka işlere koyul 
rr.ağı tercih etmişler. Muhiddin efen 
diyi yapayalnız bırakmalardı. Fa­
kat bu zât, şöhretini öldürmekle, ba 
basını ikinci defa öldürmüş olacağı­
nı düşünerek,, gayret kuşağını beline 
kuşandı ve emektar çekmecesinin ba 
ş:na geçerek, bal yapan'bir an  gay 
retile yeni baştan işe koyuldu. O de 
virde, İstanbulda pek az şekerci dük 
kâm vardı. Şekercilik zanaatı da Bey 
oğlundaki frenk şekercilerine mah - 
sus gibi idi. Şyhzadebaşında, Tahta­
kalede, Divan yolunda alaturka şeker 
yapı^ bir kaç dükkânın çeşitleri pek 
mahduttu. Hakiki Türk şekerine, me 
raklı olanlar, eskisi gibi Hacı Beki­
rin dükkânına başvuruyor, aradıkla­
rını ancak orada bulabiliyorlardı. .
Muhiddin efendi. :ş hacmini büyüt 
tükçe büyüttü. Gayretini artırdıkça 
artırdı. Bütün devlet ricali, saray a-
mez bir alâka görmüştür. Bu alâka, 
eğer çok  geçmeden araya harp karış 
mamış olsaydı ' Amerikada da- bir Ha­
cı Bekir şubesi açmağı adetâ zarurî 
kılacaktı.
:-Bu eski mili? fii’mamza ait bazı ha 
tıraları canlandırabiimek ümidile, 
Bahçekapıdaki dükkânda çalışan e- 
mektar şekercilerden bazılarile gö 
rüştüm. Bunların bana anlattıklarına 
göre, aradan bir buçuk asırdan faz­
la bir zaman geçmiş olmasına rağ i 
men »Hacı Bekir) merhumun adı, 
Araç halkı 1 tarafından hâlâ büyük 
saygı He «mhnaktadı r.
Her «Araçlı» küçük yaştan itiba­
ren kendisini Hacı Bekirin şöhreti i- 
le sarılmış bulur. Çünkü bir gün o 
da ağabegisi, amcası, babası gibi, 
JHacı Bekirin dükkânında çalışacak­
lar, sıraâile, çırak, kalfa, baş kalfa, 
ve nihayet usta olacaktır.
Hacf Bekir kadar baba ocağına sa 
dik kalmış bir başka müessese gös 
terilemez,1 Büyük şöhret ağacının a- 
na çekirdeği olan Bahçekapıdaki dük 
kânda her şeyi yerinde durur. Bu 
statükoyu bizzat Ali Muhiddin tesis 
etmiştir ama, bugün, istemiş olsa ken 
dişi dahi türeyi bozamaz." Çünkü ora 
da babasının, dedesinin hatıralarına 
kendisi kadar bağlı olan insanlar var 
dır.
Meselâ, eski emektarlardan bir Vâ 
sıf bey, blirim ki, dükkânın adetâ 
kilididir.
Bir Yanı efendisi vardır ki; yirmi 
şu kadar senedenberi bürosunun ba­
şından bir saat bile ayrılmaz.
Hacı Bekir dükkânını meşhurlar - 
dan kimler ziyaret etmemiştir ki ?
İstanbula gelen hemen bütün hü­
kümdarlar.. Sırasile İran Sahi, A] -
man. İmparatoru, Avusturya İmpara 
toru, Japon Veiiahdi, İngiliz Kralı. 
Meselâ Atatürk’ün gelişini şöyle an­
latıyorlar:
— Bir gün, apansız, kapının önün 
de bir otomobil durdu. İçinden ki«ı 
inecek diye merakla bakarken, bir 
de ne görelim; Atatürk.. Yanında 
birkaç mebusla içeri girdi. Ve ilk 
olarak kaymaklı lokumları göstere - 
rek, badem ezmesinden elvan şekere 
kadar yüz liralık alış veriş ettikten 
sonra biz, paketleri sararken; güle­
rek:
— Nasıl ? diye sordu, size rekabet 
etmeğe kalkışanlar oluyor mu ?
— Ucuza satıyoruz Paşam.. Bu fi 
yatla bu malı az sürümle kimse ve­
remez! dedik.
Tabak içinde gümüş çatalla ikram 
ettiğimiz kaymaklı lokumları mem - 
nuniyetle kabul etti. Halbu ki, eski 
Veliahd Yusuf İzeddin efendi dük­
kâna her gelişinde bu ikramı, kaşla 
nnı çatarak karşılar ve lokumlara 
el sürmezdi.
Eski İmparatorlardan biri galiba 
Alman İmparatoru idi, şekerlerin na 
sil yapıldığını öğrenmek merakına 
düşmüştü. Kendisini kazanların ku­
rulduğu yere götürdük. Pek memnun 
kaldı. En hoşuna giden şey şekercile 
(Devamı ' incide)
UtânbulunSe%siz
Şöhret^ri
—  B a şla ra fı i üııcü<le —
rim'.zin kıyafetleri idi:
H ç bir yerde, bu kadar teimzli; 
ge riayet edildiğini görmedim. Tebrik 1 
ç.icr.n sizi., dedi.
Gene bu emektarların anlattığına 
göre Hacı Bekirin ilk şekerleri halka 
şe.-.ünde imiş, akide, daha sonraları 
çıkmış.
Bu arada bana, da devirlerini ik- j 
mal ederek ölen şekerlerden de bahs > 
ett.ler:
Meselâ lohusa şekeri ile^nöbet şe­
keri, köşelerinde uyuklaya uyuklaya 
nihayet son nefeslerini vermişler. Ar 
tık bu şekerleri arayan olmuyormuş.
Haik, bu ara en fazla kaymaklı lo 
kuma rağbet göstermekte imiş. Bu 
lokumu bundan ■' elli altmış sene ev­
velki adı ile anarak:
— Bana bir kilo hanım şiltesi ver! 
diyen geçkin müşteriler karşısında 
genç çırakların duydukları hayreti 
belirten bay Yani, kaymaklı loku­
mun eski kıyafetini, yani dört kö­
şeli şekli ile yumuşaklığı bakımından 
gerçekten bir hanım şiltesini andır - 
dığmı da sözlerine ilâve etti.
Vaktile bayramlarda, kandillerde j 
Padişaha, ve saray erkânına sepetler i 
dolusu şeker ve şekerleme gönderilir i 
,miş.
Üzeri tüllerle çok cazip bir şekilde 
süslenen bu sepetler, ta uzaktan dik j 
kati çekermiş. Sohbeti de şekeri 
kadar, tatlı olan firmanın bugünkü 
mümessili Ali Muhiddin Hacı Beki - 
rin haftalardan, beri bir boş zamanı 
nı boşuboşuna bekledikten sonra, n i , 
hayet bir akşam saatinde kendisini ; 
ele geçirebildim. Tabakla önüne ge-j 
tirilen yeni mahsul lokumun tadına \ 
bakmakla meşguldü. .Uzaktan peki 
kolay görünen bu tatlı meşguliyet, j 
firmanın mesuliyetini üzerine alan 1 
bir adam için adetâ can sıkan bir va 
zife oluyormuş.
Mğerse! Her yeni .mal çıktıkça,: 
ona mutlaka birer parça tattırırlar-! 
muş.
Ali Muhiddin, bunların kıvamını; 
beğenirse satışa çıkarılmasına müsa 
ade eder, çeşnide Ufak bir bozukluk 
görürse geri gönderirmiş.
Bazan bir kazan dolusu akideyi 
döktürüp, suna buna dağıttığı olur­
muş.
Beni görünce gülümseyerek elimi 
sıktı:
— Aşağı yukarı size söyleyebilece 
fim  ne varsa hepsini arkadaşlardan 
öğrenmişsiniz! .
— Evet, ama., mümkün olursa 
biraz da hususî hayatınızdan bahset­
mek isterdik!
Dudaklarında ayni nezaketli tebes 
sümle:
— Tatlı şeylerden bahsediniz daha 
iyi.. Benim hayatım, vakıa tatlılar 
arasında geçti ama, öyle sanıldığı ka. 
dar tatlı geçmedi..
Eğer bir ¡gün hatıralarımı yaza - 
cak olursam, bunun neşrini sizden 
rica edeceğime söz veriyorum, 
eknu-donnaıi a
Arkadaşımız Selâhattin Güngör’ün hazırladığı bu çok orijinal röportaj 
serisinin, İstanbul'un en mâruf şekercisinin dikkate şayan hayatına ait o- 
lan İkincisini bugün 4 üncü sahifemizde bulacaksınız. Yukarıdaki resimler­
de şekerci Hacı Jîekir’e ait tarihi bir tablo ile oğlu Hacı Muhittin görül­
mektedir.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
İstanbul'un Sessiz Şöhreti


Şekerci Hacı Bekir

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository