Taha Toros Arşivi, Dosya No: 120-Saraylar. 

Not: Gazetenin "Tarihi Bahisler" köşesinde yayımlanmıştır.İstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Şehsuvaroğlu, Haluk Yusuf

Istanbul Sehir University Repository

T A R İ H İ AKİSLER f
c
Hırka-i saadet odasına dair
Yavuz Sultan  Selim  tarafından  
m übarek  em anetler M ısırdan Istan - 
bula ge tirild ik ten  b ir m üddet sonra. 
Topkapı Sarayında Has oda da ire ­
sindeki padişahlara m ahsus oda bu 
em anetlerin  m uhafazasına tahsis e- 
dilm işti (1).
Bugün H ırkai Saadet Dairesi ts- 
m ile anılan  ü stü  kubbelerle  örtü lü  
ve etrafı revak larla  çevrili bu bi­
naya E ndurun avlusu n ihayetindeki 
b ir kapıdan g irilm ektedir.
M edhal kısm ı Has odalıların cami 
olarak ku lland ık ları m üstatil şek­
linde şadırvanlı b ir sofadır. D uvar­
ları nefis çinilerle süslü bulunan  bu 
şadırvanlı ve sedli sofanın sağ ta ­
rafında A rzhane ile, H ırkai Saadet, 
sol tarafında Has oda koğuşile, Des- 
tim al odası bu lunm akta  ve nihayet 
kısm ındaki kapıdan da H ırkai Saa­
detle, A rzhanenin  pencerelerine a- 
çıldığı revaklı kısma çıkılm aktadır.
H ırkai Saadet odasının biri bu 
sofaya, diğeri a lt kata ve sonuncusu 
da Arzhaneye olm ak üzere üç kapısı 
bu lunm ak tad ır (2).
Eski dev irlerde  T aht Odası ismlle 
• de anılan H ırkai Saadet Odası m i­
m arisi, tezyinatı itibarile  m üstesna 
bir sanat eserim izdir. Hırkai Saadet 
Odası m uhtelif devirlerde esaslı ta­
m irler görm üş, bilhassa III. Mıırad, 
IV. M urad ve son olarak da II. M ah- 
m ud bu odanın süslenm esinde bugün 
hâlâ m evcud ba 'ıınan  değişiklikleri 
yapm ışlardır.
H ırkai Saadet Odasına bugün ş a -  
dırvanlı sofaya sedefkârî kapıdan 
girilm ektedir. D ört köşe şeklinde 
olan oda giriş kısm ının solundan 
orta  kısma kadar bir perdeyle ikiye 
bölünm üştür.
Odanın duvarları m .  M urad dev­
rinde kaplanm ış kırm ızı zemin üze­
rine erik  dalları, e rik  çiçekleri ve
Y a z a n \H alûk Y. Ş eh su V aroğ lu y
tavus kuşu panolu çin ilerle süslü-1 
dür. Bu du v arla r üstünde revaklı 
gezinti kısm ına açılan üç pencereyle 
(3) üç gömme dolab bu lunm aktadır
H ırkai Saadet O dasının perdeyle 
bölünm üş kısm ında ve kapının b u ­
lunduğu köşenin m ukabilindeki kö 
şede kubbeli güm üş b ir şebeke yer 
a lm aktad ır. Yerden yüksekçe bir 
şekilde yapılm ış olan bu şebeke, gü­
m üş d irek ler üstüne  o turtu lm uş, iki 
yanı köşe duvarla rına  verilm iş ve 
dışarıya rastlayan tarafı da güm üş 
parm aklık larla  kapatılm ıştır.
Bu cepheler üstünde aynı şekilde 
kilidli güm üş kanad lar bu lunm akta  
ve altın  sandık içindeki Hırkai S aa- 1 
detle. Peygam berin d iğer eşyası. 
Peygam berin kılıclarile, dört halife­
nin kılıçları burada m uhafaza edil­
m ektedir.
IV. M urad tarafından  1637 yılında 
bu güm üş tahtın  kubbesi devrin in  
nakışları ve yazılarile süslenm iş, 
kubbenin iç kısm ına hadisler yazıl­
mış ve dışına şa ir Ç evrinin tah tın  
inşasına söylediği kaside hâkkolun- 
m uştur. Kasidenin son k ıta ’sı şu 
beyitlerle bitm ektedir:
İk i tarih edüp esna-yı tarifinde ey
(Ç evri)
Dedi bu m atla'ı kerrüb iyan-ı arş-1
rahmani
S erir-i sîm -i kubbe  m esned-i
vâ lâ -y ı sultani
Muallâ kadr-ü  ilâ  paye evrengi
Süleym anî.
ğl, insanlara saygı.. Yalnız olmaz, 
yalnız yaşanmaz bu dünyada! U- 
nutma Semiha kızım! Çalış, çaba­
la, yolunu bul, kendine gel, kendine 
gel Semiha! Titreyerek, terleyerek 
uykuya daldı. Hep onları görüyordu 
rüyasında. Ayşeyi, Saib Nuriyi.. 
Korkunç ağızlar açılıyordu karşı­
sında. Çalışmak, insan olmak, ça­
lışmak, insan olmak!. Karanlık rü­
yaların içinde uçurumlara düşüp 
düşüp havalara uçarak sabahı bul­
du.
Yustf ne zaman gelmişti, ne za­
man öyle sessizce, sinsice koynuna 
»irmişti, farkına varmadı.
Perdeler kapalıydı, oda karan- 
ıktı. Adam bir ahtapot gibi kolları 
lacaklarile sarılmış, vücudünü uy- 
tudan, kâbustan kendine doğru çe­
liyordu. Yalnız değildi artık. Kor-
suf haber verdi: Mühim bir sipariş 
almıştı. Yardımcıya ihtiyacı vardı. 
Eğer Semiha kabul ederse kazancı 
bölüşmeye hazırdı. Zengin bir A- 
danalının heykelini yapacaklardı. 
Oğulları, ölen babaları için ısmarla- 
mışlardı.
\  İki tarafında iki melek kanad- 
lannı açmış ve lahdin etrafında 
ağır, gösterişli tezyinat..
Yusuf anlatırken gülüyordu. Se- 
mihanm durakladığını görünce 
omuz silkti, öfkelendi:
— Para kazanmaktan hoşlanmı­
yorsun! diyordu. Ben sana iş hazır­
lıyorum, ayağına kadar getiriyo­
rum, küçük hanım burun kıvı­
rıyor!. İhtiyacın da var biliyorum.. 
Bir kaç ayda bitiririz işi. Bir kaç 
talebe yardımcı da alırız yanımıza.. 
Ondan sonra paralar cebde kuşlar
gibi serbest.. Kalk istersen git Flo- 
ransaya mı, Parise mi, nereye is­
tersen..
Bir taraftan yumurtaları akıtarak 
lokmaları iştahla ağzına tıkıyordu. 
Bacaklarını açmış, donla, gömlekle 
hayasızca oturuyordu, ayakları 
çıplaktı. San uzun tırnaklan görü­
nüyordu. Bütün bunlara, Semiha- 
nın hakaret dolu bakışlarına aldır­
mıyordu. Pervasız, emin bir hali 
vardı.
İğrenç! diye, düşündü Semiha. 
Ben bu adamla? Biraz evvel aynı 
yataktan çıktıklarına inanamıyor - 
du.
Gece, yarı uykuda, yan uyanık
verdiği kararlar, kurduğu hayaller 
yavaş yavaş kafasında tuzbuz olup 
erimeye başlıyordu.
(Arkası var)
değer vermek lâzım... Kendime say-
H ırkai Saadet Odası her devirde 
yeni eşya ile döşenmiş, zem ini daim a 
sırma işlemeli nihalilerle  örtülm üş, 
duvarla rın ın  üst kısım ları K abe örtü  
lerile, a ltın  olukla ve h a tta t h üküm ­
darla rın  yazılarile süslenm iştir <4> 
Oda geceleri altın , gümüş, billûı 
kandillerle, güm üş ve altın  şam dan­
larla aydınlanm ış, yerlere  daima sır­
ma işlemeli koltuk  yastık ları ko­
nulm uştu.
Bir E ndurunlunun  görerek yazdı­
ğına göre 1789 yılında H ırkai Saadet 
Odasının vaziyeti şu şekilde b u lu ­
nuyordu. (H ırk a-i Saadet oda­
sının biri şarka, diğeri cenuba 
nazır iki odasının kapı kanadları 
üstünde güm üşten b irer halka bu­
lunm aktadır. K apıların  iç tarafında 
gene güm üşten m üşebbek b irer kapı 
dahi yapılm ış ve ren u b  tarafındaki 
kapının iç kısm ında som m erm erden 
bir tak üstüne K âbenin oluğu ko­
nulm uştur.
Giriş kapısının karşısına rastlayan 
ve (Revzenl C evahir) ismi verilen 
pencerenin önünde yekpare beyaz 
m erm erden oyulm uş fıskiyemle bir 
havuz bulunm aktadır. Pencerenin 
yanındaki arusun  nakışlı dolabın 
içinde Peygam berin kadem i şerifleri 
m uhafaza edilm ektedir.
G arb  tarafına nazır pencerenin 
önüne teb errü k en  (serlovhai şehldan 
ve şecian el araban Hnmza-i s-h ib  
k ıran  H azretlerin in) dem ir gürz, 
m iğfer, zerrin  şeşbeleri konulm uş­
tur. Odanın duvarları (eski maden 
| çini) ile döşenmiş ve üst kısma da i- 
1 ren m adar K arahisarî hattile  ve 
altınla âyetler yazılm ıştır. Bu ya­
zıların şark  tarafın ın  üstünde (Halil 
Rahman H azretlerinin m am ur b u ­
yurduk ları Haremi Muazzamın kis- 
vei şerifi ve puşidei m iinifi) asıl­
mıştır.
K ubbe üstündeki nak ışla r insanı 
şaşırtacak b ir güzellikte olup, k u b ­
benin ortasında güm üşten bir top 
asılmış ve bunun iki tarafında te­
b errüken  Ravzai M utahharanm  altın 
kandilleri ye r alm ıştır. •
Birincisi odanın ortasına gelen üç 
güm üş sü tunun  arasına yeşil kadife 
üzerine sırm a ile on dört m ihrab 
işlenm iş b ir perde asılmış ve ıç 
kısm a ayrıca siyah kadifeden diğer 
b ir perde konulm uştur Bu siyah 
kadife üzerine  de D iiıbünlzade 
hattı ile ve altın  sırma ile hadisler 
yazılm ıştır. ,
Bu perdelerle  bölünm üş kısımda 
kırmızı ve yeşil m erm erlerle  bir 
ocak bulunm akta ve alt kısmı gü­
m üşle kaplı bu  ocakta gece, gün­
düz öd ve am berler yakılm aktadır. 
O arb  cihetine bakan du v ar ü s t in -  
deki arusun gömme dolapta embi- 
vaların  teberrükâtı m uhafaza edil­
m ekte ve dolabın önünde pad isarlav  
için a ltın  sırm a ile dokunm uş k u ­
m aşlarla ö rtü lü  bir yarım  tah t ver 
alm aktadır. Padişahların  perşem be 
ve cuma geceler! o yarı m tah t Üs­
tünde (dua ve istim dad etm eleri â -  
dât-ı kadim -!
Yeşil ve siyah kadife perdelerin
böldüğü kısım da güm üşten b ir tnM-ı 
âli yer alm aktadır. Bu giimüş tah t 
üstünde üç aded altın sandukadan 
birin in  içinde Peygam berim izin h ır­
kaları, diğerinde dişleri ve üçüncü- 
siinde de Sancak-ı Şerif bu lunm akta­
dır.
Bu tah tın  altında duvarlara  24
aded kılıç dairen m adar asılm ış­
tır. B unlardan üçü Peygamberim izin 
ve diğerleri de dört halife ile As - 
hnbdan bazılarınındır.)
H ırkai Saadet Odası II. M ahmud 
tarafından  1822 yılında esaslı bir 
şekilde tam ir ettirilm iş, pencerele­
rin  m erm er süveleri, oda ve dolab 
kapıları, güm üş şebeke yanındaki 
eski ocak am pir üslûbda yap tırıl­
m ıştı. Aynı üslûbda odanın dış y ü ­
züne ve revaklı kısma inşa edilen 
yeni çeşmenin üstüne de bu  tam iıi 
belirten b ir k itabe konulm uştu. Bu 
k itabenin tarih  beytinde;
M edar-ı fa h n  İzzettir bu tarih  
M akam ı Hırka  bâlâ oldu bünyad
1238
deniliyordu.
Bu m iinasebetlle H ırkai Saadet o- 
dası yeniden ve şu eşya ile döşen­
m işti. (tk i aded s ırm a  işlemeli çuha- 
zar perde, b ir aded sırm a işleme ye­
şil çuha M edine perdesi, ü ç  aded 
boylarına zam ve ilâve o lunan sır­
ma işleme yeşil çuha pencere perde­
si, dört aded sırm a ile işlenmiş Kâbei 
Şerif puşidesi. iki aded kapı pe rd e­
si için Kâbei Şerif puşidesi, b ir a- 
ded sırm a ve tırtıl işleme tüysüz 
seccade, b ir aded nilıali, beş aded 
telm issn  ihram , b ir aded güm üş b u ­
hurdan, b ir aded k laptan  şerıdli ve 
saçaklı ihram , b ir aded Kadife kapl: 
rahle, onbir aded yeşil -aııdal boh­
ça). (5).
H ırkai Saadet odası DUgün de d u ­
varlarında K abe ö rtü leri, yazı levha­
ları, güm üş şebekeyi, ve odayı ikiye 
ayıran sırm a işlem eli perdeleri, altın 
oluğu Haceriesved m ahfazası, kol­
tu k  m inderlerile  döşelidir. Z em inin­
de de üzeri işlemeli krem  rengi ni- 
hali serilidir. K ubbesinde a.tın , gü­
m üş ve b illu r kandiller sarkm akta, 
du v arla r İznik çin ilerinin ebedi b a ­
harı içinde gülüm sem ektedir.
(1) Hâs Oda hakkında bakınız. 
C um huriyet 21 nisan 1957.
(2) Aşağı kata inen kapı 980 y ılın ­
da kapatılm ıştır.
(3) Dördüncü pencere, güm üş şe­
bekenin içine rastlam aktadır.
(4) 1181 yılında I. Abdülham id,
babası III. Ahm edin celi ha t ile yaz­
dığı Besmeleyi güm üş zarf içinden 
ç ıkartarak  bir tah taya yapıştırtm ış 
ve H ırkai Saadet odasına astırm ıştı. 
B ugün de H ırkai Saadet odasında fi. 
M ııstafanın, II. M ahm udun yazıları 
asılıdır. % i
5 — Topkapı Sarayı arşivi, num ara 
2469.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi
- 0 0 1 5 8 1 9 Z 2 0 1 0 -


Hırka-i saadet odasına dair

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository