Taha Toros Arşivi, Dosya No: 114-Müzelerİstanbul Kalkınma Ajansı (TR10/14/YEN/0033) İstanbul Development Agency (TR10/14/YEN/0033

Naci, Elif

Istanbul Sehir University Repository

NİSAN 1950
ska\ o)
27
TURK VE İSLAM ESERLERİ MÜZESİ
Türk ve İslâm Eserleri Müzesi, başlı başına 
bir san’at eseri olan ve Süleymaniye Camii ile 
birlikte Mimar Sinan tarafından inşa edilen bir 
İmaret binasına yerleşmiştir. 1914 senesi Nisan 
ayında kurulmuştur. Evkaf Nazırı ve Şeyhül­
islâm Hayri Efendinin eseri himmetidir. O za­
man (Evkafı İslâmiye Müzesi) adı ile tesis edil­
miş olan bu müze 1926 senesinde Millî Eğitim 
Bakanlığına devrolunmuştur. 1939 senesinde 
harp dolayısile diğer Müzelerle birlikte kapanıp 
on sene kapalı kaldıktan sonra 1949 Senesi Ka­
sımının birinci günü tekrar ve yeniden tanzim 
edilerek, modern icaplara göre tertiplenerek zi­
yaretçilere kapılarını açtı. Şimdi eskisine naza­
ran çok daha zenginleşmiş olduğu halde muhte­
viyatı titiz bir eleme ve tasniften geçtikten son­
ra ziyaretçilerine tam ve esaslı bir fikir vere­
bilecek şekle ifrağ edilmiş bulunuyor.
İstanbul —  Süleymaniye Türk ve İslâm Eserleri 
Müzesinin kapısı
İstanbul — Entrée du Musée des Arts Turcs et Musulmans 
à Suleymaniyé
İstanbul —  Süleymaniye Türk ve İslâm Eserleri 
Müzesinin avlusu
İstanbul — La cour intérieure du Musée des Arts Turcs 
et Musulmans à  Suleymaniyé
Bugün dört salon olarak açılmıştır. Yanın­
da gene ayni Müzeye bağlı Tabhane kısmının bu 
sene tamirinden sonra daha ziyade genişliyecek 
ve bugün yer darlığı yüzünden teşhirine imkân 
bulunamıyan diğer eserleri de yerleştirmiye, 
halkın ve turistlerin istifade ve takdir nazarla­
rına arzedilecektir. Bugün açık bulunan dört sa­
londan ikisi yalmz Türk halılarına tahsis edilmiş 
bulunuyor. Bir yazı salonu, bir de muhtelif eser­
leri ihtiva eden diğer iki salonu daha vardır.
Hah, zaten bu Müzenin en ziyade ehemmiyet 
verilen bir mevzuudur. Zira her şeyden evvel bu­
rası bir halı Müzesi demektir. Burası, Dünyanın 
hiç bir yerinde bulunamayacak kadar kıymetli 
halı kolleksiyonuna sahib bulunan ve yekûnü 
bini aşan kıymetli halıların toplandığı yerdir.
Birinci halı salonu: 13.üncü asır Selçuk ha­
lılarından başlıyarak kronolojiye ve dokunduk-
28 TÜRKİYE TURİNG ve OTOMOBİL KURUMU
Elif Naci, Türk ve İslâm Eserleri Müzesinin Müdürü 
Elif Naci, Directeur du Musée des Arts Turcs et 
Musulmans
lan yerlere göre tasnif edilmiş ve duvarlara yer­
leşmiştir. Ortada bir paravanla ayrılmış olan bu 
büyük salonda Uşak, Gördes, Kula halı ve sec­
cadelerinin 15 inci asırdan 17 inci asra kadar 
olan nümuneleri teşhir edilmiştir. Bunlarda 
New-York sergisine gönderilen bir kaçı müstes­
na hiç bir esnebî diyarında Kataloge edilmemiş 
nadir ve bakir halıları ancak burada görmek 
mümkündür. Çoğu Konyada Alâeddini Selçukî 
Türbesinden gelmiş Selçuk halılarının bulundu­
ğu kısımda Selçuk oymacılığından da bir kaç 
esere tesadüf edilir. Bunlar Kapı ve Pencere ka­
natlan, bir iki Selçuk çini parçası ve Mahmudu 
Hayrani ile Mes’udun lâhitleri de burada Selçuk 
halıları ile bağdaşmış bulunuyor. Uşak halıla­
rının bulunduğu bölmede bütün dünyanın pek 
iyi tanıdığı meşhur Kuşlu halıdan iki örnek göze 
çarpmaktadır. Bunlar halı ve seccadelerine canlı 
mahluk resmi koymaktan çekinen müslüman 
Türkün elinden çıkmış ve kuşları gayet mahira- 
ne stilize edilmiş iki büyük halıdır. Karşısında 
Edirnedeki Selimiye Camiinin saf halıları var. 
Mihrapları bahar çiçekleri ile bezenmiş, kandil­
lerle süslenmiş, bu saf halıları 16 inci asır Uşak 
halıcılığı hakkında vazıh fikir veren en güzel 
misallerdir. Gördes ve Kulaların da en nadide­
leri Lâdiklerle karşı karşıya Orta Anadolunun 
en eski halı san’atından bizi haberdar etmekte 
ve derin hayranlık vermektedirler.
ikinci halı salonu: 17 ve 18.inci asır Türk 
halıcılığının tetkik ve tetebbüüne elverişli güzel 
parçaları ihtiva etmektedir. Büyük Uşak halı­
ları, İbrikli büyük Gördes halısı, Bergama, Kır­
şehir, Konya, Mucur ve Badiklerin envai bura­
dadır. Kaplan postunu takliden dokunmuş dört 
seccade de duvarı kaplıyan büyük bir hahnın 
yan taraflarını işgal etmektedir. Ortadaki para­
vanda beyaz Gördeslerden iki şaheser vardır. 
Türk ve İslâm Eserleri Müzesinin halı koleksi­
yonu bu iki salonu dolduran halılardan ibaret 
değildir. Bunlardan başka yine ayni ayarda da-
Türk ve İslâm Eserleri Müzesinde ceylan derisi üzerine yazılmış eski bir Kur’anı kerim.
Coran antion“ Acr>* sur peau de daim, au Musée des Arts Turcs et Musulmans de Suleymaniyé
NİSAN 1950 29
İstanbul — Türk ve İslâm Eserleri Müzesinde bir köşe 
İstanbul — Un coin du Musée des Arts Turcs et Musul­
mans
ha bir çok Türk halıları vardır ki, bugün yer 
darlığı yüzünden teşhir edilememiş bulunuyor. 
Netekim İran, Kafkas, Kazak, Dağıstan ve Be- 
lucistan halılarından da orta salona yerleştiril­
miş br kaç nümüneden gayriları deposunda sak­
lı bulunmakta ve teşhir için Tabhane kısmının 
tamirini beklemektedirler.
Orta salonda: Ziyaretçilerin gözlerini çeken 
bu bir kaç İran halısının içinde (Bağı İrem) is­
mi ile şöhret bulmuş bir İran halısı kıymet iti- 
barile münakaşa kabul etmez bir güzellik 
arzeder. Bu orta salon dediğimiz Demir kapılı 
salon (Muhtelif Eserlerin) toplandığı bir meş­
herdir. Burada muhtelif tarihlere ve muhtelif 
cins eşyaya ait tipik örneklerle karşılaşırız. Bu­
rası şamdan, lihyei saadet, çekmece, rahle, ku­
ran mahfazaları, musluk, tas, liğen, ibrik, bu­
hurdan, fener, sorguç, kemer ve tekke eşyaları 
gibi tarih ve san’at kıymeti bakımından müte­
nevvi ve birbirleri ile münasebeti olmıyan birçok 
eserlerin içtimagâhıdır. Yıldırım Bayazıt ile
İkinci Selime ait olup muharebelerde zırhlarının 
altına giydikleri rivayet edilen kuran yazılı göm­
lekler, Kabe örtüleri, teşbihler yine bu salonda 
gördüğümüz eşya meyanmdadır.
Yazı salonuna gelince: Burası el yazması 
kitaplar, levhalar, ciltler, minyatürler, tezhip­
lerle doludur. Bu salon üç seksiyona ayrılır. Sağ 
taraf tamamen Arap eserlerine, sol taraf Türk 
san’atkârlarınm elinden çıkmış yazma kitaplara 
ve — bunun mukabili olan kısım ise baştanbaşa 
İran sanat eserlerine tahsis edilmiştir. Arap 
yazıları, hicretin ilk senelerinden başlıyarak 
kronolojiye göre vitrinlere yerleştirilmiştir. 
İmzalarını taşdığı için Hazreti Ali ile Hazreti 
Osmana izafe edilen Kur’anlar,' İbni Bevvabııı, 
Yakut-el müsta’saminin, Abdullah Sayrefinin 
yazıları tarih sırası ile gözlerimizin önüne seril­
miştir. Arap tezhipleri, Arap ciltleri de diğer 
vitrinlerde yer almış bulunuyor.
Türk yazma eserleri 15 inci asırdan, Şeyh
İstanbul — Siileymaniye Müzesinin avlusu 
(Elif Naci’nin karakalemi)
İstanbul — La Cour intérieure du Musée de Suleymaniyé 
(Dessin d’Elif Naci)
30 t ü r k Iy e  t u r în g  ve o t o m o b Il  k u r u m u
Hamdullah ile başlıyor. Süleymaniye camiinin 
yazılarını yazan Ahmet Şemseddin Karahisari, 
16 inci asır ve müteakıb asırlara ait eserler de 
Türklerin Arap yazısında gösterdikleri istihale 
ve tekâmülün bize tam bir fikir verecek şekilde 
teşhir olunmuştur. Türk ciltleri, içinde Kanunî­
nin divanı gibi insana hayranlık veren ciltleri ih­
tiva eder. Türk minyatürlerinden bazı numu­
neleri, Padişahlara ait tuğraları ile süslenmiş 
fermanları, vakfiyeleri, yazı alât ve edevatını, 
mühürleri, makasları, kalemtraşları yine burada 
görüyoruz.
Türk Eserlerinin bulunduğu kısmı dönersek 
artık İran minyatürleri ile karşı karşıya kalırız. 
Firdevsinin Şehname'leri, Nizâmî'nin Hamsesi, 
Hamsei attar, talik yazılı kitaplar, kur’anlar, 
Iran lâke ciltleri boydan boya bu kısmın yine 
tarih sırası ile konmuş eşyaları meyamndadır.
Bu salonun duvarları tepeden tırnağa ka­
dar levhalarla örtülmüştür. Bunlar arasında 
Türk hattatlarının en güzel eserlerini görürüz.
Arasmda Mustafa Rakımın şaheser hilyesi, ikin­
ci Mahmudun Üçüncü Osman ile Ahmed’in, Ab- 
dülmecidin yazıları bulunan levhalar dikkate 
şayan olduktan başka vitrin aralarında dekora­
tif mahiyette yine yazı ile alâkalı bazı eşya ser­
piştirilmiştir. Bunlar kur’an mahfazaları ile rah­
lelerdir. Sedef, bağa ve fildişi işlemeli kur’an 
mahfazaları içinde estetik güzelliği ile göz ka­
maştıranları vardır. Müzede ziyarete ve tetkike 
değer mevzularda daha bir çok eser mevcuttur. 
Meselâ Selçuk, Memlûk eserleri, Rakka ve Şa­
mara hafriyatından çıkan seramik eşya. Bunlar 
da teşhir için yine Tabhanenin tamirini bekle­
mektedirler.
Bugünkü hali ile bu kısaca krokisini çizdi­
ğim dört salonu gezmeğe gelen ve günden güne 
artan ziyaretçilerinin adedi eskiye nisbetle on 
misli fazlalaşmıştır. Bunu, Müzelere karşı alâ­
kanın artmasına ve kültürümüzün lehine mutlu 
bir hadise olarak kaydetmek isterim.
Elif NACİ
İstanbul —  Bayezit Kütüphanesi
İstanbul — La bibliothéque de Bayézit
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği 
Taha Toros Arşivi


Türk ve İslam Eserleri Müzesi

http://openaccess.marmara.edu.tr//bitstream/11424/137784/2/001582101010.pdf

Türk ve İslam Eserleri Müzesi

Abstract

Similar works

Full text

Available Versions

Istanbul Sehir University Repository